پیان نامه نقش آموزش مهارت‌های گفت‌وگویی در کنش تفاهمی

پایان نامه کارشناسی ارشد علوم ارتباطات اجتماعی

نقش آموزش مهارت های گفت وگویی در کنش تفاهمی

ساختار و کارکرد گفت وگوی کندوکاوی دانش آموزان دبستانی

استاد مشاور: دکتر محمد سعید ذکایی

بهمن ۱۳۹۳

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده و استاد راهنما در سایت درج نمی شود

(در فایل دانلودی نام نویسنده و استاد راهنما موجود است)

تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :

(ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل است)

چکیده پژوهش

گفت­وگو مهارت های ویژه ای را می طلبد و قواعد و اصول خاصی بر مشارکت کنندگان تحمیل می کند که با گپ، مذاکره و… تفاوت دارد. پژوهش حاضر درصدد است به بررسی ساختار گفت­وگویی که در حلقه کندوکاو کلاس «فلسفه برای کودکان» در مقطع دبستان­ اجرا می­شود، بپردازد تا از خلال آن، مهارت­های لازم برای شکل گیری «گفت وگوی کندوکاوی» را شناسایی کرده و کارکرد و پیامد آن را با توجه به نظر متخصصان، تفسیر نماید.

الگوی گفت­وگوی کندوکاویِ ارائه شده در این پژوهش، تلفیقی از مفهوم «تفکر چندبعدی و بازاندیشانه» در آموزش «فلسفه برای کودکان»، با نظریات گفت وگوییِ حوزه میان فردی است که در بستر «منطقه تقریبی رشد» شکل می گیرد. و نهایتاً کارکرد این الگوی تراکنشی ارتباط، با تلفیق نظریه «کنش تفاهمی» هابرماس و مفهوم «تفکر بازاندیشانه» لیپمن، در دو بعد فردی و اجتماعی بیان می شود.

به منظور بررسی موضوع مدنظر این پژوهش، روند گفت­وگوهایِ حدود ۲۰۰ کلاس «فلسفه‎برای‎کودکان»، در پایه های مختلف تحصیلی،  مشاهده توصیفی، متمرکز و گزینشی شد و بر این اساس، از میان مجموع مشاهدات، متن برخی از گفت وگوها به صورت هدفمند، انتخاب و تحلیل مکالمه شد. همچنین برای تفسیر کارکرد این نوع آموزش های گفت وگو محور، مصاحبه متمرکز با ۱۵ تن از اساتید ارتباطات، جامعه شناسی و تعلیم و تربیت، که به نحوی در حوزه گفت­وگو صاحب نظر بودند، انجام شد.

یافته های پژوهش حاکی از آن است که حلقه­های کندوکاو «فلسفه برای کودکان» به مثابه «منطقه تقریبی رشد»، با فراهم کردن فضایی برای گفت­وگوی کودکان با یکدیگر، در حضور تسهیلگر (فرد تواناترِ فرهنگ)، می تواند نگرشی بازاندیشانه، مسئولانه، انتقادی و خلاقانه در آنها ایجاد کند. تعاملات موجود در این حلقه ها، از طریق روندهای ارتباطی که گفتار بیشترین نقش را در آنها دارد به صورت نمونه­ای از کنش تفاهمی شکل می­گیرد.

واژگان کلیدی: گفت­وگوی کندوکاوی- آموزش گفت­وگو محور- حلقه کندوکاو- منطقه تقریبی رشد- فلسفه برای کودکان- کنش تفاهمی- الگوی تراکنشی ارتباط- تحلیل مکالمه

فهرست مطالب

 

شماره­ صفحه عنوان                                                                                   
ت چکیده پژوهش
ح پیشگفتار
  فصل ۱: کلیات پژوهش
۱ ۱-۱          طرح مسأله
۴ ۱-۲ ضرورت و اهمیت موضوع پژوهش
۴ ۱-۲-۱ ضرورت نظری
۵ ۱-۲-۲ ضرورت عملی
۶ ۱-۳ اهداف پژوهش
۶ ۱-۳-۱ هدف اصلی پژوهش
۶ ۱-۳-۲ هدف­های فرعی پژوهش
۶ ۱-۴ پرسش بنیادین پژوهش
۶ ۱-۴-۱ پرسش­های فرعی پژوهش
۷ فصل ۲: مبانی نظری پژوهش
۸ بخش یکم: گفت وگو و ارتباطات میان فردی
۸      2-1-1 واکاوی مفهوم «گفت­وگو»
۱۰         2-1-1-1 تفاوت گفت وگو با سایر ژانرهای مشابه
۱۰ v    گفت­وگو و مذاکره
۱۰ v    گفت­وگو و گپ و صحبت
۱۱ v    گفت­وگو و مناظره
۱۱ v    گفت­وگو و مباحثه
۱۲ v    گفت­وگو و گفتمان
۱۳         2-1-1-2 شرایط و پیش­زمینه­های گفت­وگو
۱۳ v    شرایط درونی
۱۴ v    شرایط بیرونی
۱۴      2-1-2 نظریه­های گفت­وگویی در ارتباطات میان فردی
۱۵         2-1-2-1 گفت­وگوی سقراطی (نمونه­ای از گفت­وگوی انتقادی)
۱۷ v    انواع سه گانه بحث سقراطی
۱۷ ×     پرسشگری خودجوش یا برنامه ریزی نشده
۱۸ ×     پرسشگری اکتشافی
۱۸ ×     متمرکز یا هدفمند
۱۹         2-1-2-2 نظریه گفت­وگویی دیوید بوهم (نمونه­ای از گفت­وگوی خلاق)
۲۱ v    آرمان گفت وگو از منظر بوهم
۲۱         2-1-2-3 نظریه گفت­وگویی مارتین بوبر(نمونه­ ای از گفت­وگوی مراقبتی)
۲۳         2-1-2-4 نظریه گفت­وگویی ویلیام اسحاق (گفت­وگوی اندیشمندانه و بازاندیشانه)
۲۴ v    چالش گفت­وگو
۲۶ v    میدان­های گفت­وشنودی
۲۶ ×     میدان اول: میدان بی­ثباتی (حفظ ادب در فضای گفت‎وگو)
۲۶ ×     میدان دوم: تنش در میدان (اختلال در فضای گفت­وگو)
۲۷ ×     میدان سوم: تحقیق در میدان و شکوفایی گفت­وگوی اندیشمندانه
۲۸ ×     میدان چهارم: خلاقیت در میدان (گفت­وگوی زاینده)
۲۸ ×     ویژگی های مختلف برای سکوت در چهار فضای میدان گفت­وگویی
۲۹         2-1-2-5 مفاهیم مشترک در نظریات گفت وگویی مذکور
۲۹ v    ایجاد فضای مناسب برای گفت وگو
۲۹ v    تسهیلگر و راهنمای بحث
۳۰ v    گوش دادن
۳۲ v    احترام گذاشتن
۳۳ v    تعویق قضاوت
۳۳ v    ابراز کردن
۳۴ بخش دوم: گفت وگو و یادگیری
۳۴      2-2-1 جایگاه گفت­وگو در نظام آموزش و پرورش
۳۵      2-2-2 گفت­وگوی رهایی بخشِ پائولو فریره
۳۸      2-2-3 برنامه آموزشی«فلسفه‎برای‎کودکان»
۳۹         2-2-3-1 جان دیویی
۴۰         2-2-3-2 ویگوتسکی(رویکرد اجتماعی- فرهنگی رشد)
۴۲ v    زبان و تفکر
۴۳ v    منطقه تقریبی رشد
۴۵         2-2-3-3 یادگیری مشارکتی
۴۶ v    یادگیری به عنوان کندوکاو
۴۷ v    حلقه کندوکاو یا اجتماع پژوهشی
۵۲         2-2-3-4 تفکر زیربنای گفت وگوی کندوکاوی
۵۲ v    تفکرانتقادی در گفت­وگوی کندوکاومحور
۵۴ ×     تفکر انتقادی با میانجی گفت­وگو
۵۶ v    تفکر خلاق در گفت­وگوی کندوکاومحور
۵۶ ×     تفکر خلاق با میانجی گفت­وگو
۵۸ v    تفکر مراقبتی، روحِ گفت­وگوی کندوکاومحور
۶۱         2-2-3-5 ارزشیابی
۶۲      2-2-4 مفهوم«کودکی»
۶۵ بخش سوم: کنش مبتنی بر تفاهم؛ محصول گفت­وگو
۶۵      2-3-1 کنش ارتباطی هابرماس
۶۹         2-3-1-1 وضعیت آرمانی گفتار و اخلاق گفت­وگو
۷۰ بخش چهارم: پیشینه پژوهش
۷۰ ۲-۴-۱                        پژوهش­های داخلی
۷۰         2-4-1-1 پایان­نامه­های علوم تربیتی مرتبط
۷۱ v    پایان نامه های پیرامون «فلسفه‎برای‎کودکان»
۷۵         2-4-1-2 پایان­نامه­های با موضوع گفت وگو در بستر علوم اجتماعی و ارتباطات
۷۷         2-4-1-3 پایان­نامه­های با رویکرد میان رشته ای
۷۸      2-4-2 پژوهش­های خارجی
۷۸         2-4-2-1 پژوهش­های مرتبط با «فلسفه‎برای‏کودکان»
۷۹         2-4-2-2 سایر پژوهش های مرتبط
۸۲ بخش پنجم: چارچوب مفهومی پژوهش
۸۴ v    مدل مفهومی
۸۶ فصل ۳: روش پژوهش
۸۷ ۳-۱ روش پژوهش
۸۸      3-1-1 مشاهده همراه با مشارکت
۸۹         3-1-1-1 مراحل مشاهده همراه با مشارکت
۹۰      3-1-2 تحلیل مکالمه
۹۲         3-1-2-1 روش اجرای تحلیل گفت وگو
۹۵ v    سازوکار نوبت گیری
۹۵ v    سازوکار توالی و طراحی نوبت
۹۶ v    انتخاب واژگان و تأثیر آن بر شفافیت گفتار
۹۶ v    سازوکار اصلاح
۹۶ v    سازمان ساختار
۹۶         3-1-2-2 تحلیل مکالمه و تفاوت آن با سایر رویکردها نظیر تحلیل گفتمان
۹۷ ×     تفاوت های اصلی تحلیل مکالمه با سایر رویکردها از نظر«تن هاو»
۹۷      3-1-3 مصاحبه متمرکز
۹۸         3-1-3-1 مؤلفه­های مصاحبه متمرکز
۹۹ ۳-۲ جامعه آماری، روش نمونه­گیری و حجم نمونه
۹۹      3-2-1 جامعه آماری
۹۹      3-2-2 روش نمونه­گیری و حجم نمونه
۱۰۰ ۳-۳ رویه گردآوری داده­ها
۱۰۰ ۳-۴ پایایی و روایی پژوهش
۱۰۱      3-4-1 پایایی و روایی در داده­های کیفی
۱۰۲ ۳-۵ فنون مورد استفاده برای تجزیه و تحلیل داده­ها
۱۰۳ فصل ۴: یافته های پژوهش
۱۰۴ بخش اول: توصیف و تفسیر مشاهدات همراه با مشارکت
۱۰۴      4-1-1 روند اجرای گفت­وگوی کندوکاوی در کلاس­های «فلسفه برای کودکان»
۱۰۷      4-1-2 تحلیل مکالمه و مشاهدات همراه با مشارکت
۱۰۷         4-1-2-1 گفت­وگو پیرامون مفهوم «درستی و نادرستی»
۱۲۷         4-1-2-2 گفت­وگو پیرامون چیستی مفهوم «زمان»
۱۴۰         4-1-2-3 گفت­وگو پیرامون چیستی «هنر»
۱۵۴      4-1-3 مفهوم سازی مهارت های مشاهده شده در گفت وگوی کندوکاوی
۱۵۴         4-1-3-1 الگوی تعامل کندوکاوی
۱۵۴ v    گوش دادن فعالانه
۱۵۵ v    مشارکت در بحث
۱۵۶ v    احترام گذاشتن
۱۵۷ v    پیوند و انسجام بحث
۱۵۸ v    خودتصحیحی
۱۶۱ v    بررسی اختلاف نظر
۱۶۲         4-1-3-2 مهارت­های استدلالی و مفهومی
۱۶۲ v    دلیل آوردن
۱۶۳ v    شفاف سازی معانی
۱۶۴ v    مثال زدن
۱۶۵ v    تمایز قائل شدن
۱۶۶ v    بررسی پیامدها و پیش فرض ها
۱۶۸     جمع بندی جداول الگوهای کندوکاو و مهارت های استدلالی و مفهومی
۱۷۰         4-1-3-3 مهارت­های ارتباط غیرکلامی
۱۷۳ بخش دوم: توصیف و تفسیر یافته­های مصاحبه متمرکز
۱۷۳      4-2-1 ضرورت و کارکرد آموزش گفت­وگوی کندوکاوی
۱۷۹      4-2-2 نقش یادگیری و اجرای گفت­وگو در توسعه جوامع
۱۸۴      4-2-3 زمینه­های فرهنگی و اجتماعی تضعیف کننده آموزش مهارت­های گفت­وگویی
۱۸۷      4-2-4 زمینه­های فرهنگی و اجتماعی تقویت کننده آموزش مهارت­های گفت­وگوی
۱۸۹      4-2-5  فراگیری و عمومیت بخشی آموزش مهارت­های گفت­وگویی در سطح جامعه
۱۹۱      4-2-6 تفسیر کنش­های مشاهده شده در فیلم توسط مصاحبه‎شوندگان
۱۹۵ فصل ۵: جمع بندی و نتیجه گیری
۱۹۶ ۵-۱ جمع­بندی پژوهش
۱۹۷      5-1-1 مشاهدات و تحلیل گفت وگوها
۱۹۸      5-1-2 مصاحبه متمرکز
۱۹۹ ۵-۲ نتیجه­گیری
۲۰۱ ۵-۳ موانع و مشکلات پژوهش
۲۰۲ ۵-۴ پیشنهادهای پژوهش
۲۰۳ منابع و مآخذ
۲۰۴ منابع فارسی
۲۰۹ منابع انگلیسی
۲۱۱ پیوست
۲۱۲ پروتکل­های مشاهده کلاس «فلسفه‎برای کودکان»
۲۱۸ قرارداد پیاده سازی تحلیل مکالمه
۲۲۰ اسامی مصاحبه شوندگان و کد اختصاص یافته به آنها
۲۲۲ لیست بازیابی داده ها
۲۳۱ چکیده انگلیسی

۱ طرح مسأله

در طی چند دهه گذشته، تکنولوژی های مدرن (رسانه­های نوین و شبکه­های اجتماعی)، شبکه ارتباطی گستردهای را به وجود آوردهاند که با وجود آن، در هر بخش عالم می­توان دائماً با بخش­های دیگر در تماس بود. با وجود این سیستم جهان گستر ارتباطی، برقراری ارتباط تقریباً در همه جا به نحو قابل ملاحظه­ای دچار اشکال است. انسان­هایی که در قالب ملت­های گوناگون، با سیستم­های سیاسی و اقتصادی متفاوت، در کشورهای مختلف زندگی می­کنند، به سختی می­توانند بدون جنگ و دعوا باهم صحبت کنند. در درون یک ملت واحد نیز، طبقات مختلف اجتماعی و گروه­های سیاسی و اقتصادی گرفتار وضعیت مشابهی هستند و توانایی درک و مفاهمه با یکدیگر را ندارند. در واقع در عصر جدید با وجود اینکه وسایل و ابزارهای ارتباطی پیشرفت بسیاری کرده­است، ولی این همه باعث تفاهم بیشتر انسان­ها نشده­است و این حاکی از آن است که صرف گسترش تبادل اطلاعات بین انسان­ها، موجب همدلی و تفاهم نمی­شود و چیزی از چالش­ها و مشکلات پیشِ رو کم نمی کند. و این همه اختلاف و حتی بحران، بیشتر از آنکه ناشی از نقطه نظرات متفاوت باشد از عدم توانایی انسان ها در اجرای گفت­وگو و تفاهم است.

همچنین، بسیاری از تهدیدها و بحران­هایی که بشر در دنیای مدرن با آن مواجه  شده است، ناشی از عادت های تفکر و فرایند­های ارتباط است. یکی از مسائل اصلی در معرفت بشر و مهم ترین عامل به وجود آورنده چالش های شناختی، ناتوانی آدمی در تفکر و اندیشیدن است. تضاد، کشمکش و کج فهمی بین آدم­ها، نفی دیگری و تأیید بی چون و چرای معرفت خویشتن از ویژگی­های  بارز انسان در آفت­های شناختی بشر در عصر معاصراست. در چنین وضعیتی، افراد آن چنان که شایسته است به اندیشه دیگری احترام نمی­گذارند، پیش از آنکه مهارت خوب شنیدن را یاد بگیرند، سخن می­گویند و دیگری را تحلیل می­کنند و لذا گرفتار پیش داوری های ذهنی هستند.

اگر در فضای اجتماعی به جای جدال برای تحمیل و تسلط یک اندیشه به دیگران، بتوان خود را از «تنها اندیشیدن» رها نمود و به مدد «گفت­وگو» همه صداها را شنید و همه انسان­ها را درک کرد، دیگر نیازی به تهدید و دشمنی در جامعه نخواهد بود. در گفت­وگو، ابتدا تفاهم مشترک از مسائل مورد نظر فراهم می­آید و سپس در روند «باهم اندیشیدن»، زمینه پیشنهاد برای یافتن و ارائه راه حل ایجاد می­گردد. «با گفت­وگو، زبان مشترک پیدا می­شود و با زبان مشترک، فکر مشترک شکل می­گیرد و با فکر مشترک رویکرد مشترک در قبال مسائل پدید می­آید. از این رو حاصل گفت­وگو در نهایت همدلی و همزبانی است.» (خانیکی،۱۳۸۷: ۹) اما انگیزه­های خودمحورانه در ما بزرگسالان چنین ریشه کرده­است که به آسانی نمی توان وارد گفت­وگو به معنای حقیقی آن شد. افزون بر این، ما گرفتار عادت­های گفتاری نادرستی در گفت وگوهایمان هستیم مانند «هرگونه بیان یا سؤال به نیت ابراز وجود به جای حقیقت جویی»، «سخنان طولانی، مکرر، پراکنده و گاهی بدون هدف به جای سخنان متمرکز و موجز»، «درد و دل­های شخصی به جای پرداختن به مسائل عمومی» و همچنین عادت های شنیداری نادرستی چون «شنیدن صدای الفاظ به جای گوش دادن به معانی واژه­ها»، «اندیشیدن به موضع خود پیش از گوش کردن به حرف دیگران»، «برداشت از حرف دیگران بدون شناسایی پیش فرض­های خود و آنها» و به این ترتیب، گفت­وگوها اساساً منجر به تفاهم نمی­شوند، مفید نبوده، به پیش نمی­روند و موجب کسالت روح می­شوند. (شهرتاش،۱۳۹۰)

شاید عده زیادی تصور کنند که گفت­وگو مهارت خاصی نمی طلبد اما در حقیقت چنین نیست. گفت­وگو مهارت های ویژه ای نیاز دارد و قواعد و اصول خاصی را بر مشارکت کنندگان تحمیل می کند که با گپ و صحبت معمولی متفاوت است. حداقل شرط برای برقراری یک گفت وگوی اصیل و واقعی، حفظ احترام «دیگری» است. برای گفت­وگو باید کانال­های ورود و خروج داده­ها به مغز و قلب کاملاً باز باشند؛ لذا لازم است ابتدا خوب گوش دادن، احترام گذاشتن به خود و دیگران از طریق سکوت و تمرکز روی موضوع و برهم نزدن تمرکز دیگران به هر نحو، رعایت ایجاز، شفاف گفتن و شفاف شنیدن، منطقی بودن، رسا صحبت کردن، در ارتباط با موضوع و بدون حاشیه‎روی و تکرار سخن گفتن را در خود پرورش دهیم.

شایان ذکر است که توانایی افراد برای انجام یک گفت­وگو و به عبارتی مهارت های گفت وگویی، اکتسابی است و بیش از همه می بایست در نظام آموزشی ایجاد گردد؛ شالوده­ این مهارت­ها باید از همان سال­های اولیه­ زندگی پی­ریزی شود، زیرا فراخ­اندیشی در همان سال­هایی آغاز می­شود که شخصیت و هویت کودک، به عنوان یک شخص متفکر در حال شکل­گیری است. در طول دوره­ای که کودکان، بزرگ­تر و بزرگ­سال می­شوند، تمایل روزافزونی به جزم­اندیشی و داشتن ذهن بسته در آنها وجود دارد. وقتی که ذهن بسته باشد، اعتقادات و باورها خودمحوراند و به عبارتی، آن­چه که «من» باور دارم بسیار اساسی­تر است از آن­چه که من «باور دارم». افراد متعصب فاقد توانایی لازم برای ورود به گفت­وگوی آزاد و مستدل هستند. نباید اجازه داد که چنین اتفاقی بیفتد. می­توان به کودکان آموزش داد تا ارزش و منزلت ظرفیت فکری خود را بدانند. همین­طور، اصول استدلال کردن، نحوه­ استفاده از دلیل به ­عنوان ابزاری برای یادگیری، نحوه­ یادگیری از دیگران، چگونگی ایفای نقش در فعالیت­های گروهی و تحقیقاتی را می­توان به کودکان آموزش داد. برای رسیدن به چنین هدف­هایی باید به آنها فرصت داد تا خودشان افکار و اندیشه­های خود را کشف کنند، ایده­هایشان را در قالب واژه­ها بیان کنند و نظریات خویش را ارائه دهند. آنان نیاز دارند که خود را به ­عنوان افرادی توانا، متفکر و با احساس کشف کنند. (فیشر ۱۳۸۶، ۹-۱۱)

از آنجا که دوره پیش دبستان و دبستان می تواند بهترین زمان برای پرورش و آماده کردن فکر و ذهن انسان های یک جامعه باشد، آموزش­ در این سنین از اهمیت بیشتری برخوردار است؛ چراکه می‎تواند خمیرمایه شخصیتی آنها را به تدریج و به نرمی از عواطف و احساسات به سوی قالب بندیِ عقل مدار هدایت کند. کودکان امروز در شکل­گیری جامعه فردا نقش کلیدی را ایفا می­کنند و می­توانند هنجارها و ناهنجاری­های اخلاقی و رفتاری را از نهادهای کوچکتری چون خانواده و مدرسه به بستر جامعه منتقل کنند و در آینده، این­گونه رفتارها را در نهاد خانواده خود بازتولید نمایند. کودکان بزرگترین سرمایه هر کشور به حساب می­آیند و درحقیقت ثروت یک ملت و نیز کیفیت زندگی جوامع در چند دهه آینده به میزان سرمایه­گذاری و نوع تربیت فرزندان آن جامعه بستگی دارد.

بر این اساس، آموزش مهارت­های گفت­وگویی از سنین پایین­، از عناصر بنیادین برنامه درسی فلسفه برای کودکان است. حلقه کندوکاو کلاس فلسفه‎برای کودکان، ساختاری میان فردی دارد که در آن، آموزش تفکر در قالب گفت­وگوی جمعی به وقوع می­پیوندد، تفکر فردی و جمعی به هم می­آمیزد و کودکان حقیقت را به یاری یکدیگرجست وجو می­کنند. گفت وگو پدیده­ای است میان فردی، که در آن فاعل شناسا محوریت خود را به ارتباط میان فردی می­دهد. ساختار هستی شناسانه ارتباط گفت وگویی به نحوی است که می‎توان آن را عاملی مؤثر در تربیت کودکانی متفکر و اندیشمند به شمار آورد. (پازوکی و احدی،۱۳۹۰: ۴)

با اینکه ضرورت و اهمیت گفت­وگو در مواجهات انسانی، مراودات میان فردی و نقش آن در حل چالش های جهانی برکسی پوشیده نیست اما آنچه در اکثر پژوهش­ها مغفول مانده آن است که چگونه می توان به گفت وگوی آرمانی دست یافت و آن را در جامعه بسط و توسعه داد؟ برای نیل به گفت­وگو لازم است چه مهارت­ها و ویژگی­هایی در فرد تقویت شود؟، چه نوع گفت­وگویی منجر به حصول فهم جمعی و تفاهم می شود؟، این گفت وگو بایستی چه ویژگی­ها و ابعادی داشته باشد؟ و …

از آنجاست که در این پژوهش قصد دارم ساختار گفت­وگو در حلقه کندوکاو کلاس فلسفه برای کودکان را بررسی کنم تا از خلال آن، مهارت­های لازم برای شکل گیری گفت وگوی کندوکاوی را شناسایی کرده و کارکرد و پیامد آن را با توجه به نظر متخصصان تفسیر نمایم.

 

۱-۲ ضرورت و اهمیت موضوع پژوهش

۱-۲-۱ ضرورت نظری

گفت­وگو به مثابه کنش مهم ارتباطی، از جمله موضوعاتی است که در رشته علوم ارتباطات کمتر مورد توجه قرارگرفته است و غالب پژوهش­های انجام شده، در حوزه ارتباطات جمعی بوده است. در این میان، انجام پژوهشی در حیطه ارتباطات انسانی و میان فردی، با نگاه موردی و خُردِ روش کیفی که به دنبال فهم و توصیف واقعیت ناب باشد، در حوزه تحقیقات علوم ارتباطات مهجور است. لذا امید می رود که پرداختن به این موضوعات، آن هم با نگاهی کیفی، بتواند افق­های روشنی را پیشِ روی پژوهش­های ارتباطی قرار دهد و راهگشای آنان دراین عرصه باشد.

همچنین، این پژوهش با بررسی آموزش‎های گفت‎وگو محور، می تواند به غنای تحقیقات مرتبط با آموزش سواد رسانه‎ای بیفزاید؛ چراکه با توجه به پژوهش های پیشین، آموزش تفکر انتقادیِ مبتنی بر گفت­وگو، می تواند تسریع‎کننده سواد رسانه­ای افراد باشد.

افزون بر موارد ذکر شده، پژوهش حاضر با مدنظر قراردادن کودکان و مسئله تعلیم و تربیت آنان، رویکردی میان رشته­ای دارد و از آنجا که مطالعات و ادبیات میان رشته ای در پی نوعی انباشت و هم آوایی است، سبب اعتلای کیفی علوم انسانی و اجتماعی خواهد شد.

۱-۲-۲ ضرورت عملی

جامعه متکثر و متنوع کنونی با خرده فرهنگ ها و گرایش های فکری مختلف، بیش از هر زمان دیگری، به گفت وگو نیاز دارد چراکه به صورت اجزاء تکه تکه ای درآمده و شکاف عمیقی میان افراد، در حوزه های مختلف اجتماعی، سیاسی، مذهبی، علمی، هنری و… به چشم می خورد. آموزش گفت­وگو از جمله سازوکارهایی است که به مساعد شدن زمینه پذیرش همگانی آن کمک می کند.

از سویی، پایه­های تفکر عمیق و قوی را بایستی از کودکی بنا نهاد. کودکی که بیاموزد چگونه بیاندیشد، برای نظرات خود دلیل بیاورد، ایده های دیگران را بشنود و به آنها احترام بگذارد، و… در بزرگسالی، زمانی که در عرصه اجتماع، بار مسئولیتی را تقبل می­کند، می‎تواند انسانی عمیق، متفکر، خردمند و منطقی بوده و قضاوت هایی صحیح و دقیق داشته باشد. همچنین، بسیار مهم است که کودکان نظرات دیگر، از جمله نظرات دوستان و اطرافیان خویش را بشنوند که این امر شامل دیدگاه های مذهبی، اخلاقی و سیاسی نیز می شود و هیچ زمینه ای برای این نوع درک، بهتر از گفت­وگوی توأم با احترام وجود ندارد. در واقع، درک تفاوت های عمیق، بخشی از وظیفه مدارس دنیای امروز است. تربیت شهروندانی که بتوانند مسائل اجتماع مردم‎سالار را با ذهنی خلاق و نقاد بررسی کنند و در عرصه‎های مختلف مشارکت داشته باشند، از اهداف آموزش کندوکاو محور است.

علاوه بر این، رشد روزافزون اطلاعات و چالش­های مربوط به این حجم وسیع از دانش، به واسطه وجود تلویزیون، اینترنت و سایر رسانه ها، کودکان امروز را تحت تأثیر مسائلی قرار می دهد که خاص بزرگسالان است. در این خصوص، واکنش برخی والدین و مدارس آن است که باید ارزش های تجویز شده به کودکان آموزش داده شود و اما اگرچه آموزش این ارزش‎های سنتی اهمیت دارد، مسأله اصلی این است که آنها یاد بگیرند چگونه برای خود قضاوت های اخلاقی قابل قبولی داشته باشند.

باید توجه داشت، تغییر و تحولات جامعه کنونی، دگرگونی مداوم ارزش­ها را به دنبال دارد. در چنین جامعه‎ای، آنچه می­تواند به یاری کودکان در برخورد با چالش­های ارزشی بیاید، همانا درست اندیشیدن و پرورش قوه تحلیل و قضاوت است که این مهم در سایه آموزش فلسفه (فلسفیدن) به کودکان حاصل می شود. اگر کودکان را از همان سنین پایین مورد تشویق قرار ندهیم، آنها هم فکر کردن را متوقف و از بازی با ایده­ها خودداری می کنند. آنان باید یاد بگیرند، خلاقانه بیندیشند تا خود را برای زندگی در جهانی که به سرعت تغییر می­کند، آماده سازند.

امید آن است که روند کلاس­های گفت وگو محور «فلسفه برای کودکان»، دانش­آموزان را به افرادی تبدیل کند که آمادگی بحث و گفت­وگوی عقلانی، منطقی و انتقادی را برای حصول مفاهمه دارند. همچنین، این نوع آموزش‎ها با تقویت مهارت تفکرانتقادی در کودکان، می­تواند پایه و پیش­نیازی برای آموزش سواد رسانه ای­ باشد.

۱-۳ اهداف پژوهش

۱-۳-۱ هدف اصلی پژوهش

هدف اصلی این پژوهش، بررسی ساختار و کارکرد گفت­وگوهای کندوکاوی دانش­آموزان دبستانی است.

۱-۳-۲ هدف­های فرعی پژوهش

  • بررسی مؤلفه­ها و ابعاد گفت­وگوی کندوکاوی
  • شناسایی مهارت­ها و ویژگی­هایی تقویت شده در جریان گفت­وگوی کندوکاو محور
  • کارکرد و پیامد آموزش مهارت­های گفت­وگویی در بعد فردی و جمعی
  • تفسیر کنش­های مشاهده شده در روند تعاملات گفت­وگوی کلاس «فلسفه­برای کودکان»

۱-۴ پرسش بنیادین پژوهش

مهمترین پرسش پژوهش حاضر عبارت است از اینکه گفت­وگوی کندوکاوی یا اندیشمندانه چه مؤلفه­ها و ساختاری دارد و کارکرد و پیامد آموزش آن چه می­تواند باشد؟

۱-۴-۱ پرسش­های فرعی پژوهش

  • مؤلفه­ها و ابعاد گفت­وگو کندوکاوی چیست؟
  • در جریان گفت­وگوی کندوکاوی چه مهارت­ها و ویژگی­هایی در فرد تقویت می‎شود؟
  • از نگاه متخصصین تعلیم و تربیت، جامعه شناسی و ارتباطات، آموزش مهارت­های گفت­وگویی چه کارکردهایی در بعد فردی و جمعی دارد؟
  • چه نوع کنشی در روند تعاملات گفت­وگویی کلاس «فلسفه­برای کودکان» بازتولید می شود؟

تعداد صفحه :۲۴۸

قیمت :37500 تومان

بلافاصله پس از پرداخت ، لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار می گیرد

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

پشتیبانی سایت  serderehi@gmail.com