پایان نامه نقش لایه های اجتماعی بصره و کوفه در رخدادهای جهان اسلام تا پایان عصر …

پایان نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد (M.A )

عنوان

نقش لایه های اجتماعی بصره و کوفه در رخدادهای جهان اسلام تا پایان عصر امویان

استاد مشاور

دکتر علیزاده سالطه

زمستان ۹۲

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده و استاد راهنما در سایت درج نمی شود

(در فایل دانلودی نام نویسنده و استاد راهنما موجود است)

تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :

(ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل است)

فهرست

عنوان                                                                                                 صفحه

چکیده —————————————————————-     5

مقدمه —————————————————————-      7

طرح موضوع ——————————————————–     8

بیان مسله ————————————————————-      8

ضرورت انجام تحقیق ————————————————-       9

اهداف پژوهش ——————————————————–       9

سابقه و پیشینه تحقیق —————————————————      10

روش تحقیق————————————————————      11

فصل اول : جغرافیا ی تاریخی شهرهای کوفه و بصره  ——————-      12

      1  –   جغرافیای تاریخی شهر کوفه ———————————-    12

                    1-1 تاریخ تاسیس و پیشینه تاریخی کوفه —————–       13

     2 –  جغرافیای تاریخی شهر بصره ———————————-      19

  • ۲ تاریخ تاسیس و پیشینه تاریخی بصره ————- ۱۹

فصل دوم :   بنیان ها و ساختارهای اجتماعی کوفه ——————–۲۳

۱ – ترکیب جمعیتی شهر کوفه ——————————————–  24

           1-1   عناصر عرب کوفه —————————————-   24

         2- 1      عناصر غیر عرب کوفه ———————————–   27

چینش جمعیتی کوفه از نظر اداری ——————————————    29

مذاهب و ادیان کوفه ——————————————————-    33

ترکیب قبیله ای کوفه ——————————————————۳۹

لایه های اجتماعی کوفه —————————————————-۴۲

جایگاه موالی در کوفه ——————————————————-۴۳

جایگاه برده گان در شهر کوفه ————————————————۵۳

جایگاه بادیه نشینان در شهر کوفه ———————————————  55

فصل سوم : بنیان ها و ساختار اجتماعی بصره —————————-۵۸

ترکیب جمعیتی بصره ——————————————————–۵۹

مذاهب و ادیان بصره ———————————————————۶۱

ترکیب طبقات اجتماعی بصره ————————————————-۶۳

فصل چهارم :کوفه و بصره در عصر خلفای راشدین و امامان معصوم (ع ) تا پایان عصر امویان

کوفه و بصره در عصر خلافت عمر ————————————۶۶

کوفه و بصره در عصر خلافت عثمان —————————————–۶۸

کوفه و بصره در عصر خلافت حضرت علی (ع ) —————————–۶۹

جریان های سیاسی لایه های اجتماعی کوفه و بصره و جایگاه آن در جهان اسلام

تا پایان عصر امویان —————————————————–۷۳

نقش لایه های اجتماعی بصره و کوفه در جنگ جمل ———————–۷۶

تجزیه و تحلیل نقش آفرینی های طبقات اجتماعی بصره و کوفه در زمان خلافت

حضرت علی (ع ) ——————————————————–۷۷

تجزیه و تحلیل نقش آفرینی های طبقات اجتماعی بصره و کوفه در زمان

حضرت امام حسن  (ع ) ————————————————- ۸۵

تجزیه و تحلیل نقش آفرینی های طبقات اجتماعی بصره و کوفه در زمان

حضرت امام حسین  (ع ) ————————————————۸۹

نقش لایه های اجتماعی بصره و کوفه در قیام توابین ———————-۹۶

نقش لایه های اجتماعی بصره و کوفه در قیام مختار ثقفی —————–۹۷

 تجزیه و تحلیل نقش آفرینی های طبقات اجتماعی بصره و کوفه در زمان امام باقر و

امام صادق  (ع ) —————————————————-۱۰۰

نقش لایه های اجتماعی کوفه و بصره در سقوط دولت اموی ————۱۰۶

نتیجه گیری ———————————————————–۱۱۰

چکیده انگلیسی —————————————————–۱۱۲

منابع و ماخذ ———————————————————۱۱۴

   چکیده :

شهرهای کوفه و بصره از آغاز پیدایش ، نقش مهم و سرنوشت سازی در تاریخ جهان اسلام و خصوصا تاریخ تشیع در قرن های اول و دوم هجری قمری و در دوره امویان داشتند . تحت تاثیر ترکیب جمعیتی و وجود قبائل مختلف در آنها و قرار گرفتن این دو شهر علی الخصوص کوفه در مرکزیت و محوریت حکومت و حضور صحابه پیامبر ( ص) و شیعیان خاص امیر المومنین(ع ) ، لایه های اجتماعی در شهرهای کوفه و بصره به گونه ای شکل گرفت که  شهر های کوفه و بصره   که این دو شهر به مرکز تحولات فرهنگی و سیاسی در جهان مبدل شد  . این پایان نامه برآن است که با شناخت لایه های اجتماعی این دو شهر ، نقش آنها را در خط سیر تحولات جهان اسلام مورد کاوش قرار دهد .

در راستای موضوع پایان نامه ، پس از تبیین و صفت جغرافیایی ، بنیان ها و ساختارهای اجتماعی این دو شهر و چگونگی شکل گیری لایه های اجتماعی تحت تاثیر شرایط محیطی ، سیاسی و ترکیب جمعیتی و همچنین کمیت و کیفیت هرکدام از این لایه ها  پرداخته شده است . پس از نقش آفرینی هرکدام از لایه های اجتماعی در تحولات دوره های مختلف صدر اسلام مورد بحث و بررسی قرار گرفته است .

از مجموعه مباحث چنین استباط شده است که این شهر ها در مقاطع مختلف تاریخی ودر  جریانهای سیاسی و نظامی دو دهه اول و خصوصا در زمان خلافت علی (ع ) و رخدادهای مربوط به آن دوره و همچنین مسائل مربوط به واقعه عاشورا و رخدادهای پس از آن ، نقشهای مهم و گاهاً متضادی را از خود نشان می دادند . کوفه در زمان امام صادق (ع ) بعنوان پایتخت فرهنگی جهان اسلام تلقی می شد و وجود محدثان فراوان ، شاعران ،ادیبان و مورخان سبب شکل گیری یک مکتب علمی – فرهنگی مستقل بنام مکتب کوفه شد . منابع تاریخی شهر بصره را شهری سنی و طرفدار عثمان معرفی کرده اند و شیعیان حضرت علی (ع ) نیز در این شهر وجود داشتند که از آغاز تاسیس بصره در حیات سیاسی و مذهبی شهر تاثیر گذار بودند و از شهر های مهم عراق بشمار می رفت و راویان شیعی فراوانی در این شهر به سماع و نقل حدیث مشغول بودند . دوران خلفای راشدین با مسائل فراوانی در جهان اسلام علی الخصوص در شهر های کوفه و بصره همراه بود در این میان بغرنج ترین مسائل در پیوند با نقش کوفه و پیدایش جناح های سیاسی است که در بر گیرنده هر دو جناح خلفای متقدم اموی و مخالفان خلفا مانند ابن زبیر که در ادامه منجر به وجود آمدن خوارج ، شیعه و اشراف قبایل شد .هرچند لایه های اجتماعی تشکیل دهنده این شهر در جریان عاشورا حضور فعالی نداشتند اما در خونخواهی امام حسین (ع ) و یارانش ایفای نقش کردند . شرکت شیعیان بصره در قیام زید بن علی بن الحسین نیز از برگه زرین لایه اجتماعی تشکیل دهنده این شهر می باشد .

کلید واژه : کوفه – بصره – امویان – خوارج – موالی – اعراب – اشراف – تشیع – انصار

مقدمه

طبقات اجتماعی شهر های بصره و کوفه ، نقش عمده ای را در رخدادهای جهان اسلام در دو سده اول هجری قمری ایفا می کرد و به صراحت می توان گفت که نقش و تاثیر این لایه های اجتماعی تا قرن حاضر نیز مشهود می باشد . چگونگی تعامل و جایگاه هر لایه اجتماعی به ترقی و تعالی جامعه اسلامی کمک می کرد و یا برعکس ، موجبات شماری از ناهنجاری ها و بی ثباتی در حوزه های فرهنگ ، سیاست ، اقتصاد و … را فراهم می ساخت . حضور طبقات اجتماعی مختلف در جوامع اسلامی به خصوص در صدر اسلام و قرن های اول و دوم هجری قمری واقعیتی انکار ناپذیر است که هرچند به موجب تعالیم دینی و آموزه های قرآنی ، هیچ کس را از لحاظ نژادی بر دیگری امتیازی نیست مگر به واسطه داشتن تقوا ، اما همین لایه های اجتماعی هم به توسعه و ترقی تمدن اسلام مدد رسانیده و هم در برخی دوره ها و رخداد های اجتماعی ، جامعه اسلامی را به مرز بی ثباتی و آشوب و نفاق کشانیده اند . چهار طبقه عمده اجتماعی که  در شهر های بصره و کوفه در جامعه امویان ، حضور فعال داشتند عبارت بودند از اشراف ، آزادگان ، موالی و بردگان . گذشته از جایگاهی که هریک از لایه های اجتماعی فوق در ادامه جامعه داشتند و در بسیاری از موارد با تعالیم و احکام فقهی اسلامی ناسازگاری داشت ، اشراف خصوصا قریش از جایگاه طبقاتی بس ممتازی در جامعه اموی برخوردار بود و بر پایه اشرافی گری عرب ، مناصب مهم سیاسی و نظامی را در انحصار خود می گرفت . آزادگان اکثریت جامعه را برعهده داشتند و در مقابل موالی از بسیاری از حقوق شهروندی محروم بودند و به ناچار می بایست در پناه برخی افراد با نفوذ یا قبایل و طوایف عرب در می آمدند وبر همین پایه طبقه بردگان نیز از بسیاری از حقوق اجتماعی و شرعی خود محروم بودند و در هر حال نقش ابن طبقات اجتماعی در رخداد های جهان اسلام در دو قرن اول هجری قمری تاثیرات مثبت و منفی فراوانی داشته است .

طرح موضوع

ساختار سیاسی و اقتصادی و اجتماعی و فرهنگی کوفه و بصره از بدو ورود اسلام و تاسیس این شهر ها تا پایان دوره امویان چه نقشی در تداوم یا تغییر شکل گیری های اقشار اجتماعی این شهر ها داشت ؟ تاثیر دین اسلام و حوادث دوره امویان و قیام های این دوران به چه شکلی خود را در شکل گیری لایه های اجتماعی این شهر ها نمایان شد ؟ نقش این قشرها در حوادث مربوط به این دوران و  لایه های اجتماعی در دگرگونی ارزش های الهی در عصر امویان چه نقشی ایفا کردند و نقش موالی در شکل گیری رخدادهای تاریخی این دوران به چه شکل بوده است ؟ و نقش اقشار مختلف در تبلیغات منفی و تحریفات امویان و دین ستیزی و ایجاد گروه های انحرافی مانند خوارج به چه نحوی آشکار شد ؟ پیروان مذاهب دیگر ساکن این شهر ها به چه شکلی خود را در رخدادهای تاریخی این دوره وارد شدند ؟ بافت نظامی و دینی موجود در این شهرها به چه نحویی بود ؟

بیان مسله

بنیان شهر کوفه در سال هفده هجری به وسیله خلیفه دوم و به دست سعد بن ابی وقاص به منظور برپایی یک پادگان نظامی برای پیگیری هرچه بیشتر فتوحات اسلامی در داخل ایران بود که گنجایش چهل هزار جمعیت نظامی را دارا بود . در این تحقیق ترکیب جمعیتی کوفه و بصره را از بعد نژادی و عقیدتی بررسی می نمایم و بخشی از طایفه ها ی عرب و غیر عرب که از شبه جزیر عربستان به قصد شرکت در جنگ به سمت عراق کوچ کردند و در این شهر ها مستقر شدند تاسیس این شهر ها و  دگرگونی های در ساختار سیاسی و اجتماعی این شهر ها به وجود آوردند و در این میان نقش مستقیم و غیر مستقیم موالی بر رخدادهای تاریخی در دوران امویان و شکل گیری لایه های اجتماعی و نقش آن در حوادث تاریخی و خوارج و محوریت این گروه در حوادث مربوطه بررسی خواهد شد که به صورت جامعه شناسی و نقش لایه های اجتماعی در هنجارهای سیاسی اجتماعی و تغییر ساختار آنها و فتنه ها و فساد و تاثیر آنها به صورت متقابل و تبلیغات منفی و دین ستیزی و تحریفات به وجود آمده توسط عوامل اموی نقد و بررسی  خواهد شد . دگرکون سازی سخنان رسول اکرم ( ص ) و توجیه آنها به نفع بنی امیه و علیه اهل بیت ( ع ) و حضرت علی ( ع ) در این دوران در این شهرها به اوج خود رسیده بود و سازماندهی فرقه های منحرف و مختلف به نام اسلام و دامن زدن به آتش تعصبات قومی و امتیازات نژادی و افتخارات طایفه ای  و ترویج دوباره مسائل عصر جاهلی که یکی از اهداف حضرت محمد ( ص ) مبارزه با این بینش های غلط اجتماعی بود توسط امویان از سرگرفته شد و خاندان های شیعی و خوارج و موالی به عنوان بخشی مهم از این لایه های اجتماعی بصره و کوفه مورد نقد و بررسی قرار خواهد گرفت .

اهداف پژوهش

هدف کلی  از این تحقیق  باز خوانی و باز سازی زمینه ها و عوامل موثر در شکل گیری سیستم فکری ، سیاسی و مذهبی دروه اسلامی و تبعات و تاثیرات آن در مبانی فکری ، مذهبی و سیاسی کل جهان اسلام که بعضی از تبعات آن به گونهای تا به امروز نیز ادامه دارد و همچنین کلی دیگر این تحقیق بررسی ساختار سیاسی و اجتماعی و فرهنگی شهر های کوفه و بصره از بدو تاسیس این شهر ها و استحکام یافتن اسلام در آنها تا پایان دوره امویان و همچنین تغییر و شکل گیری قشر های اجتماعی ساکنین این شهر ها و نفوذ و تاثیر تحریفات و تبلیغات منفی عوامل اموی و مبارزه با حضرت علی ( ع ) و امام حسن و حسین (ع ) و قیام های این دوره با محوریت لایه های اجتماعی آن و قیام های توابین و مختار ثقفی و عاشورا خواهد پرداخت و نقش این قشرها در این قیام ها و دگرگونی ارزش های الهی و تبلیغات منفی امویان و انحرافات و تحریفات آنها و بازگرداندن تعصبات قومی و نژادی و اشعار جاهلیت و نقش موالی در این خصوص و همچنین خوارج و حتی لایه های درونی این اقشار نیز بررسی خواهد شد .

روش تحقیق

روش تحقیق این پایان نامه  به صورت مراجعه به منابع و ارجاعات دست اول و مقایسه مطالب موجود در یک مورد یک مبحث خاص و بررسی و نقد توام و مجزای نقش های این لایه های اجتماعی در این شهر ها انجام خواهد گرفت . ابتدا منابع دست اول  در خصوص موضوع مورد استفاده قرار گرفته و در برخی موضوعات نیز مجبور به مراجعه به منابع  دست دوم  و همچنین مقایسه یک موضوع مشترک در منابع مختلف و تحلیل آنها نیز از روش های تحقیق این پایان نامه بوده است . در بعضی از موارد هم که دسترسی به منبع مورد نظر مقدور و ممکن نبوده و یا اینکه منبع مذکور از بین رفته باشد بصورت غیر مستقیم به مطالب مذکور ارجاع شده است .

 

 

فصل اول

جغرافیای تاریخی شهرهای  کوفه و بصره

تاریخ تاسیس و پیشینه تاریخی کوفه

کوفه در سرزمین عراق واقع شده است واین سرزمین با نام های ((بین النهرین)) و((سواد)) شناخته می شد واز دو رودخانه مهم دجله وفرات مشروب می شود به دلیل وجود این دو رود،بین النهرین به دو قسمت شمالی وجنوبی تبدیل می شود که قسمت شمالی آن سرزمین قدیم آشور ودارای مراتع سرسبزی بود وقسمت جنوبی آن،بابل بوده که به دلیل رسوبی بودن خاک آن،بسیار حاصلخیز ودارای نخلستانهای پرثمر بود .که اعراب قسمت شمالی بین النهرین را جزیره وقسمت جنوبی آن را عراق نامیدند.( لسترنج ،۸۱)

کوفه در هشت کیلومتری شرق نجف اشرف بر کرانه رود فرات قرار دارد. این سرزمین ۲۲ متر از سطح دریا ارتفاع دارد و در شرق آن رود فرات، در غرب آن صحرا، در جنوب غربی آن شهر باستانی حیره (شش کیلومتری آن) و در شمال شرقی آن ذی الکفل واقع شده است(ابن بطوطه ،۱/۲۷۰ ). به سبب همین نزدیکی به فرات که در سه کیلومتری شرق آن قرار دارد و نیز جاری بودن یکی از شاخه‌های فرات در شرق آن،زمین‌های اطراف شهر حاصلخیز است (یاقوت حموی ،۴/۴۹۰) در شش کیلومتری کوفه، شهر باستانی حیره قرار دارد(قائدان ،۷۵).

بعد از آنکه مدائن از نظرآب وهوایی برای استقرار سپاهیان اسلام نامناسب تشخیص داده شد،محل کنونی شهر کوفه را به خاطر سازگار بودن آب وهوای آن با طبع عرب ها و عدم وجود موانع طبیعی مانند کوه ودریا بین آن سرزمین ومدینه،انتخاب کردند(ابن اثیر، ۲/۲۵۱)

تاسیس شهر کوفه در سال ۱۷ه.ق بوده است .البته بعضی از مورخان مانند بلاذری در فتوح البلدان بنای آن را سال ۱۵ه.ق ویعقوبی در البلدان بنای آن را ۱۴ه.ق می دانند. معنی لغوی  کوفه از دید ((لسترنج))؛یعنی صغره های دریا ونیز به معنی ساحل آمده است ؛به طور کلی اعراب سرزمین های رسوبی را  “سواد” یعنی خاک سیاه می نامیدند.

بلاذری راجع به علت نامیده شدن این محل به کوفه اظهار می دارد که مسلمان ها بعد از پیروزی      سعدبن ابی وقاص درقادسیه در شهر انبار اقامت گزیدند وبه خاطر اذیّت وآزار حشرات از آن مکان کوچ کرده وبه کوفه رفتند ودر آنجا تکوف[۱] نمودند که تکوف به معنی جمع شدن در یک ناحیه است( فتوح البلدان  ، ۲/ ۳۹۲).هشام بن محمدکلبی نام کوفه را برگرفته از تپه کوچکی در وسط شهر که به کوفان مشهور بود که به معنی بلا وشر میباشد گرفته شده است  و یاقوت حموی براین باور بود که کوفه از واژه کوفان اخذ شده وکوفان یعنی بلا ودردسر وگروهی نیز بر این باور بودند که چون آن منطقه دارای خاک شن زار بود کوفه نام گرفت. (معجم البلدان ،۴ /۴۹۰)

خواندمیر نیز بر این باور بود که به آن جهت به کوفه معروف بود چون که نخست در آن منطقه منازل از نی وبوریا بود واعراب به این چنین مناطقی کوفه می گفتند(حبیب السیر فی اخبار افراد البشر، ۴۹ ) .از گفته های فوق بر می آید که به هر حال این نام کوفه یک واژه عربی بوده است  .

در وجه تسمیه کوفه اختلاف زیادی وجود دارد ولی از مهمترین آنها به معنی تجمع و اجتماع است ( تکوف الرسل : تجمع ) و همچنین به معنی ریگ ،ریگ سرخ ، ریگ مدور ، سرزمین ریگ زار و شنی است و چون محل انتخاب شده در قطعه زمین دایره ای که در ان ریگ و شن و گل در هم آمیخته و خاک آن سرخ رنگ بود قرار داشت عرب به چنین سرزمینی ( کوفانا ) می گوید که این نام به تدریج به کوفه تغییر یافت ( طبری ،۳/۳۳۸ )

پس از پیروزی مسلمین در جنگ های قادسیه ،به سال ۱۵ه.ق خلیفه به سعدبن ابی وقاص که فرمانده ارتش اسلامی در عراق بود دستور داد تا در آنجا بمانند که این عمل وی به دلیل استحکام بخشیدن به سیطره ی مسلمانان در عراق بود تا اقدامات لازم در خصوص پیشروی به فارس انجام پذیرد(جعفری   ، ۱۲۵ )

از این رو سعد بن ابی وقاص ارتشهای عرب را در سرزمین های تازه فتح شده وپایتخت ساسانی در مدائن مستققر ساخت (طبری ،۷/۱۸۴۵) ولی به زودی ثابت شد که محل مزبور به خاطر آب وهوای مرطوب ،شرایط زندگی پر از ازدحام ، کمبود محیط صحرائی وهوای سالم ومراتع برای چرانیدن گله وگوسفندان برای اعراب رضایت بخش نیست.خلیفه از سختی هایی که لشگریان عرب در محیطی غریب  با آن دست به گریبان اند آگاه شده ونامه ای به سعدبن ابی وقاص نوشت تا ارتش را از مدائن بیرون کرده ومحلی را که مناسب با شیوه زندگی اعراب باشد ونیازمندیهای آنان را برآورده کند بیابند.پس از آنکه دو سه محل دیگر توسط فرستادگان سعدبن ابی وقاص آزمایش شد.ریگزاری با شن های سرخ بود که آنجا را سهله می گفتند.هرجا ریگ وشن در هم می آمیخت توسط اعراب کوفه نامیده میشد.در آنجا سه دیر بود،دیر خرقه ،دیر ام عمر،دیر سلسله ،این محل مورد قبول واقع شد  ودر آن فرود آمدند وسعدبن ابی وقاص با لشگریانش به آنجا نقل مکان نمودند چادر زده و آنجارا خانه خود و لشگریانش  ساخت که این امر شروع تأسیس کوفه بود (همو ،۱۸۴۶ )

از نگاه عمر کوفه معنی یک پادگان شهری را می داد که گروه های مختلف می توانستند در آن اقامت کرده،و می باید در کمال آمادگی باشند و وقتی که به وجود آنها نیاز باشد در دسترس باشند از این رو اولین مهاجران تازه در این پادگان کسانی بودند که در جنگ قادسیه شرکت کردند .( جعفری ،۱۲۷)

در سطح شهر کوفه پانزده راه اصلی ساخته شد که تماما به مسجد کوفه ختم می شد . پنج معبر بزرگ از پشت صحن مسجد می گذشت ، چهار معبر از طرف قبله ، سه معبر از سمت شرق و سه معبر از سمت مغرب عبور داده شده بود . ( ابن اثیر ،۲۱۸) اطراف این معابر را بر اساس اهمیتی که برای آنها قایل شده بودند ناحیه بندی کرده بودند و در نتیجه شهر به پانزده ناحیه تقسیم شده بود . این مناطق بر اساس موقعیت اجتماعی قبایل برای خانه سازی میان سکنه آن تقسیم گردید ( بلاذری ،۲۰۶ )

کوفه در آغاز تأسیس حدود چهل هزار نفر سرباز  داشته است که با توجه به این که بسیاری از این سربازان،زن وفرزندان خودرا نیز همراه داشتند میتوانیم به جمعیتی در حدود صد هزار نفر در زمان تأسیس برسیم که رقم معقولی هم به نظر میرسد.کوفه پس از تأسیس به علت آب وهوای خوش ونزدیکی به فرات وایران و وضیعت اقتصادی خیلی خوب که از راه غنایم وخراج سرزمینهای فتح شده کسب نموده بود پذیرای سیل مهاجرت اقوام وگروههای مختلف از سرتاسر مملکت های اسلامی آن روز گردید.در ادامه این مهاجرت ها در سال سی وشش هجری که حضرت علی (ع)این شهر را پایتخت کشور اسلامی قرار دادند شدّت بیشتری به خود گرفت.(مسعودی، ۲/۳۸۵ )

از ویژگی های شهر کوفه ،جبانه  است . جبانه فضای باز اطراف و میانه قبایل بوده که غالبأ محل دفن مردگان آنان نیز بوده است ( یاقوت حموی  ،۲/۹۹ ) . گاه این فضای باز میدان مناسبی برای فعالیت های سیاسی ، اجتماعی، ایراد سخنرانی ، گرد آوری نیرو و تمرین و مسابقه تیر اندازی و اسب سواری می شد و بسیاری از جنگ های داخلی نیز در جبانه ها رخ می داد( طبری ،۴/۱۹۳ )

 کوفه از جمله معدود شهرهایی است که در تحولات سیاسی و اجتماعی خصوصا در دوره خلفای راشدین  وامویان تأثیرات آشکاری داشته است وتأثیر ترکیبات طبقاتی ولایه های اجتماعی در این شهر وبافت سیاسی و اجتماعی آن در قیام های متعدد وگوناگون تأثیرات بسزایی داشته است.

[۱] تکوف در لغت نامه دهخدا به معنی جمع شدن و گرد گشتن مردم است و در اینجا به مفهوم با کوفیان مانند کردن خود  نسبت نمودن خود با کوفیان می باشد .

تعداد صفحه :۱۲۶

قیمت :37500 تومان

بلافاصله پس از پرداخت ، لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار می گیرد

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

پشتیبانی سایت  serderehi@gmail.com

ارسال شده در