پایان نامه بررسی فقهی وحقوقی سقط جنین  با تأکید برقانون جدید مجازات اسلامی سال ۱۳۹۲

دانلود پایان نامه

 متن کامل پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته حقوق

دانشگاه آزاد اسلامی

واحد بین المللی بندرانزلی

پایان نامه کارشناسی ارشد رشته: «M.A»

گرایش: حقوق جزا و جرم شناسی

موضوع:

بررسی فقهی وحقوقی سقط جنین

با تأکید برقانون جدید مجازات اسلامی سال ۱۳۹۲

استاد مشاور:

دکتر محمد رضا نظری نژاد

  سال تحصیلی۱۳۹۲-۱۳۹۱

(در فایل دانلودی نام نویسنده و استاد راهنما موجود است)

تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :

(ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل است)

فهرست مطالب

عنوان                                                                                                               صفحه                                                                      

چکیده…………………………………………………………………………………………………………………………………………..۱

مقدمه……………………………………………………………………………………………………………………………………………۲

۱- بیان مسأله………………………………………………………………………………………………………………………………..۳

۲- اهمیت و ضرورت انجام تحقیق………………………………………………………………………………………………….۴

۳- سؤالات و فرضیه های تحقیق…………………………………………………………………………………………………….۵

۴- سابقه وپیشینه تحقیق…………………………………………………………………………………………………………………۵

۵- روش تحقیق……………………………………………………………………………………………………………………………۷

۶- ساماندهی تحقیق……………………………………………………………………………………………………………………..۷

فصل اول: کلیات…………………………………………………………………………………………………………………………..۸

۱-۱- تعریف سقط جنین……………………………………………………………………………………………………………..۱۰

۱-۱-۱- تعریف لغوی سقط جنین…………………………………………………………………………………………………۱۱

۱-۱-۲- تعریف اصطلاحی سقط جنین………………………………………………………………………………………….۱۲

۱-۱-۲-۱- سقط جنین از نظر فقهی………………………………………………………………………………………………۱۲

۱-۱-۲-۲- سقط جنین از نظر پزشکی……………………………………………………………………………………………۱۳

۱-۱-۲-۳- سقط جنین از نظر  فمینیسم…………………………………………………………………………………………۱۴

۱-۱-۲-۴- سقط جنین از نظر حقوقی……………………………………………………………………………………………۱۴

۱-۱-۳- ضابطه قانونی حیات جنینی و حیات قابل زیستن………………………………………………………………..۱۶

۱-۱-۳-۱- دوران حیات جنینی مورد حمایت قانونگذار…………………………………………………………………..۱۶

۱-۱-۳-۲- دوران حیات قابل زیستن مورد حمایت قانونگذار…………………………………………………………..۱۶

۱-۲- تاریخچه سقط جنین…………………………………………………………………………………………………………..۱۷

۱-۲-۱- دیدگاه ادیان الهی درمورد سقط جنین……………………………………………………………………………….۲۰

۱-۲-۱-۱- دیدگاه آیین زرتشت…………………………………………………………………………………………………..۲۰

۱-۲-۱-۲- سقط جنین در یهودیت……………………………………………………………………………………………….۲۲

الف: سقط جنین غیر عمدی………………………………………………………………………………………………………….۲۳

ب: سقط جنین عمدی………………………………………………………………………………………………………………….۲۳

ج: سقط جنین در صورت وجود خطر برای مادر……………………………………………………………………………..۲۴

د: بارداری از زنا و سقط جنین………………………………………………………………………………………………………۲۴

ه: معلولیت کودک و سقط جنین……………………………………………………………………………………………………۲۴

۱-۲-۱-۳- سقط جنین در مسیحیت……………………………………………………………………………………………..۲۵

الف: سقط جنین از دیدگاه کاتولیک ها…………………………………………………………………………………………..۲۵

ب: سقط جنین از دیدگاه کلیسای پروتستان……………………………………………………………………………………۲۶

ج: سقط جنین از دیدگاه کلیسای اورتدوکس………………………………………………………………………………….۲۶

۱-۲-۱-۴- سقط جنین در قانون حمورابی…………………………………………………………………………………….۲۷

۱-۲-۱-۵- سقط جنین دردین اسلام…………………………………………………………………………………………….۲۸

الف: سقط جنین در فقه اهل سنت………………………………………………………………………………………………..۲۹

ب: سقط جنین در فقه شیعه………………………………………………………………………………………………………..۳۱

۱-۲-۲- سابقه قانونگذاری در خصوص سقط جنین درایران…………………………………………………………..۳۴

۱-۲-۲-۱- سقط جنین در ایران قبل از انقلاب……………………………………………………………………………..۳۴

۱-۲-۲-۲- سقط جنین در ایران بعد از انقلاب……………………………………………………………………………..۳۶

۱-۳- انواع و حالات جنین…………………………………………………………………………………………………………۳۸

۱۳-۱- انواع جنین…………………………………………………………………………………………………………………..۳۸

۱-۳-۱-۱- جنین مشروع……………………………………………………………………………………………………………۳۹

۱-۳-۱-۲- جنین نامشروع………………………………………………………………………………………………………….۴۱

۱-۳-۱-۳- جنین ناشی از تلقیح مصنوعی…………………………………………………………………………………….۴۲

۱-۳-۱-۴- جنین شبیه سازی شده……………………………………………………………………………………………….۴۳

۱-۳-۲- حالات جنین………………………………………………………………………………………………………………..۴۴

۱-۴- اقسام سقط جنین………………………………………………………………………………………………………………۴۵

۱-۴-۱- سقط جنین طبیعی…………………………………………………………………………………………………………۴۵

۱-۴-۱-۱- غیرارادی………………………………………………………………………………………………………………….۴۵

۱-۴-۱-۲- سقط ارادی……………………………………………………………………………………………………………….۴۶

۱-۴-۲- سقط جنین درمانی (طبی)……………………………………………………………………………………………….۴۶

۱-۴-۲-۱- شرایط لازم برای صدور مجوز سقط درمانی………………………………………………………………….۴۶

۱-۴-۲-۲- ضرورت سقط جنین توسط پزشک………………………………………………………………………………۴۷

۱-۴-۳- سقط جنین جنایی………………………………………………………………………………………………………….۴۸

۱-۴-۳-۱- عمدی……………………………………………………………………………………………………………………..۴۹

۱-۴-۳-۲- شبه عمدی……………………………………………………………………………………………………………….۴۹

۱-۴-۳-۳- خطای محض……………………………………………………………………………………………………………۵۰

۱-۴-۴- سقط جنین ضربه ای……………………………………………………………………………………………………..۵۲

فصل دوم: سقط جنین در فقه و حقوق………………………………………………………………………………………….۵۴

۲-۱- سقط جنین در منابع اسلامی……………………………………………………………………………………………….۵۶

۲-۱-۱- سقط جنین در قرآن………………………………………………………………………………………………………۵۶

۲-۱-۲- سقط جنین در روایات…………………………………………………………………………………………………..۵۷

الف: روایات عام………………………………………………………………………………………………………………………..۵۸

ب: روایات خاص………………………………………………………………………………………………………………………۵۸

۲-۱-۳- سقط جنین در دیدگاه فقهای شیعه…………………………………………………………………………………..۵۹

۲-۱-۴- دیدگاه فقهای اهل سنت درسقط جنین…………………………………………………………………………….۵۹

۲-۱-۴-۱- مذهب حنفی…………………………………………………………………………………………………………….۶۰

۲-۱-۴-۲- مذهب مالکی……………………………………………………………………………………………………………۶۰

۲-۱-۴-۳- مذهب حنبلی……………………………………………………………………………………………………………۶۱

۲-۱-۴-۴- مذهب شافعی…………………………………………………………………………………………………………..۶۱

۲-۱-۴-۵- دیدگاه فقهای  معاصر اهل سنت درسقط جنین……………………………………………………………..۶۲

۲۱-۵ادله حرام ونامشروع بودن سقط جنین درمنابع استنباط………………………………………………………..۶۳

الف: کتاب (قرآن)………………………………………………………………………………………………………………………۶۳

ب: سنت…………………………………………………………………………………………………………………………………..۶۵

۱- روایات دال براولویت…………………………………………………………………………………………………………….۶۵

۲- روایات دال بر تأخیر رجم……………………………………………………………………………………………………….۶۶

۳- روایات دال برمحرمیت مادر از ارث…………………………………………………………………………………………۶۷

ج: بنای عقلا………………………………………………………………………………………………………………………………۶۷

د: اجماع……………………………………………………………………………………………………………………………………۶۸

۲-۱-۶- مواضع حلیت سقط جنین وادله آن………………………………………………………………………………….۶۸

۲-۱-۶-۱- مرحله اول قبل ازدمیده شدن روح………………………………………………………………………………۶۹

الف: قاعده اضطرار…………………………………………………………………………………………………………………….۶۹

ب: شرایط تحقق حالت اضطرار واقدام مضطر……………………………………………………………………………….۷۰

۲-۱-۶-۲- مرحله دوم بعد از دمیده شدن روح……………………………………………………………………………..۷۱

۲-۲- سقط جنین در حقوق………………………………………………………………………………………………………..۸۰

۲-۲-۱- رکن قانونی جرم سقط جنین………………………………………………………………………………………….۸۰

۲-۲-۲- رکن مادی جرم سقط جنین……………………………………………………………………………………………۸۳

الف: رفتارمجرمانه………………………………………………………………………………………………………………………۸۳

۱- ارتکاب فعل مجرمانه……………………………………………………………………………………………………………..۸۴

۲- فراهم ساختن وسایل سقط جنین…………………………………………………………………………………………….۸۶

۳- مباشرت در سقط جنین………………………………………………………………………………………………………….۸۶

ب: شرایط و اوضاع احوال…………………………………………………………………………………………………………..۹۰

۱- جود جنین……………………………………………………………………………………………………………………………۹۰

۲- قابلیت استمرار و حیات جنین………………………………………………………………………………………………..۹۰

۳- مشروع بودن و نامشروع بودن جنین………………………………………………………………………………………..۹۱

۴- تأثیر رضایت زن حامله………………………………………………………………………………………………………….۹۴

۵- شخصیت مرتکب…………………………………………………………………………………………………………………۹۴

۶- استفاده از وسایل خاص………………………………………………………………………………………………………..۹۵

ج: وجود رابطه سببیت……………………………………………………………………………………………………………….۹۶

د: حصول نتیجه………………………………………………………………………………………………………………………..۹۸

۲-۲-۱-۳- رکن معنوی جرم سقط جنین…………………………………………………………………………………….۹۸

الف: انگیزه در ارتکاب جرم………………………………………………………………………………………………………….۹۸

ب: سوءنیت……………………………………………………………………………………………………………………………….۹۹

ج: خطای جزایی در سقط جنین………………………………………………………………………………………………….۱۰۰

۲-۲-۱-۴- معاونت در جرم سقط جنین………………………………………………………………………………………۱۰۰

۲-۲-۱-۵- سقط جنین به امر شوهر……………………………………………………………………………………………۱۰۲

۲-۲-۱-۶- شروع به سقط جنین…………………………………………………………………………………………………۱۰۴

فصل سوم: مجازات سقط جنین درفقه و حقوق…………………………………………………………………………….۱۰۶

۳-۱مجازات سقط جنین در فقه……………………………………………………………………………………………….۱۰۸

۳-۱-۱- مجازات سقط جنین عمدی…………………………………………………………………………………………..۱۰۸

الف: دیدگاه اول قصاص……………………………………………………………………………………………………………۱۰۸

ب: دیدگاه دوم پرداخت دیه………………………………………………………………………………………………………۱۱۰

۳-۱-۲- مجازات سقط جنین غیرعمدی……………………………………………………………………………………..۱۱۳

۳-۱-۳- مجازات سقط جنین خطایی…………………………………………………………………………………………۱۱۴

۳-۱-۴- مقدارومیزان دیه تعیین شده درفقه شیعه…………………………………………………………………………۱۱۵

۳-۱-۵- مقدارومیزان دیه تعیین شده درفقه اهل سنت………………………………………………………………….۱۱۶

۳-۲- مجازات سقط جنین درحقوق…………………………………………………………………………………………..۱۱۷

۳-۲-۱- مجازات سقط جنین عمدی………………………………………………………………………………………….۱۱۷

الف: مجازات سقط جنین به اعتبار وسیله……………………………………………………………………………………۱۱۷

۱- سقط جنین به واسطه صدمات بدنی………………………………………………………………………………………۱۱۷

۲- سقط جنین بوسیله وسایل طبیعی یا شیمیایی………………………………………………………………………….۱۲۰

ب: مجازات  سقط جنین به اعتبار شخصیت مرتکب……………………………………………………………………۱۲۱

۱- سقط جنین به مباشرت پزشکان وجراحان……………………………………………………………………………..۱۲۱

۲- سقط جنین به مباشرت زن حامله………………………………………………………………………………………….۱۲۳

۳-۲-۲- مجازات سقط جنین غیر عمدی وخطایی………………………………………………………………………۱۲۴

۳-۲-۳- مجازات سقط جنین خطایی ناشی از بی احتیاطی درامور رانندگی…………………………………….۱۲۵

نتیجه گیری…………………………………………………………………………………………………………………………….۱۲۶

پیشنهادها…………………………………………………………………………………………………………………………………۱۳۰

منابع و مأخذ……………………………………………………………………………………………………………………………۱۳۱

چکیده انگلیسی………………………………………………………………………………………………………………………..۱۳۸

چکیده

واقعیت این است که سقط جنین، از ادوار گذشته تاکنون، در همه جوامع بشری به دلایل مختلف انجام گرفته و می‌گیرد و همواره نزد اندیشمندان حقوق جزا به عنوان یکی از موضوع های اساسی حقوق کیفری مطرح بوده است سقط جنین یا سقط حمل یکی از جرائمی است که جوامع پیوسته با آن درگیر بوده اند و راه یابی برای مقابله با آن از جمله مسائل و مشکلات جوامع بشری بوده و ازدیرباز نیز مقررات خاصی برای جلوگیری از وقوع این پدیده و تعقیب و مجازات مرتکبان آن تدوین شده است. وبرخی از فمینیست هااین پدیده اجتماعی را به طور مطلق پذیرفته و معتقد به آزادی بی قید و شرط آن هستند. مسلماً این  آزادی بدون  قید سقط جنین امری مذموم است که حق حیات را از موجودی سلب می‌کند در مقابل، بعضی بر اساس آموزه های دینی، سقط جنین را تحت هیچ شرایطی مجاز نمی دانند. فقهای امامیه قائل به آزادی نسبی سقط جنین شده اند و در موارد محدودی سقط جنین را جایز می دانند. در نظام حقوقی ایران که قوانین و مقررات آن برگرفته از فقه امامیه است، برخلاف نظام های حقوقی جوامع غربی که سقط جنین را نشانه افتخارآمیز شخصیت و آزادی زن می دانند، جنین انسان را موجودی دارای شخصیت انسانی و قابل تکریم و حمایت می داند که مانند سایر انسان ها دارای حقوقی از جمله حق حیات و سلامت است. قانونگذار جمهوری اسلامی ایران سقط جنین را به طور نسبی حرام و مطابق قانون مجازات اسلامی دارای مجازات می داند، بنابر نظر مشهور فقها، سقط جنین بعد از دمیدن روح (چهار و نیم ماهگی) حرام و نامشروع می باشد. اما این رأی در میان فقها مخالفانی دارد که برخی با تمسک به قاعده لاحرج، ضرورت و اضطرار، تزاحم یا اصل تخییر، فتوا به جایز بودن سقط جنین را مجاز دانسته اند، اما با جواز بی قید و شرط آن مخالفت نموده اند.

 کلید واژه: سقط جنین، فقه، حقوق، ولوج روح، قصاص، سقط عمدی.

 مقدمه

از شگفت انگیزترین وزیباترین پدیده های جهان هستی آفرینش موجودی بنام انسان است باتوجه به اهمیّت و نقش منحصربه فرد انسان درنظام آفرینش، آغاز و فرجام زندگی او، همواره مورد مطالعه اندیشمندان وادیان الهی بوده ‌است.

  آفرینش انسان از پیچیده ترین و پر رمز و رازترین سؤالات ذهن بشری است. قرآن کریم خلقت اولیه ی انسان را از خاک معرفی می کند که خداوند به آن روح دمیده است (صاد، آیه۷۱،۷۲) و پس از خلقت آدم و زوجش از جنس او(نساء، آیه۱) انسان های بعدی را ازجنس آن دو پدید آورد. این انسان در زندگی خود مراحل گوناگونی را پیش رو دارد که دوران جنینی از مهّم ترین آن است. اهمیّت مسئله بارداری وتولید مثل از دیرباز در همه جوامع بشری مورد توجه بوده است، ازهمین رو استدلال می شود که نخستین ثمره ازدواج داشتن فرزند است. و یکی ازعمده ترین اهداف زناشویی در زندگی مشترک زوجین، مسأله تولد فرزند است، که امری مبارک محسوب شده، وانسان را وادار می‌کند که از منشأ بوجود آمدن آن، نطفه و جنین متشکله در رحم مادر، حمایت نموده و قواعدی را برای آن وضع کند. با این همه در مواردی، حرمت جنین شکسته شده وگاهی نیز سقط آن به خاطرمسائل مختلفی از قبیل حفظ جان مادر تجویز می‌شود.

مسلماً آزادی سقط جنین امری مذموم وخلاف شرع است که حق حیات این بدیهی‌ترین هدیه الهی را از موجودی سلب می‌کند. دین اسلام ازسوی شارع مقدس قواعدی را درباره سقط جنین ونحوه برخورد با آن وضع نموده ونفوذ این قواعد در قوانین ایران و فتاوی فقها به خوبی قابل ملاحظه است. درکشور ما این موضوع هیچ گاه به صورت جدی مورد بحث و بررسی قرار نگرفته و به همان نسبت مشکلات مربوط به آن درهاله ای لاینحل مانده است. وضعیت جامعه به گونه ای است که سقط جنین اتفاق می افتد و قسمت اعظم آن به صورت پنهانی و توسط افراد غیر متخصص انجام می شود پایان نامه حاضر برای تأمین این هدف مهم انجام شده است و موضوع سقط جنین از نگاه فقها و قوانین ایران مورد بررسی قرار گرفته است.

واقعیت این است که سقط جنین، از ادوار گذشته تاکنون، در همه جوامع بشری  به دلایل مختلف انجام گرفته وهمیشه وجدان فردی وجمعی در مقابل بسیاری از سقط جنین‌ها آزرده خاطر شده است و این وجدان فردی و جمعی است، که سقط جنین را جنایت به بشریت وتجاوز به حق حیات دانسته است.

 ۱ بیان مسأله

یکی از جرایمی که جوامع پیوسته با آن درگیر بوده اند سقط جنین است و دست یابی به راه حلی برای مقابله با آن از جمله مشکلات جوامع بشری بوده و مقررات خاصی برای جلوگیری از وقوع این عمل وتعقیب و مجازات مرتکبان آن در نظر گرفته شده است. قابل به ذکر است که در قوانین و مقررات و همچنین کتب و آثار صاحب نظران کیفری راجع به مفهوم این جرم و مجازات آن اتفاق نظری دیده نمی شود، برخی از اعمال در جوامع مختلف به طور ذاتی قبیح هستند. و معمولاً در نظام های حقوقی این کشورها این رفتارها به عنوان جرم تلقی شده و برای آنها مجازاتهایی در نظر گرفته شده است. از بین بردن جنینی که قرار است به دنیا آمده و از مواهب الهی برخوردار شود یکی از این اقدامات است که بنابر توصیه های مذهبی عملی حرام دانسته شده که برگرفته از فقه اسلامی است و در کشور ما جرم محسوب می شود.

ساختار حقوقی ایران اساس مذهبی داشته وحتی قبل از این که نظام حقوقی مدون در ایران برقرار شود، مطابق تعالیم اسلام و شرع سقط جنین حرام بوده و جرایمی از این دست که رخ می داد مستوجب کیفرهای شرعی بود که مجازات آن در محاکم شرع اعمال می شد. بعد از انقلاب مشروطیت و تأسیس مجلس شورای ملی و سیر قانونگذاری درایران، در اولین قانون مجازاتی که در سال ۱۳۰۴ به صورت قانون کیفرعمومی ایران تدوین شد، بحث سقط جنین کلاً ممنوع شناخته شد. تا اینکه در سال ۱۳۵۵تصمیم گرفته شد سقط جنین در مواردی خاص برای حفظ جان مادر و برخی از مشکلات تکامل جنینی مجاز شناخته شود.

در حقوق ایران تدوین کنندگان قانون مجازات عمومی سابق مصوب ۱۳۰۴ در بحث مربوطه به «قتل و ضرب وجرح عمدی» مقررات حاکم بر این پدیده را در مواد ۱۸۰ تا ۱۸۴ بدون توجه به منابع فقهی و موازین اسلامی بیان کرده بودند که تدوین آن بیشتر تحت تاثیر قانون جزای فرانسه بود. که برای مراحل حیات جنین مجازاتهای متفاوت قایل نشده بودند. ولی درعمل، دیوان عالی کشور، بیشتر تحت تأثیر منافع فقهی بوده و براساس موازین اسلامی آرای خود را صادر نموده است.

تدوین کنندگان قانون مجازات اسلامی به پیروی از شیوه فقها و صاحب نظران اسلامی که در کتب آثار خود این مسأله را درمبحث دیات مورد بحث قرار داده اند، مطابق مقررات مواد ۴۸۷ الی ۴۹۳ قانون مجازات اسلامی مصوب۱۳۷۰و مواد ۶۲۲ الی ۶۲۴ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات و مجازاتهای بازدارنده) مصوب ۱۳۷۵، برخلاف گذشته سقط جنین را از همان مراحل اولیه استقرار نطفه قابل مجازات دانسته اند. نهایت آنکه در هر یک از مراحل دوران بارداری تا قبل از حلول روح در جنین، میزان دیه را متفاوت بیان کرده و برای  پایان دوران حیات جنینی و زمان حلول روح در جنین در مورد کسی که موجبات سقط جنین را فراهم آورد، مجازات حبس از سه ماه تا شش ماه و اگر مرتکب جرم طبیب یا قابله باشد و عالماً در اسقاط جنین مباشرت داشته باشد و یا اینکه زن حامل را به وسایل اسقاط جنین راهنمایی نماید، بر حسب مورد مجازات قصاص یا حبس از سه ماه تا پنج سال را پیش بینی نموده است.

از آنجایی که ح‍م‍ای‍ت‌ از ج‍نین‌ م‍وضوع‍ی‌ اس‍ت‌ ک‍ه‌ از دی‍رب‍از در ج‍وام‍ع‌ ب‍ش‍ری‌ م‍طرح‌ ب‍وده‌ و درن‍ظام‌ ه‍ای‌ ح‍ق‍وق‍ی‌ ب‍س‍یاری‌ ازک‍ش‍وره‍ای‌ ج‍ه‍ان‌ ازج‍م‍ل‍ه‌ ای‍ران‌ م‍ورد ت‍وج‍ه‌ واق‍ع‌ ش‍ده‌ اس‍ت‌. دره‍م‍ی‍ن‌ راس‍ت‍ا، ق‍ان‍ون‍گ‍ذار ج‍م‍ه‍وری‌ اس‍لام‍ی‌ ایران‌، ب‍ا ال‍ه‍ام‌ از ره‍ن‍م‍ود ه‍ای‌ ف‍ق‍ه‌ اس‍لام‍ی‌ جن‍ی‍ن‌ ان‍س‍ان‌ را م‍وج‍ودی‌ واج‍د ش‍خ‍ص‍ی‍ت‌ ان‍س‍ان‍ی‌ و قاب‍ل‌ ت‍ک‍ری‍م‌ وح‍م‍ای‍ت‌ م‍ی‌ دان‍د ک‍ه‌ م‍ان‍ن‍د س‍ای‍ران‍س‍ان‍ه‍ا دارای‌ ح‍ق‍وق‍ی‌ از جمله‌ ح‍ق‌ ح‍ی‍ات‌ اس‍ت‌ ل‍ذا در ح‍ق‍وق ‌ک‍ی‍ف‍ری‌ ای‍ران‌ ت‍ع‍رض‌ ب‍ه‌ ای‍ن‌ ح‍ق‍وق‌ م‍ن‍ع‌ ق‍ان‍ون‍ی‌ داش‍ت‍ه‌ وج‍رم‌ م‍ح‍س‍وب‌ م‍ی‌ ش‍ود، قانونگذار در قانون جدید مجازات اسلامی مصوب سال ۱۳۹۲به منازعات و مشاجره هایی که در قانون قبل در رابطه با سقط عمدی جنین پس ازحلول روح مطرح بوده را درمواد ۳۰۶و۷۱۶ الی۷۲۱ قانون مذکور پایان داده است، که ما در این پایان نامه به این موضوعات اشاره خواهیم داشت.

۲- اهمیّت و ضرورت انجام تحقیق

مهمترین اهمیّت انجام این تحقیق آن است که ابعاد بحث سقط جنین از منظر فقها و حقوقدانان مورد تفحص و بررسی قرارگیرد. با توجه به زوایای مختلف پدیده سقط جنین که محل تلاقی ارزشهای اساسی جامعه اسلامی است و از طرف دیگر به عنوان یک عملیات واقدامات پزشکی برای نجات جان مادر در میان می باشد و از سویی عوامل متعددی می توانند در افزایش این پدیده مجرمانه دخالت داشته باشند و علاوه بر ارزشهای اساسی جامعه، موضوع با احکام فقهی و بایدها و نبایدهای حقوقی، گره خورده و تصمیم گیری و تصمیم سازی در این مورد را پیچیده تر می کند، تحلیل مسئله سقط جنین از جهات مذکور برای برنامه ریزی و کنترل و مدیریت درست عوامل ایجاد کننده مشکل گشا خواهد بود. و ازسویی آحاد جامعه بر این باورند که سقط جنین در ابتدای دوران حاملگی (قبل از دمیده شدن روح) مجاز بوده و هیچگونه آثاری به آن مترتب نمی باشد. بنابراین طرح این موضوع به عنوان یک مشکل و بیان راهکارهای فقهی و حقوقی آن می تواند برای رفع این معضل مثمرثمر باشد. لذا این پژوهش نیلی در جهت رسیدن به این هدف است. باتوجه به مبهم بودن قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۷۰، و قانون مجازات اسلامی (تعزیرات و مجازاتهای  بازدارنده) مصوب۱۳۷۵ و اختلاف نظر و تعدد نظرات علمای علم حقوق کیفری به ویژه اساتید و قضات از قانونگذار در بحث سقط جنین خصوصاً در مورد قصاص در سقط جنینی که دارای روح است، سؤالاتی که درعمل برای دستگاه قضایی و در محافل علمی پیرامون مسئله سقط جنین مطرح بوده و دیدگاههای متعددی در خصوص جواز سقط یا منع سقط ظهور نموده است، لذا از این حیث تصمیم بر این شد که بتوانیم با عنایت به نگاه فقهای متأخر و تحولات اخیر قانونگذاری در قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲، به مسائل مستحدثه پاسخ دهیم، تا در حد خود بتواند، انگیزه ای برای سایر پژوهشگران باشد تا آنها را وادار به کنکاش و بررسی بیشتر نسبت به این مسئله بنماید.

۳- سؤالات و فرضیه های تحقیق

درخصوص سقط جنین سؤالات مختلفی مطرح است که در این تحقیق به آنها پاسخ داده شده است. سؤالات قابل طرح از این قرار می باشد:

الف) سؤالات

۱– آیا سقط جنین مطلقاً جرم بوده و مرتکب آن مستحق کیفر است؟

۲– آیا سقط جنین عمدی پس از ولوج روح در فقه و نظام حقوقی ایران مستوجب قصاص است؟

۳– آیا شروع به سقط جنین در فقه و حقوق ایران عنوان مجرمانه دارد؟

ب) فرضیه ها

۱–  سقط جنین بصورت مطلق جرم  نیست.

۲– سقط جنین عمدی در هر مرحله ای که باشد، با توجه به قوانین و فقه مستوجب قصاص نمی باشد.

۳– شروع به سقط جنین در فقه و نظام حقوقی ایران عنوان مجرمانه ندارد.

۴– سابقه وپیشینه تحقیق

مسئله سقط جنین جزء موضوعاتی است که از قدیم الایام در قوانین جاریه حاکم بر جامعه بشری تا امروزه مورد بررسی و تحقیق قرار گرفته شده است. پژوهشهایی در این زمینه انجام شده است که در ذیل به برخی از آن موارد اشاره میشود:

رحمان برخورداری  در سال ۱۳۸۰ پژوهشی با عنوان «سقط جنین در حقوق ایران، فرانسه و انگلیس» انجام داده است که چکیده آن عبارت است از:

پایان‌نامه حاضر با عنوان سقط جنین در حقوق ایران، فرانسه و انگلستان علاوه بر مقدمه، در سه فصل نگارش شده است. فصل اول اختصاص به کلیات دارد که درآن تعریف سقط جنین و تمیز آن از عناوین مشابه و بررسی آن از نظر علم پزشکی وانواع سقط جنین آورده شده است. در فصل دوم ارکان تشکیل دهنده سقط جنین عمدی در سه مبحث به تفصیل بیان شده است که این فصل در برگیرنده قسمت عمده و اصلی پایان‌نامه است و در آن وارد محتوی و ماهیت بحث شده‌ایم. همچنین در این فصل مفهوم شروع به سقط جنین عمدی و سقط جنین عقیم و محال توضیح داده شده است. فصل سوم این رساله به بیان مجازات سقط جنین یا حمل اعم از قصاص و دیه و تعزیر اختصاص دارد و در آن مجازات این جرم به اعتبارهای گوناگون و همچنین سیر تحول و فزونی وکاستی مجازات آن از زمان حکومت قانون مجازات عمومی سابق تا تصویب قانون مجازات اسلامی (تعزیرات) مورد بررسی قرار گرفته است. و در نهایت پایان بخش رساله جمع‌بندی مطالب و نتیجه‌گیری کلی است.

بهمن معظمی گودرزی در سال ۱۳۸۱ پژوهشی با عنوان «حقوق جنین درفقه امامیه وتطبیق آن با قوانین موضوعه ایران» انجام داده است که چکیده آن عبارت است از:

حمل در شکم مادر را جنین گویند. از زمان انعقاد تا هنگام زایمان، دوران جنینی نام دارد جنین دارای احکام و حقوقی است. الف) حقوق کیفری جنین یا احکام جنین: این احکام اگر چه ارتباط مستقیمی با خود جنین ندارند و مالا در ارتباط با او هستند اما به جهت اثری که جنین بر نحوه اجرای این احکام دارد بررسی می شوند، در این بخش از موضوعاتی همچون تأثیر جنین در عدم اجرای مجازاتهایی چون حدود و قصاص و  تعزیرات، نحوه محاسبه دیه جنین، ولی دم واقع شدن جنین و رویه عملی امروز دادگاهها در برخورد با مسائلی همچون سقط جنین، بحث شده است. ب) حقوق جنین: با دارا بودن دو شرط موجود بودن و زنده بودن متولد شدن از همه حق و حقوق خود بهره مند می گردد اگرچه این دارا شدن حق بصورت معلق است و منوط به وجود شرط متأخر یعنی زنده متولد شدن او می باشد. حقوقی که جنین اهلیت تمتع آنرا دارد عبارتند از: وصیت، وقف، ارث و نفقه، که البته در مورد نفقه اختلاف نظر وجود دارد که آیا نفقه مطلقه حامله بخاطر حمل است یا بخاطر مادر او. از دیگر ویژگیهای جنین این است که موجب می شود دوران عده زن حامله کوتاهتر یا طولانی ترگردد. در بحث تلقیح مصنوعی، انواع تلقیح، مشروع یا نامشروع بودن آن، رابطه صاحبان نطفه با فرزند متولد شده از طریق تلقیح مصنوعی و نظرات فقها، مورد بحث و بررسی قرار گرفته اند.

رسول نوری در سال ۱۳۸۲ پژوهشی با عنوان «بررسی تطبیقی سقط جنین در حقوق جزای ایران و کشورهای اسلامی» انجام داده است که چکیده آن عبارت است از:

  سقط جنین یکی از مسائل اجتماعی وحقوقی مورد بحث درتمامی جوامع می باشد. در اکثرکشورها، افزایش جمعیت یکی از علل عمده سقط جنین می باشد؛‌ در دین اسلام سقط جنین به خاطر کنترل جمعیت مجاز نیست در این پژوهش، سقط جنین بصورت عمدی و غیر عمدی در فقه امامیه و اهل سنت و نیز قوانین جزایی ایران بعد از مشروطیت تا امروز مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است. سقط جنین در مواقع اضطرار مثل آنجایی که جان یا سلامتی مادر در خطر است. و نیز سقط جنین در مواقع حرج مثل آنجایی که چنین ناقص الخلقه است و یا در نتیجه به عنف بوجود آمده از دیگر موضوعات مهمی هستند که در این رساله به بررسی گرفته شده اند. نگارنده در این رساله علاوه بر مقایسه حقوق جزای ایران با حقوق کشورهای اسلامی دیگر به بررسی قوانین کشورهای غیراسلامی نیز پرداخته است.

لذا با توجه به  تلاش پژوهشگران، و تحولات قانونگذاری، بازسؤالاتی در اذهان باقی مانده که در این پایان نامه به آن پرداخته خواهد شد.

۵- روش تحقیق

با عنایت به موضوع پایان نامه، روش کار پژوهشگر بنابر اقتضاء موضوع، استدلالی، تحلیلی وکتابخانه ای بوده که با مراجعه به کتابخانه ها و استفاده از سرمایه های علمی و پژوهشی دانشمندان، اساتید، محققین وحقوقدانان و فقها و قضات اعم ازکتابها، رساله ها ومقالات وسایتها وقوانین جاریه وهمچنین مباحثه ومذاکره با متخصصین امر به بحث پیرامون موضوع پرداخته، و مطالب لازم و ضروری جمع آوری شده و نهایتاً به رشته تحریر در آمده است.

۶- ساماندهی تحقیق

گزارش این پژوهش بعد ازجمع آوری اطلاعات اسنادی وکتابخانه ای با توجه به ضرورت آن در سه فصل که شامل تاریخچه سقط جنین وتعاریف متعدد از آن وسقط جنین در فقه و منابع اسلامی وحقوق، مجازات سقط جنین در فقه و دیدگاه فقها در این باره و مجازات سقط جنین درحقوق، تنظیم شده و نتیجه گیری، پیشنهادها و منابع و مآخذ در پایان گزارش آورده شده است. امیدوارم این پایان نامه نقطه عطفی باشد جهت پیگیری های بیشتر درجهت کاسته شدن این جرم.

در این فصل که از دو بخش تشکیل شده است موارد ذیل مورد بحث و بررسی قرارمی گیرد.

در بخش اول به تعاریف گوناگونی از سقط جنین از جمله تعریف لغوی، اصطلاحی، فقهی، پزشکی وحقوقی ازسقط جنین، سقط جنین از نظرفمینیسم، وهمچنین ضابطه قانونی حیات جنینی و حیات قابل زیستن، انواع و حالات جنین، از جمله جنین مشروع، جنین نامشروع، جنین ناشی از تلقیح مصنوعی و شبیه سازی شده، و اقسام سقط جنین درحقوق، از جمله سقط جنین طبیعی، درمانی و جنایی و ضربه ای خواهیم پرداخت.

در بخش دوم به تاریخچه سقط جنین، دیدگاه ادیان در مورد سقط جنین، سقط جنین در مسیحیت، سقط جنین در قانون حمورابی، آئین یهود، سقط جنین در دین اسلام و سقط جنین در ایران قبل و بعد از انقلاب اشاره خواهیم نمود.

۱-۱- تعریف سقط جنین

دراین بخش مفاهیم مربوط به بحث سقط جنین بیشتر با نگاه شرعی قانونی آن مورد توجه است چون اساساً افعال مربوط به سقط جنین با توجه به حرمت آن در شرع مورد جرم خوانی قرار گرفته اند.

حقوق دانان کیفری راجع به تعریف سقط جنین اتفاق نظر ندارند، بعضی ازمؤلفان خارجی مانند «گارو» سقط جنین راعبارت ازاخراج عمدی وقبل ازموعدحمل میدانند وبرعکس «گارسون» یکی دیگرازحقوقدانان فرانسوی، سقط جنین را به منقطع ساختن دوران طبیعی بارداری تعریف می نماید ودکترپاد با توجه به مواد قانون مجازات سابق ایران، سقط جنین را جرم عمدی دانسته و در تعریف آن نوشته است: سقط جنین عبارت است از اخراج حمل قبل از موعد طبیعی زایمان به نحوی که زنده یا قابل زیستن نباشد. (جمعی از نویسندگان، ۱۳۸۹، ص۳۰-۱۲)

بدیهی است که در حال حاضر هیچ یک از این تعاریف به تنهایی نمی تواند بازگو کننده هدف وتعریف مورد نظر قانونگذار اسلامی باشد. اما قانونگذارکنونی نیزدر مواد قانونی مربوط، این جرم را تعریف نکرده، بلکه در هرمورد تنها به ذکرموضوع ومجازات آن اکتفا نموده است. در موادی از قانون دیات ونیز ماده۹۱  قانون تعزیرات

۱۳۶۲، حمایت ازجنین موردتوجه قانونگذارقرارگرفته ودرنتیجه سقط آن اعم ازعمدی یا غیرعمدی قابل مجازات دانسته شده است در ماده ۹۰ قانون تعزیرات ۱۳۶۲هم حمایت از دوران طبیعی بارداری مادر مورد نظر واقع شده و لفظ «سقط حمل» به کار رفته است.

از طرف دیگر فقها نیزدرکتب وآثار خود این جرم را تعریف نکرده اند. صاحب تکمله المنهاج در مسأله ۳۷۹ (ج۲) تحت عنوان «دیه حمل» وهمچنین علامه حلی درتبصره المتعلمین (فصل۱۱) تحت عنوان «دیه جنین» وامام خمینی نیز درتحریر الوسیله (ج۲) درمبحث دیات تحت عنوان لواحق دیات به مراحل مختلف حمل اشاره نموده و به ذکرمجازات آنها اکتفا کرده اند که این امر به علت فقدان اطلاعات علمی و پزشکی فقها، درخصوص مقوله سقط جنین است .

بدین ترتیب سقط جنین ازجوانب مختلفی قابل بررسی است، بنابراین باید قبل از تعریف حقوقی آن، به تعاریف لغوی، سپس تعریف اصطلاحی سقط جنین از منظرپزشکی، فقهی و تعریف سقط جنین از دید فمنیسم بپردازیم.

۱-۱-۱- تعریف لغوی سقط جنین

هر دو واژه سقط وجنین ریشه عربی دارند، که همانند دیگرلغات عربی به فارسی راه یافته است. معادل سقط جنین در عربی اجهاض، اسقاط، و املاص می باشد. سقط مصدر عربی سقوط است و سقوط به معنی وقوع، افتادن وریزش می باشد. (احمد ادریس، ۱۳۷۷، ص۱۸۹ -۱۸۴؛ حج، آیه۵؛ مؤمنون، آیه۱۴؛ غافر، آیه۶۷؛ قیامت، آیه۳۸؛ حر عاملی ج ۱۱۹ باب دیات نفس، ص ۲۴۲- ۲۴۴)  جنین از اجتنان به معنی پوشش و اختفاء از همین معنی است زیرا که از ما پوشیده هستند وکودک در شکم مادر را خواه پسر باشد وخواه دخترجنین گویند.

از ترکیب نطفه مرد با تخمک، موجود زنده جدیدی پدید می آید که به آن جنین می گویند. این موجود جدید که منشأ پیدایش انسان است، معمولاً پس ازهفت ساعت و در نهایت ۲۴ ساعت پس ازنزدیکی، هستی پیدا می کند وحدود ۳۰ ساعت پس ازلقاح به مرحله دوسلولی رسیده وبا ادامه تقسیمات سلولی، تعداد سلول هایش افزایش یافته و در روز سوم پس از لقاح، سلولها بالغ بر ۱۶خواهند شد و تخمک بارور شده، بدین ترتیب رو به تکامل می رود‍. جنین در ماه ششم یا نیمه اول ماه هفتم به درجه ای ازتکامل جسمانی می رسد که اگر در این زمان متولد شود، می تواند بامشکلات فراوان زنده بماند ودرصورتی که جنین روال طبیعی خود را طی کند، پس از۲۶۶ روز یا ۳۸ هفته پس ازلقاح تکامل یافته وبه صورت انسانی زنده، متولد می شود.‍ (پاد، ۱۳۸۵، ص۹۵ )

واژه جنین «از نظر لغوی به معنای هر چیز پوشیده ومستوراست و بچه تا زمانی که درشکم مادر است وزائیده نشده است جنین اطلاق می شود. (جُرّ، ۱۳۸۰، ص۷۷۲) سقط: بچه نارس ومرده که پیش از فرا رسیدن هنگام ولادت از شکم مادر بیفتد». (عمید، ۱۳۷۶، ص۴۷۳)

«محصول حاملگی را که مبدأ آن استقرار نطفه در رحم و انتهای آن لحظه ماقبل ولادت است به دلیل اینکه به وسیله (زهدان) مادر پوشیده شده است جنین نامیده اند». (ابن منظور، ۱۴۱۰، ص۹۳)

«فرزند مادام که در رحم مادر است جنین نامیده می شود بنابراین مبدأ جنین ابتدا آبستن است و منتهای آن لحظه ماقبل ولادت است. اگر عاملی مانع این تکامل طبیعی شود و جنین حیاتش را از دست بدهد، جنین سقط می شود البته گاهی جنین زنده به دنیا می آید، لکن قابلیت حیات و ادامه بقاء را ندارد و فوت می کند، به این موارد هم عرفاً سقط جنین می گویند». (جعفری لنگرودی، ۱۳۸۱، ص۲۰۱)

«جنین: هر چیز پوشیده، مستور، موجودی که پس از لقاح تخمک بوسیله اسیرماتوزوئیدوپساز تقسیمات اولی سلول تخم حاصل می شود ولی هنوز دوران رشد خود را داخل پوسته تخمک یا رحم مادر می گذراند سقط: برف، شبنم که ببرف ماند. بچه ناتمام افتاده، آتش که از چخماق برجهد و درنگیرد. سقط جنین: افتادن جنین قبل

از نموکامل دررحم، درعربی مصدر، به معنی مزبورسقوط و مسقط است». (معین، ۱۳۸۵، ص۱۸۹۴-۱۲۴۸)

سقط جنین به معنی خاتمه دادن به دوران حاملگی، خواه از طریق سلب حیات از جنین در حالی که در رحم مادر بوده است، خواه از طریق اخراج آن قبل از موعد طبیعی به نحوی که قابل زیستن نباشد.

۱-۱-۲- تعریف اصطلاحی سقط جنین

بعد از بیان مطالب مقدماتی در رابطه با تعریف لغوی ازسقط جنین دراین مبحث لازم است به تعریف اصطلاحی ازسقط جنین از منظرفقها، پزشکان، حقوقدانان و همچنین از منظر فمنیسم نیز اشاره کنیم.

 ۱-۱-۲- ۱- سقط جنین از نظر فقهی

فقها در کتابهای فقهی، درمباحث دیه جنین معمولاً به ذکر مراحل مختلف جنین ومیزان مجازات آن بسنده نموده اند وبه ندرت تعریفی از سقط جنین ارائه کرده اند. کتاب های فقهی مانند مسالک، شرایع، قواعد وجواهر در مبحث دیه صرفاً به مراحل مختلف وحالات جنین و دیه متعلق به آن اکتفا کرده و متعرض تعریف سقط جنین نشده اند. لکن شهید ثانی در لمعه جنین را اینگونه تعریف کرده است:

«الجنین وهوالحمل فی بطن امه وسمی به لاستتاره فیه من الاجتنان وهو الستر فهوبمعنی المفعول». (مکی العاملی ، ۱۴۱۰، ص۲۸۸)

ترجمه: جنین همان حمل درشکم مادر است که به خاطر استتار و پوشیده بودن آن درشکم مادر به این نام خوانده می شود این واژه از ریشه «اجتنان» به معنای پوشش و فعیل به معنای مفعول است و واژه «سقط» در لغت عربی به معنای بر زمین افتادن می‌باشد. (جُرّ، ۱۳۸۰، ص۱۱۹۷) همچنین در اصطلاح فقها به معنای افتادن جنین از درون رحم زن است. این اصطلاح عام بوده و شامل جنین دختر یا پسر و جنین پس از دمیده شدن روح و پیش از آن می‌شود.

بنابراین «سقط جنین» در اصطلاح فقها، عبارت است از افکندن یا خارج کردن عمدی جنین از درون رحم مادر و در نتیجه سقط، پایان دادن به حاملگی قبل از موعد طبیعی می‌باشد، خواه قبل از ولوج روح یا بعد از آن باشد و خواه بر اثرجنایت بر یکی یا بر هر دو باشد. بر همین اساس در فقه، به جای سقط جنین، ازتعبیراسقاط جنین یا حمل استفاده می‌ شود.

در شرع اسلام حیات جنین از هنگام استقرار نطفه در رحم زن و آغاز مراحل رشد و تبدیل شدن آن به علقه،

مضغه و… حمایت شده و احکام ویژه‌ای برای سقط در هر یک از مراحل جنین بیـان گردیده اسـت. (سید جـوادی، فـانی و خرمشاهی، ۱۳۸۱، ص۱۹۹)

به طوری که مطابق دیدگاه فقها حتی از بین بردن نطفه که آغاز و منشأ خلقت انسان است، حرام و دیه ی آن بیست دینار است.

همچنین در متون فقهی با استفاده از آیات (حج، آیه ۵؛ مؤمنون، آیه ۱۴؛  غافر ،آیه ۶۷؛ قیامت، آیه ۳۸) و روایات (عاملی، ۱۴۱۲، ص۲۲۹؛ طوسی، ۱۳۶۵، ص۳۳۴-۳۲۵) دوران جنینی به دوران قبل از ولوج روح و پس از ولوج روح تقسیم شده و نظرات مختلفی درباره ی سقط جنین در هر یک از مراحل بیان گردیده است.

علمای اسلام با استفاده از آیات و روایات، با تقسیم دوران جنینی به دوره ی قبل از دمیده شدن روح و دوره ی پس از آن، نظریات فقهی مختلفی درباره ی سقط جنین ابراز نموده‌اند. سقط جنین به عنوان حکم اولی در شریعت اسلام، حرام است. (مکارم شیرازی، ۱۴۲۲، ص۲۸۶) این حکم ازمسلّمات فقه شیعه بوده و درباره ی حرمت قطعی سقط جنین به حکم اولی، خواه قبل از ولوج روح خواه بعد از آن هیچ اختلافی بین فقها وجود ندارد. (محسنی، ۱۳۸۲، ص۶۹)

۱-۱-۲-۲- سقط جنین از نظر پزشکی

«سقط جنین در اصطلاح پزشکی عبارت است از خروج جنین پیش از آنکه قابلیت حیات مستقل داشته باشد و چون جنین قبل از شش ماهگی قادر به ادامه حیات مستقل نیست. بنابراین اگرتا قبل ازماه ششم بارداری از رحم خارج شود آن را سقط شده تلقی می کنند و اگر جنین ازماه ششم به بعد و پیش از موعد طبیعی به دنیا بیاید، هرچند قابلیت حیات دارد، اما شانس زنده ماندنش به علت نارس بودن کم است. جنین زمانی سقط می گردد که داخل رحم مرده باشد». (عباسی، ۱۳۸۲، ص۶۷)

«دراصطلاح سازمان پزشکی قانونی نیز سقط جنین عبارت است از خارج شدن حاصل بارداری از رحم، در حالی که موجود تکوین یافته، قادر به زندگی در خارج رحم نباشد، یعنی ختم حاملگی قبل از آنکه جنین قابلیت زندگی مستقل پیدا کرده باشد که معمولاً تا هفته بیستم حاملگی این عنوان قابل تحقق است». (قضائی، ۱۳۷۳، ص ۵۳۶)

«خروج عمدی یا مصنوعی یا خود به خودی جنین را، قبل از آنکه قادر به ادامه زندگی در خارج رحم باشد، سقط جنین گویند. معمولاً اگر جنین قبل از۲۰ هفتگی از رحم خارج شود، قابلیت حیات در بیرون از رحم را نخواهد داشت». (گودرزی، ۱۳۸۷، ص ۲۷۵)

بنابراین از نظر پزشکی مهم این است که، جنین سقط شده نتواند مستقل از مادر به زندگی خود ادامه دهد لذا اگر جنین قبل از موعد از رحم  مادر خارج شود  ولی با دستگاه های  پزشکی مخصوص بتوان آن را زنده  نگه

داشت سقط جنین صدق نمی کند.

تعریف پزشکی سقط به معنی ازدست رفتن ناگهانی حاملگی پیش از هفته ۲۴حاملگی (زمانی که جنین شانس زنده ماندن دربیرون ازرحم را پیدا می کند) گفته می شود.

تعداد صفحه :۱۵۷

قیمت :۳۷۵۰۰ تومان

بلافاصله پس از پرداخت ، لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار می گیرد

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

پشتیبانی سایت  ali.farjadniya@gmail.com