پایان نامه مطبوعات و اخلاق رسانه¬ای: تحلیل محتوای اخبار روزنامهای کیهان

پایان­نامه جهت دریافت درجه کارشناسی ارشد رشته­ی علوم ارتباطات

 مطبوعات و اخلاق رسانه­ای: تحلیل محتوای اخبار روزنامه­های کیهان، ایران، شرق و همشهری بر اساس اصول اخلاق حرفه­ای

 استاد مشاور

دکتر سید محمد مهدی­زاده

زمستان ۱۳۹۳

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده و استاد راهنما در سایت درج نمی شود

(در فایل دانلودی نام نویسنده و استاد راهنما موجود است)

تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :

(ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل است)

چکیده

پژوهش حاضر با عنوان «مطبوعات و اخلاق رسانه­ای: تحلیل محتوای اخبار روزنامه­های کیهان، ایران، شرق و همشهری بر اساس اصول اخلاق حرفه­ای در نیمه دوم سال ۹۱» انجام شده است. هدف از انجام این تحقیق ارزیابی عملکرد اخلاقی روزنامه­های اشاره شده بر اساس اصول: رعایت ادب، مثبت گرایی، اتحاد و پرهیز از تفرقه افکنی، اشاره به تخلفات و سوء استفاده­ها، عدالت و بیطرفی، استناد به منابع معتبر، تلاش برای صلح جهانی، احترام به حریم خصوصی و حمایت از حقوق گروه­های آسیب پذیر است که از اصول بین المللی اخلاق حرفه­ای و متن پیش نویس میثاق اصول اخلاقی حرفه روزنامه نگاری ایران استخراج شده است.

در پژوهش حاضر، نظریه­های مربوط به اخلاق نظری و همچنین اخلاق حرفه­ای در حیطه­ی رسانه و بالاخص مطبوعات و الزامات اخلاق حرفه­ای در سازمان­های رسانه­ای مورد مطالعه قرار گرفته­اند و چارچوب نظری تحقیق به دست آمده است. روش تحقیق در این پایان نامه تحلیل محتوا است و داده­ها از طریق پرسشنامه معکوس و دستورالعمل کدگذاری به دست آمده است. نمونه گیری از نوع نمونه گیری احتمالی و روش تصادفی سیستماتیک انجام شده است و ۹۹۱ خبر به عنوان نمونه انتخاب شده است. میزان پایبندی به اخلاق حرفه­ای، رعایت ادب، مثبت گرایی، اتحاد و پرهیز از تفرقه افکنی، اشاره به تخلفات و سوء استفاده­ها، عدالت و بیطرفی، استناد به منابع معتبر، تلاش برای صلح جهانی، احترام به حریم خصوصی و حمایت از حقوق گروه­های آسیب پذیردر اخبار روزنامه های مورد بررسی مهمترین مفاهیم این تحقیق می­باشند.

مهم­ترین نتایج به دست آمده از این تحقیق عبارتند از:

– روزنامه کیهان، ایران، شرق و همشهری در پایبندی به اصول اخلاق حرفه­ای روزنامه نگاری با یکدیگر تفاوت معنی­داری دارند.

– احترام به حریم خصوصی و استناد به منابع معتبر دو اصلی است که بیشترین میزان توجه و پایبندی را در اخبار روزنامه­های مورد بررسی داشته است.

– اشاره به تخلفات و سوء استفاده­ها و پرداختن به اقشار آسیب دیده از موضوعاتی است که کمترین پوشش خبری را در اخبار روزنامه­های مورد بررسی داشته است.

– روزنامه کیهان، ایران، شرق و همشهری در رعایت اصل ادب و حفظ عزت و آبروی دیگران، با یکدیگر تفاوت معنی­داری دارند.

–  اخبار سیاسی پایین­ترین میزان رعایت اخلاق حرفه­ای را در کل اخبار داشته است.

– روزنامه کیهان، ایران، شرق و همشهری در رعایت اصل اعتبار منبع، با یکدیگر تفاوت معنی­داری دارند.

– روزنامه همشهری بالاترین میزان پایبندی به اصول اخلاق حرفه­ای روزنامه نگاری و روزنامه کیهان پایین­ترین میزان پایبندی را به این اصول داشته است.

– روزنامه کیهان، ایران، شرق و همشهری در رعایت اصل احترام به حریم خصوصی، با یکدیگر تفاوت معنی داری ندارند.

واژگان کلیدی: اخلاق حرفه ای روزنامه نگاری، رعایت ادب، مثبت گرایی، اتحاد و پرهیز از تفرقه افکنی، اشاره به تخلفات و سوء استفاده­ها، عدالت و بیطرفی، استناد به منابع معتبر، تلاش برای صلح جهانی، احترام به حریم خصوصی، حمایت از حقوق گروه­های آسیب پذیر.

فهرست مطالب

عنوان                                                                                                                              صفحه

فصل اول: کلیات پژوهش

مقدمه. ۲

۱-۱ طرح مسأله. ۶

۱-۲  ضرورت و اهمیت پژوهش…. ۱۰

۱-۲-۱ ضرورت علمی.. ۱۰

۱-۲-۲ ضرورت عملی.. ۱۱

۱-۳ اهداف تحقیق.. ۱۳

۱-۳-۱هدف کلی.. ۱۴

۱-۳-۲ اهداف جزئی.. ۱۴

 

فصل دوم: ادبیات و مبانی نظری پژوهش

مقدمه. ۱۷

۲-۱ بخش اول: مرور تاریخی.. ۱۷

۲-۱-۱ تاریخچه اصول اخلاقی حاکم بر مطبوعات در جهان.. ۱۷

۲-۱-۲ تاریخچه اخلاق حرفه ای روزنامه نگاری در ایران.. ۳۹

۲-۲ بخش دوم: مرور مفهومی.. ۴۱

۲-۳ بخش سوم: مرور نظری.. ۶۰

۲-۳-۱اخلاق نظری.. ۶۱

۲-۳-۱-۱رویکردهای علم اخلاق.. ۶۱

۲-۳-۱-۲ نظریه های فریضه شناختی و غایت گرایانه ی اخلاق.. ۶۱

۲-۳-۱-۳ پیروان اخلاق پیامدگرا و غیر پیامدگرا ۶۲

۲-۳-۱-۴ قضاوت های اخلاقی / تایلور. ۶۴

۲-۳-۲ اخلاق حرفه ای.. ۶۵

۲-۳-۲ -۱- نظریه مسئولیت “مردم آگاه – مطبوعات قابل دسترس (Informed-Public-Accessible-Press)”. 65

۲-۳-۲-۲ نگرش ها به عملکرد روزنامه نگاری اخلاقی.. ۶۵

۲-۳-۲-۳ نظریه هنجاری رسانه ها ۶۸

۲-۳-۲– ۴ اخلاقیات رسانه ها- دفلور و دنیس…. ۷۶

۲-۳-۲-۵ وظیفه اخلاقی رسانه ها_کریستینز،روتسل و فالکر. ۷۸

۲-۳-۲-۶  نظریات مربوط به تجاوز به حریم خصوصی.. ۷۸

۲-۳-۲-۷ الزامات اخلاقی مک کوایل.. ۷۹

۲-۴ بخش چهارم: مرور تجربی.. ۸۰

۲-۴-۱ پژوهش های داخلی.. ۸۰

۲-۴-۲ پژوهش های خارجی.. ۸۸

۲-۴-۳ جمع بندی.. ۹۱

۲-۵ بخش پنجم: چارچوب نظری و سوالات پژوهش…. ۹۳

۲-۵-۱ چارچوب نظری.. ۹۳

۲-۵-۲ سوالات پژوهش…. ۹۶

 

فصل سوم: مباحث روش شناختی

مقدمه. ۱۰۰

۳-۱روش تحقیق.. ۱۰۰

۳-۲ تکنیک گردآوری داده ها. ۱۰۲

۳-۳ جامعه آماری.. ۱۰۳

۳-۴ حجم نمونه. ۱۰۵

۳-۵ روش نمونه گیری.. ۱۰۶

۳-۶ تعریف نظری و عملیاتی مفاهیم.. ۱۰۷

۳-۷ اعتبار و پایایی.. ۱۲۲

۳-۸ سطح و نحوه تجزیه و تحلیل داده ها. ۱۲۴

 

فصل چهارم: یافته های پژوهش

مقدمه. ۱۲۶

۴-۱ بخش اول: توصیف یافته ها. ۱۲۶

۴-۱-۱ نام روزنامه و توزیع اخبار آنها ۱۲۶

۴-۱-۲ نوع یا موضوع خبر. ۱۲۷

۴-۱-۳ وضعیت میزان پایبندی به رعایت اصول اخلاق حرفه ای.. ۱۲۸

۴-۲ بخش دوم:  تحلیل یافته ها. ۱۳۷

 

فصل پنجم: خلاصه و نتیجه گیری

مقدمه. ۱۶۰

۵-۱خلاصه نتایج به دست آمده از تجزیه و تحلیل داده ها. ۱۶۰

۵-۱-۱ نتایج توصیفی.. ۱۶۰

۵-۱-۲ نتایج تحلیلی.. ۱۶۱

۵-۲ جمع بندی و نتیجه گیری.. ۱۶۳

۵-۳ پیشنهادها و راهکارها. ۱۶۹

۵-۳-۱ پیشنهادها به مسئولان.. ۱۶۹

۵-۳-۲ پیشنهادها به محققان بعدی.. ۱۷۱

۵-۴ محدودیتهای تحقیق.. ۱۷۲

 

منابع

منابع فارسی.. ۱۷۴

منابع انگلیسی.. ۱۸۰

پیوست

مقدمه

اخلاق به عنوان یک نظام از ارزش های خیر و شر و عمل مربوط به آنها در جهانی که به تعبیر “هابز”، در آن انسان گرگ انسان است، تنها ابزار و معیاری است که می­تواند در کنار حقوق و قانون در تمامی عرصه­ها از جمله رسانه در جهت کاهش مشکلات و تنش های میان افراد به عنوان عامل موثر عمل کند. رعایت اخلاق حرفه ای رسانه، مثل رعایت اخلاق در سایر عرصه ها، مبتنی بر ارزش ها، فضیلت ها و اصولی است که مشخص می کنند چه چیزی صحیح و چه چیزی غلط است.

ضرورت تدوین، تهیه و تصویب اصول و مقررات اخلاق حرفه ای روزنامه نگاری از اواخر قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم به موازات گسترش مطبوعات خبری و تجاری بوجود آمد.این امر، ابتدا از سوی انجمن ها، اتحادیه ها و سندیکاهای حرفه ای صاحبان مطبوعات و روزنامه نگاران کشورهای غربی مورد توجه قرار گرفت. سپس سازمان های حرفه ای بین المللی و منطقه ای و همچنین “جامعه ملل” و “سازمان ملل متحده” به حمایت از آن مبادرت ورزیدند.پیشینه تدوین و کلیه مقررات اخلاق حرفه ای روزنامه نگاری به سال ۱۹۱۲ برمی گردد. به واقع با تاسیس نخستین شورای مطبوعاتی از سوی نروژی ها نخستین اصول اخلاق حرفه ای نیز در عالم مطبوعات پدید آمد. سپس سوئدی ها در سال ۱۹۱۶ و فرانسوی ها در سال ۱۹۱۸ و فنلاندی ها در سال ۱۹۱۹ و آمریکایی ها در سال ۱۹۲۲ برای تدوین این مقررات اقدام کردند. (اسدی، ۳۳:۱۳۸۱)

در واقع اخلاق حرفه­ای به مجموعه اصولی اطلاق می­شود که باید توسط ارتباط­گران و سازمان­های ارتباطی رعایت شود. انگیزه از انتخاب این موضوع، فهم جایگاه اخلاق حرفه ای در روزنامه های مورد بررسی و میزان پایبندی آن ها به این اصول و مورد نقد قرار دادن برخی بی توجهی ها در مطبوعات به اصول اخلاق حرفه ای است.

اخلاق رسانه ای نقطه­ی تلاقی علم اخلاق و عمل رسانه یا ارتباط جمعی است.اخلاق رسانه ای امری درونی و مرتبط با ارزش ها و هنجارها است. به وسیله­ی این مفهوم درونی است که ارتباط گر و سازمان ارتباطی باید مجموعه ی قواعد و اصول اخلاقی را رعایت کنند و از این نظر با حقوق و قانون رسانه ها متفاوت است.چه بسا بسیاری از شگردهای رسانه ای که به ظاهر با هیچ اصل و بند و تبصره­ای از حقوق و قانون تنافی نداشته باشد، اما با اصول اخلاق منافات دارد. ازسوی دیگر اخلاق رسانه ای با ارزش ها و هنجارها سروکار دارد، ارزش ها و هنجارهایی که از درون فرهنگ جامعه و در جامعه ی اسلامی از درون فرهنگ اسلامی سربر می آورد، لذا اخلاق رسانه ای تابع اصول و قواعدی کلی و جهان شمول است، اما به سبب ریشه گرفتن آن از مجموعه ی ارزش های بطن جامعه می تواند از جامعه و فرهنگی به جامعه و فرهنگ دیگر متفاوت و متغیر باشد. دکتر حمید مولانا از اساتید برجسته ارتباطات، در این زمینه می گوید: آنچه مربوط به حدود و ثغور ارتباطات و اخلاقیات است، در مرحله­ی اول این نکته است که حدود و ثغور بررسی و تحقیق امری به نام اخلاق از جامعه ای به جامعه دیگر فرق می کند. این امر حرکتی عقلانی تلقی می شود که به وسیله ی آن تعیین می کنیم یک فرد به عنوان عضوی از جامعه چه کاری را به عنوان کار “درست” به طور داوطلبانه انجام دهد. (شایگان، ۱۸۸:۱۳۹۰)

رابطه تنگاتنگی میان اخلاق و ارتباطات وجود دارد و این امر با توجه به لغزش هایی که در این حرفه موجود است در مقایسه با اصول اخلاقی حرفه های دیگر، اهمیت می یابد. بنابراین با توجه به اهمیت رعایت اخلاق در رسانه، عنوان این پژوهش، مطبوعات و اخلاق رسانه ای با تأکید بر چهار روزنامه ی کیهان، ایران، شرق و همشهری می باشد. در این پژوهش سعی بر این است تا بر اساس برخی از اصول اخلاق حرفه ای اشاره شده در مطبوعات جهان و ایران مانند : اشاره به اخبار مثبت و بسنده کردن به کلیات در اخبار منفی، رعایت ادب و استفاده از ادبیات مناسب، پرهیز از هتاکی،ایجاد روحیه برادری، اشاره به حوزه تخلفات و سوء استفاده ها، رعایت جداسازی تفسیر و قضاوت شخصی از خبر، پرهیز از به کار بردن منابع ناشناس، احترام به اصول و اعتقادات مذهبی، رعایت عینیت اخبار با توجه به میزان تکذیبیه های بعد از آن، احترام به مردم و پرهیز از خطاب قراردادن آنها با القاب زشت، احترام به حفظ حریم خصوصی افراد، پرهیز از افترا به مقامات، استفاده از گفتمان دوستانه برای انتقاد سالم، جلوگیری از بکاربردن الفاظ رکیک و نامناسب، استفاده از حق تصحیح رایگان برای فرد یا سازمان هدف توهین ومبنا قرار دادن آنها به عنوان معیار اخلاقی بودن یک روزنامه و تحلیل محتوای اخبار این چهار روزنامه، در بازه ی زمانی ۶ ماهه ی دوم سال ۹۱،میزان رعایت اخلاق در روزنامه های فوق، ارزیابی شود. بنابراین با توجه به اینکه مردم مخاطبان اصلی رسانه ها هستند و بدون توجه به مردم، رسانه ها امکان حیات و موفقیت ندارند، رعایت اخلاق حرفه ای به نوعی به رعایت اخلاق در سطح جامعه و در میان مردم منجر می شود پس باید رفتار رسانه ی مطبوعات، مردمی و به دور از هرگونه بداخلاقی، دروغ، تهمت و … و براساس اصل احترام متقابل باشد و از طرفی به این علت که مطبوعات برخلاف رسانه های دیگر، بیشتر جنبه ی خبری و نه لزوماً تفریحی دارند، لزوم پایبندی به اخلاق در خبر و رعایت بی طرفی و احترام به همه افراد و جناح ها باید سرلوحه ی کار یک روزنامه قرار گیرد.

مقصود از اخلاق رسانه ها در پژوهش حاضر مجموعه ی قواعدی است که دست اندرکاران رسانه­ها داوطلبانه و براساس ندای وجدان و فطرت خویش در انجام کار حرفه ای رعایت می کنند و الزامات خارجی نیز به همراه مجازات های قانونی از این اصول حمایت می کند چرا که روزنامه نگاری به عنوان حرفه ای که بی هیچ تردید با اجتماع و حقوق شهروندان ارتباط دارد، نیازمند ترسیم حدود و قواعدی است که مراعات آنها موجب تضمین حقوق جامعه و همچنین فراغت خیال و آزادی عمل اهل آن حرفه در مرزهای تعیین شده گردد. علاوه بر اصول کار حرفه ای، شخص روزنامه نگار نیز به معنای عام آن که دربرگیرنده ی تمام عوامل انسانی موثر در شکل گیری مطبوعات است، برای ایفای نقش حساس و مهم خود به ناچار باید از قواعد و ضوابط روشن و مدونی برخوردار باشد تا دغدغه پایمال سازی ناخواسته حقوق و حیثیت دیگران و نیز هراس از تعرض بی دلیل و غیرقابل پیش بینی دیگر نهادهای سیاسی اجتماعی را از خود دور سازد. قانون تأمین کننده بخشی از این نیاز است اما بسنده کردن به آن، پندار خامی است که زمانی طولانی از آشکار شدن بدفرجامی و نادرستی آن گذشته است. با اینکه قانون و رعایت آن شرط حتمی دوام زندگی اجتماعی بشر است، همه می دانند که این داروی گرانبها نمی تواند به تنهایی شفابخش دردهای جوامع انسانی باشد. روابط انسانی چنان پیچیده و ناشناخته است که جای دادن  همه آنها  در قالب قواعد حقوقی بسی دشوار و بلکه ناممکن است. افزون بر این، طبیعت فزونی خواه آدمی کمتر تن به اسارت و پیروی از قوای حاکم بیرونی که ضامن اجرای قانون هستند داده و خواهد داد. نیروی بازدارنده خارجی آنگاه در دستیابی به هدف خود کامیاب است که مهار درونی، هم بر خواستهای بی انتهای آدمی خورده باشد.(اسماعیلی، ۵:۱۳۷۵)

نه تنها مسأله­ی نقش حساس و مهم روزنامه نگار و عوامل انسانی حاکم بر کار وی، بلکه گسترش و توسعه ارزش­های اخلاقی در جامعه یکی از مشکلات انسان در طول تاریخ بوده است. مقررات و حتی احکام حقوقی را می توان با مکانیسم اداری به اجرا گذاشت، ولی هنجارهای اخلاقی اصولاً از این راهها قابل تحقق نیست. اخلاق در ماهیت خود با اجبار و الزام های بیرونی همساز نیست، در بن مایه­ی اخلاق، آزادی، آگاهی و اختیار نهفته است. فیلسوفان اخلاق از روزگاران کهن تا کنون بر مفاهیم و مبانی اخلاق بسیاری مانند روابط انسان با خدا، روابط انسانها با خویشتن، یکدیگر و طبیعت، اصول و هنجارهای اخلاقی در زندگی بشر، خاستگاه هستی، خودسازی و تزکیه نفس، بحث اجبار و اختیار و… اندیشیده اند، علمای اخلاق در فضایل و رذایل اخلاقی فراوان گفته اند، اما تا کنون تحقیقات جدی در باب زمینه ها و عوامل رشد و گسترش اخلاق در جامعه صورت نگرفته است. (سبحانی، ۲۰:۱۳۷۵)

در عرصه کار مطبوعاتی و خبرنگاری، مردم انتظار دارند روزنامه ها گوش و چشم آن ها در مکان هایی باشند که آن ها حضور ندارند. مردم از مطبوعات می خواهند آئینه تمام نمای حقایق باشد و واقعیات را همان گونه که هست بدون دخل و تصرف، صادقانه سریع و به موقع منعکس کنند علاوه برایــن مردم از رسانه ها انتظار دارند با مسائل منصفانه برخورد کنند و در طرح مسائل و مشکلات یا دیدگاهها و اخبار یک جانبه عمل نکنند و محل انعکاس افکار و اندیشه های گوناگون باشند.

همچنین مردم انتظار دارند تا مطبوعات از هرگونه بی اخلاقی و بداخلاقی دوری کرده و با زبان احترام با آن ها صحبت کنند. هرگونه ناسزاگویی و تعابیر نابجا، در حکم بی حرمتی و توهین به مردم بوده و باید از آن پرهیز کرد. همانگونه که در قرآن کریم نیز بارها توصیه شده است که با مردم با لحن خوش سخن بگویید”…و قولوا للناس حسنا”(بقره،۸۳).بنابراین حفظ حرمت مخاطبان و احترام به آنان، از وظایف مهم روزنامه نگاران است.

در همین زمینه، حسین انتظامی، معاون مطبوعاتی وزیر ارشاد و دارای تالیفاتی در زمینه مطبوعات و عضو هیات منصفه مطبوعات، معتقد است، هرچه ادبیات، واژگان و لحن رسانه، مودبانه­تر و محترمانه­تر باشد، مخاطب بیشتری می یابد.برخی از رسانه ها ذاتا عبوس و عصبانی اند و لاجرم مخاطب را عصبانی می کنند. آنان گمان می دارند جدیت و پیگیری حقوق مردم (به عنوان یکی از کارکردهای اصلی رسانه) مساوی افشاگری های سطحی، تهمت، توهین، تهدید و غیرمحترمانه سخن گفتن است. (انتظامی،۶۴:۱۳۹۰)

بنابراین، به اعتقاد بیل کواچ و روزنستیل، موانع و راه های موجود برای دست یابی به یک روزنامه نگاری اخلاق مدار را این گونه می توان تشریح کرد: موانع بی شماری بر سر راه تولید اخبار درست، صادقانه، متعادل، شهروند محور، مستقل و شجاعانه وجود دارد.اما کوشش در این زمینه، بدون جوی آزاد که اجازه دهد افراد، فرضیات، پیش فرض ها و پیش داوری های یکدیگر را مورد چالش قرار دهند، متوقف می شود.(کواچ و روزنستیل،۳۴۰:۱۳۸۹)

اخلاق حرفه ای روزنامه نگاری، در مواجهه­ی با چالش­های اشاره شده و موانع بر سر راه ارائه­ی صحیح اخبار، محتوای خبری را از اصول اخلاقی و حرفه ای دور کرده است.روزنامه های ایرانی نیز از این مشکلات مجزا نبوده و در همه ی دوره های حیات خود با مسائلی از این دست و با شدت کم یا زیاد روبرو بوده است. تعدادی از آن ها خود را ملزم به رعایت این اصول و اخلاق حرفه ای دانسته و در این زمینه تلاش می کنند و تعدادی نیز حرکت کندی در رعایت این اصول دارند که شناخت عوامل موجود بر سر راه رعایت الزامات اخلاقی و تحلیل محتواهای خبری به لحاظ پایبندی به آن ها، از موضوعاتی است که مورد نظر تحقیق حاضر است.

۱-۱ طرح مسأله

رسانه در جایگاهی قرار دارد که بدون هیچ تردیدی با اجتماع و حقوق شهروندان در ارتباط است پس نیازمند ترسیم حقوق و قواعدی است که مراعات آن، از طرفی موجبات تضمین حقوق جامعه و افراد درون آن و از سویی دیگر موجب آزادی عمل کارگزاران رسانه های متعدد در مرزهای تعیین شده گردد.از آنجایی که رسانه ها در ارتباط مستقیم با حقوق شهروندان هستند و روابط آن ها در جوامع بسیار پیچیده است، لذا تنها توسط قانون صرف نمی توان، ضمانت عملکرد آن ها را در مقابل جامعه و افراد آن تأمین کرد و هرچند قانون به عنوان داروی شفابخش دردهای جوامع انسانی درنظر گرفته شده است، باید در این میان عاملی را جایگزین کرد که فراتر از قانون بوده و جوابگوی تمامی سوالات در زمینه چگونگی عملکردرسانه و کارگزاران آن باشد.

به بیان دیگر رسانه ها ممکن است بتوانند بدون اینکه قوانین را نقض کرده باشند به شیوه های بسیاری مرتکب تخلف شوند : عدم دقت، دروغگویی، تحریف، جهت گیری، تبلیغات، تبعیض، سهل انگاری، لغزش در رعایت ادب، هرزگی و بی نزاکتی، ابتذال،تبعیض جنسی، نژادپرستی،بدنام کردن، ترور شخصیت،فریبکاری، دخالت در امور شخصی و …

علاوه بر ابهام ها و تردیدهایی که درباره ی کاربرد “اخلاق” یا “اصول اخلاقی” وجود دارند، هنگامیکه وجه خصوصی “اخلاق” به منظور متمایز ساختن آن از “حقوق”، به عنوان تنها عامل تأمین و تضمین نظم عمومی، مطرح می شود، دشواری های دیگری نیز در این زمینه پدید می آیند. باید توجه داشت که بین “قانون” و “قاعده­ی اخلاقی” تفاوت های مهمی وجود دارد.زمینه ی اعمال “حقوق”، نظارت ها و اجبارهایی را ایجاب می کند که “اخلاق” به آنها نمی پردازد و همچنین ضمانت اجراهایی را مورد نظر قرار می دهد که کاربرد “اخلاق” به آنها نیاز ندارد. اما هم “حقوق” و هم “اخلاق” هر دو بر مجموعه­ای بنیادی از اعتقادها و عملکردها، که در یک جامعه ی تاریخی مشخص، جنبه های مشترک دارند، استوار شده اند.

از طرفی دیگر و از آن جا که مطبوعات به عنوان یکی از ارکان مهم و اساسی در رشد و توسعه یک جامعه محسوب و رکن چهارم دموکراسی شناخته می شود، تقویت و ارتقای فرهنگ ملی و شکوفایی آن، در گرو مطبوعاتی کارامد، پویا، دلسوز و پایبند به اصول حرفه ای روزنامه نگاری است. و به این دلیل که رسانه های مکتوب و به خصوص مطبوعات، نقش مهمی در افزایش اطلاعات و آگاهی دهی عمومی دارند، دانش و اطلاعاتی که مردم از طریق این رسانه به دست می آورند، تأثیرات پایداری بر فرهنگ  مردم دارد، علاوه بر این توسعه فوق العاده تکنولوژی در زیرساخت های جدید ارتباطی و اطلاعاتی در کشورهای پیشرفته صنعتی و حرفه ای تر شدن هرچه بیشتر فعالیت رسانه های جمعی بویژه مطبوعات، موجب شده است تا جایگاه و نقش اجتماعی این حرفه از اهمیت خاصی برخوردار گردد. تحقیقات سالهای پس از جنگ جهانی اول و دوم و به خصوص طی دهه های اخیر نشان می دهد که روزنامه نگاری نسبت به مسائل اخلاقی گرایش بیشتری یافته و علاقه جدیدی را در زمینه سیر مطالعات اخلاقی در رسانه ها بوجود آورده و تقریباً در تمام کشورها مورد مطالعه متخصصین و توجه عامه قرار گرفته است.

در همین زمینه، وحید عقیلی، عضو هیئت علمی گروه ارتباطات، دانشکده روانشناسی و علوم اجتماعی دانشگاه آزاد اسلامی، می گوید: در صورتیکه رسانه های ارتباط جمعی در جهت ایجاد روح همبستگی، همدلی و روحیه ملی حرکت کند دارای وظیفه و کارکردی مثبت و اگر با حرکات و عملکردی شبهه برانگیز و غیرحرفه ای و طرح غیرعلمی مسائل جامعه عمل کند دارای عملکردی منفی است و حتی برخلاف منافع ملی یک جامعه مطرح می شود. (شایگان به نقل از عقیلی،۲۶:۱۳۹۰)

به منظور هرچه بهترکردن عملکرد اخلاقی مطبوعات و التزام بیشتر آنها به اصول اخلاقی، و با توجه به این که روزﻧﺎﻣﻪ ﻧﮕﺎری ﺑﻪﻋﻨﻮان ﺣﺮﻓﻪای ﻛﻪ ﺑﺪون ﻫﻴﭻ ﺗﺮدﻳﺪ و ﺧﻮاهﻧﺎﺧﻮاه ﺑﺎ اﺟﺘﻤﺎع و ﺣﻘﻮق ﺷﻬﺮوﻧﺪان ارﺗﺒﺎط دارد، این حرفه ﻧﻴﺎزﻣﻨﺪ ﺗﺮﺳﻴﻢ ﺣﺪود و ﻗﻮاﻋﺪی اﺳﺖ ﻛﻪ ﻣﺮاﻋﺎت آنﻫﺎ از ﺳﻮﻳﻲ ﻣﻮﺟﺐ ﺗﻀﻤﻴﻦ ﺣﻘﻮق ﺟﺎﻣﻌﻪ و از ﺳﻮی دﻳﮕﺮ ﻣﻮﺟﺐ ﻓﺮاﻏﺖ ﺧﻴﺎل و آزادی ﻋﻤﻞ اﻫﻞ آن ﺣﺮﻓﻪ در ﻣﺮزﻫﺎی ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺷﺪه ﮔﺮدد؛ ﺿﺮورﺗﻲ ﻛﻪ ﻫﻴﭻ ﻳﻚ از ﺣﺮﻓﻪﻫﺎ و ﻣﺸﺎﻏﻞ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﺑﻲﻧﻴﺎز از آن ﻧﻴﺴﺖ. روزﻧﺎﻣﻪﻧﮕﺎر ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎی ﻋﺎم آن ﻛﻪ در ﺑﺮﮔﻴﺮﻧﺪه ﺗﻤﺎم ﻋﻮاﻣﻞ اﻧﺴﺎﻧﻲ ﻣﺆﺛﺮ در ﺷﻜﻞﮔﻴﺮی ﻣﻄﺒﻮﻋﺎت اﺳﺖ، ﺑﺮای اﻳﻔﺎی ﻧﻘﺶ ﺣﺴﺎس و ﻣﻬﻢ ﺧﻮد ﺑﻪ ﻧﺎﭼﺎر ﺑﺎﻳﺪ از ﻗﻮاﻋﺪ و ﺿﻮاﺑﻂ روﺷﻦ و ﻣﺪوﻧﻲ ﺑﺮﺧﻮردار ﺑﺎﺷﺪ ﺗﺎ دﻏﺪﻏﻪ ﭘﺎﻳﻤﺎل­ﺳﺎزی ﻧﺎﺧﻮاﺳﺘﻪ ﺣﻘﻮق و ﺣﻴﺜﻴﺖ دﻳﮕﺮان و ﻧﻴﺰ ﻫﺮاس از ﺗﻌﺮض ﺑﻲدﻟﻴﻞ و ﻏﻴﺮﻗﺎﺑﻞ ﭘﻴﺶﺑﻴﻨﻲ دﻳﮕﺮ ﻧﻬﺎدﻫﺎی ﺳﻴﺎﺳﻲ و اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ را از ﺧﻮد دور ﺳﺎزد. ﻗﺎﻧﻮن ﺗﺄﻣﻴﻦ ﻛﻨﻨﺪه ﺑﺨﺸﻲ از اﻳﻦ ﻧﻴﺎز اﺳﺖ اﻣﺎ ﺑﺴﻨﺪه ﻛﺮدن ﺑﻪ آن ﭘﻨﺪار ﺧﺎﻣﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ زﻣﺎﻧﻲ ﻃﻮﻻﻧﻲ از آﺷﻜﺎر ﺷﺪن ﺑﺪﻓﺮﺟﺎﻣﻲ و ﻧﺎدرﺳﺘﻲ آن ﮔﺬﺷﺘﻪ اﺳﺖ. ﺑﺎاﻳﻨﻜﻪ ﻗﺎﻧﻮن و رﻋﺎﻳﺖ آن ﺷﺮط ﺣﺘﻤﻲ دوام زﻧﺪﮔﻲ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﺑﺸﺮ اﺳﺖ، ﻫﻤﻪ ﻣﻲداﻧﻨﺪ ﻛﻪ اﻳﻦ داروی ﮔﺮان­ﺑﻬﺎ  ﻧﻤﻲﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻪ ﺗﻨﻬﺎﻳﻲ ﺷﻔﺎ ﺑﺨﺶ دردﻫﺎی ﺟﻮاﻣﻊ اﻧﺴﺎﻧﻲ ﺑﺎﺷﺪ. رواﺑﻂ اﻧﺴﺎﻧﻲ ﭼﻨﺎن ﭘﻴﭽﻴﺪه و ﻧﺎﺷـﻨﺎﺧﺘﻪ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺟﺎی دادن ﻫﻤﻪ آنﻫﺎ در ﻗﺎﻟﺐ ﻗﻮاﻋﺪ ﺣﻘﻮﻗﻲ ﺑﺴﻲ دﺷﻮار و ﺑﻠﻜﻪ ﻧﺎﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ. (هوسمن، ۴:۱۳۷۵).

در هر زمان که «روزنامه نگاری» صفت «اخلاق» می گیرد، روزنامه نگاران موظفند در چارچوب اخلاقی عمل کنند و در همه حال، اخلاق حرفه ای روزنامه نگاری را مراعات کنند. هر چند در همه عرصه ها و مشاغل، اخلاق جزء قلمروهای اصلی فعالیت های حرفه ای است، اما این مهم در عرصه روزنامه نگاری دو چندان می شود؛ چراکه یک روزنامه نگار، متعلق به خودش نیست، وظیفه اطلاع رسانی را در یک جامعه بر عهده دارد و فعالیت حرفه ای او با افکار عمومی ارتباط مستقیم دارد؛ کمترین بداخلاقی وی در فعالیت رسانه ای و یا عدم پاسداشت اخلاق از سوی وی، و یا عدم پای بندی به اخلاق عمومی، موجب خدشه دار شدن افکار عمومی خواهد شد.

در اخلاق حرفه ای روزنامه نگاری، ویژگی خاصی که وجود دارد این است که اصولا روزنامه، یکی از ابزارهای قوی تبلیغ است، پس خواسته یا ناخواسته مسئولیت فردی و اجتماعی بزرگتری بر گردن روزنامه نگار نهاده شده و آن اینکه حتی کوچکترین نقاط منفی اخلاقی می تواند فاجعه به بار آورد. از همین رو یک مبلغ و یا روزنامه نگار باید دارای بهترین مجموعه از خصوصیات اخلاقی باشد تا تأثیر کلام و قلم او که دایره ی بسیار وسیعی را پوشش می دهد به سمت هدف اصلی هدایت گردد. بنابراین روزنامه نگاری در جهان امروز که عده ای آن را “عصر انفجار اطلاعات” می نامند، اخلاقی بسیار قوی و مناسب را می طلبد تا زوایای انحراف در مبدا نشر اخبار و اطلاعات به حداقل برسد. (حق دوست، ۶۶۱:۱۳۷۷)

با این نگاه به تاریخچه مطبوعات کشورمان متوجه می شویم که اخلاق گرایی عنصر گمشده­ی مطبوعات ماست که تلاش هایی برای احیا و استقرار آن صورت گرفته اما هیچ وقت به نتیجه درستی نرسیده و هرزمان که در شرف تثبیت بوده، امواجی از بیرون یا درون اجازه نداده اند که این کار صورت بگیرد. بنابراین ما امروزه سخت نیازمند آنیم که تعاریف دقیق تری از مطبوعات، ارزش های مطبوعاتی، اخلاق مطبوعاتی، اخلاق حرفه ای و اصول آن ارائه دهیم.

رشد فزاینده مطالعه “اخلاق روزنامه نگاری”، سازمان ها و انجمن های حرفه ای، مجامع بین المللی و حتی سازمان های رسانه ای را واداشته است تا درصدد تنظیم ضوابطی بر اساس موازین و معیارهای اخلاقی برآیند و ازین طریق صاحبان این حرفه مخصوصا روزنامه نگاران بتوانند بینش اساسی نسبت به حرفه خود بیابند و در عین حال سعی کنند با تمیز دادن جنبه های اخلاقی از غیراخلاقی و نیز بایدها و نبایدها در ابعاد گوناگون حرفه خود، بویژه در پالایش خبرها استفاده­ی بجا از آن ها به عمل آورند.

در رأس مطالب مطبوعات، روزنامه نگاران در تنظیم و ارائه خبر نیز ملزم به پیروی از یک سری قواعد اخلاقی نظیر صحت، عینیت، دقت، انصاف، استقلال حرفه ای، آزادی بیان، آگاهی بخشی و … هستند.زیرا موضع گیری های فردی و اجتماعی افراد، تابعی از شناخت، اطلاعات و اخباری است که از محیط پیرامون و رسانه ها، از جمله مطبوعات به دست می آید که نقش اصلی در شکل دهی و تکوین افکار عمومی، نگرش و بینش انسان ها به محیط خود و برخورد فعال با آن را به عهده دارد. هر بخش از خبر با جهت گیری احتمالی خود، مردم را در ارتباط با رویداد، مسأله و تصمیمی خاص قرار می دهد که باید در قبال آن موضعی اتخاذ کنند.

از این رو اگر مطبوعات در ارائه اخبار به این اصول اخلاقی توجه نداشته باشند، فاقد باورپذیری می گردند و نمی توانند اعتماد و حمایت توده مردم را به دست آورند. بنابراین اعتبار خود را از دست می­دهند و ادامه بقایشان در آینده با مشکل مواجه خواهد شد. به عبارت دیگر اگر صاحبان رسانه در ارائه اخبار به حداقلی از اخلاق حرفه ای در حوزه رسانه قائل نباشند، بی تردید مقبولیت و مشروعیت آنان و رسانه مورد نظر در بین مخاطبان عام و خاص به مخاطره خواهد افتاد.

پس مطلوب است مطبوعات در ارائه اخبار، به دور از هرگونه منافع سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و … خود را ملزم به تدوین و رعایت اصول اخلاق رسانه ای سازند که چیزی جز کسب اعتماد مخاطب و ارتقاء اعتبار رسانه و در نهایت آرامش در سطح جامعه را در پی نخواهد داشت.

با این نگاه، مطبوعات به علت سابقه و تجربه طولانی خود برای تأمین نیازهای خبری مردم آمادگی بیشتری دارد و چون وسعت کار و دامنه فعالیت آنها هم بیش از سایر وسایل ارتباطی است، می­توانند مطالب مفصل تر و متنوع تری را انتشار دهند، به علاوه روزنامه ها به سبب چاپی بودن، ارزش سندی بیشتری نیز دارا هستند و چون قابلیت نگهداری دائمی دارند، همیشه مورد مراجعه و استناد می­باشند.با بررسی محتوای مطبوعات می توان جنبه های اجتماعی، فرهنگی و اخلاقی حرفه ی روزنامه نگاری را مورد تحقیق قرار داد و طرز توجه روزنامه ها را به وظایف خبری، آموزشی و … ارزیابی کرد.

با عنایت به مطالب فوق و جایگاه رسانه ها در دنیای کنونی و به طور اخص جایگاه اخلاق در رسانه ها و بویژه مطبوعات، مسأله این پژوهش “مطبوعات و اخلاق رسانه ای، ارزیابی چهار روزنامه ی کیهان، ایران، شرق و همشهری بر اساس اصول اخلاق حرفه ای”است.به عبارت دیگر، این پژوهش درصدد است تا بفهمد چهار روزنامه مورد بررسی تا چه میزان در انعکاس اخبار  سیاسی به اصول اخلاق حرفه ای پایبند هستند؟ مردم انتظار دارند که مطبوعات، نگهبان و پاسدار ارزش های اخلاقی، بومی و دینی آنها باشند، آیا این روزنامه هابه چنین خواسته ای وفادار هستند؟ آیا روزنامه ها توانسته اند در زمینه­ی خبر و رعایت اصول اخلاق حرفه ای، رسالت خود را به خوبی به انجام برسانند؟ آیا در قبال مسئولیت و پاسخگویی خود به مردم بی طرفانه و به دور از غرض ورزی عمل کرده و صرفاً آگاهی و تنویر افکار عمومی را مد نظر قرار داده یا اصول اخلاقی را زیر پا گذاشته اند؟ آیا با اشاره به اخبار مثبت جامعه و پوشش آن سعی در ایجاد حس مثبت را دارند یا با پرداختن به اخبار منفی به تشویش و ایجاد حس نگرانی در جامعه می پردازند؟ اگر روزنامه های مورد بررسی اصول اخلاقی را رعایت کرده اند، کدام ضوابط را بیشتر مدنظر قرار داده اند و اگر نسبت به این اصول بی توجه بوده اند، کدام ضوابط را کمتر مورد توجه قرار داده اند.که در اینجا مقصود از اصول اخلاق حرفه ای” مجموعه اصولی است که باید توسط ارتباط گران و سازمان های ارتباطی رعایت شود.”همچنین انگیزه از انتخاب این موضوع، فهم جایگاه اخلاق حرفه ای در روزنامه های مورد بررسی و میزان پایبندی آن ها به این اصول و مورد نقد قرار دادن برخی بی توجهی ها در مطبوعات به اصول اخلاق حرفه ای است.

۱-۲  ضرورت و اهمیت پژوهش

۱-۲-۱ ضرورت علمی

امروزه یکی از موضوعات اصلی در حوزه رسانه ها مشخص نمودن حدود مسئولیت و وظایف آن هاست و مسلما بدون مشخص نمودن ضوابط مشخص و ارائه چهارچوبی دقیق از حدود رسانه ها شاهد چالشهای جدیدی در ارائه خدمات به مخاطبان خواهیم بود.

علاوه بر دامنه­ی تأثیرات رسانه ها و به ویژه مطبوعات بر تعداد کثیری از افراد جامعه، گستره­ی فعالیت این رسانه نیز به وسعت دنیای پیرامون روزنامه نگاران است، چرا که محتوای خبری تهیه شده توسط روزنامه نگاران شامل همه­ی موضوعات اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و هر مسأله ای است که جنبه خبری داشته باشد.پس یک روزنامه نگار در فعالیت خبری و رسانه ای خود باید حرفه ای عمل کرده و مقید به گزاره های اخلاقی بوده و از رذائل و بد اخلاقی های مطبوعاتی اجتناب کند.

در این خصوص دانیل الیوت می­گوید: روزنامه نگاران تنها نماینده ی رسانه ها یا سازمان های خبری خاص محسوب نمی شوند. بیش از هرچیز هریک از آنها کارگزارانی مستقل و پایبند اخلاق هستند و به همین جهت مسئول رفتار خود می باشند.بنابراین روزنامه نگاران نمی توانند اعمال خود را به دستورات افراد مافوق نسبت داده، مسئولیت شخصی خود را کتمان کنند.افراد حتی اگر از دستورات دیگران پیروی کرده و اعمال خلاف انجام داده باشند، بازهم در قبال اخلاق خود اخلاقا مسئولند. (هوسمن،۱۰۲:۱۳۷۵)

بنابراین به لحاظ نظری این پژوهش به دنبال فهم دقیق اصول اخلاق حرفه ای و جایگاه آن در روزنامه نگاری ایران و میزان توجه روزنامه­ها به این اصول و در نهایت میزان پایبندی هریک به اصول اخلاق حرفه ای است.با آنکه در سال های اخیر از مباحث اخلاقی و علی الخصوص در حیطه رسانه در کشورمان بسیار سخن به میان می آید اما تعداد پژوهش ها در زمینه اصول اخلاقی حرفه ای و عدم رعایت آن در رسانه ها بسیار محدود است و کارهای محدود صورت گرفته نیز به تحلیل متن اصلی رسانه نپرداخته بلکه در حوزه نگرش سنجی و با روش های مصاحبه و پیمایش بوده است.

حتی کتب نوشته شده در این زمینه نیز بسیار کم بوده و دارای مطالب همسان است و تأکید بیشتر بر تاریخ اصول اخلاق حرفه ای است تا ارائه پیشنهاد و افق های آینده ی رعایت این اصول در کار مطبوعاتی. پس انجام پژوهشی در این زمینه به منظور تکمیل کارهای گذشته و تحلیل محتوای متن اصلی به لحاظ رعایت اصول اخلاق حرفه ای و به منظور شناخت واقعی تر وضعیت اخلاقی حاکم بر رسانه ها لازم است.چرا که بررسی وضعیت اخلاقی رسانه ها توسط روزنامه نگاران و تأکید بر داده های حاصل از نگرش سنجی به صورت مفرد، نمی تواند تصویر روشنی را از وضعیت موجود مطبوعات کشور به تصویر بکشد.بنابراین دستیابی به فهرستی از اصول اخلاق حرفه ای مورد نیاز در یک سازمان مطبوعاتی و شناسایی مشکلات موجود در رعایت این اصول از طریق تحلیل محتوای متن اخبار می تواند هرگونه بداخلاقی های صورت گرفته را شناسایی کرده و کمک شایانی در زمینه ی هرچه بهتر شدن عملکرد مطبوعات کند.

از طرف دیگر بررسی مسائل اخلاقی که در مطبوعات به آن ها بی توجهی شده از طریق متن اصلی روزنامه ها و تحلیل محتوای این متون نسبت به زمانی که این کار صرفاً از بیرون و با نگرش سنجی از اهالی مطبوعات و متخصصان ارتباطی صورت گیرد می تواند مشکلات واقعی تری را مشخص کرده و کاستی های اخلاقی را از طریق خود متن اصلی به نمایش بگذارد.

۱-۲-۲ ضرورت عملی

اخلاق که از فطرت و درون انسان ها سرچشمه می گیرد، به دلیل نداشتن ضمانت اجرا در حکوت ها به ناچار باید به شکل قوانینی تدوین شده دربیاید تا حکومت از آن ها حمایت کند.در بسیاری از موارد دیگر نیز وقتی نقض اخلاق موجب از بین رفتن نظم اجتماعی می شود، به صورت قانونی ارائه می شود. به عنوان مثال در ماده­ی ۶۹۸ قانون مجازات اسلامی، اگر دروغی به قصد اضرار به غیر یا تشویش اذهان عمومی یا مقامات رسمی، بیان شود، علاوه بر اعاده ی حیثیت، متخلف به حبس از ۲ماه تا ۲سال یا ۷۴ ضربه شلاق محکوم می شود.(گلدوزیان،۱۳۸۳)

پرواضح است که امروزه تبیین و تدوین “اخلاق حرفه ای”، یک ضرورت بی تردید جامعه­ی ماست. این کار در محدوده ی اخلاق مطبوعاتی، تا حدی به فقه و اخلاق و تا اندازه ای به فلسفه­ی اخلاق و دانش ارتباطات باز می گردد.ارزش های اخلاقی در مرحله ی اجرا نیاز به برنامه ریزی جدی دارد که اگر این مرحله به خوبی انجام نپذیرد همه تلاش های گذشته ناکام و ناتمام می ماند. یکی از راه­های عملیاتی شدن اخلاق در حوزه رسانه و به طور خاص آن در مطبوعات، قرار دادن یک مرکز عالی و توانمند است که بتواند سیاست ها و راهبردهای اجرایی را به همه بخش ها دیکته کرده و بر برنامه ها و تصمیم گیری ها نظارت کافی داشته باشد.

در ضرورت تدوین اصول اخلاق حرفه ای رسانه هیچگونه شکی نه برای دست اندرکاران رسانه و نه برای مخاطبین عام و خاص و به صورت کلی برای تمامی افراد ذی نفع وجود ندارد که مهمترین موارد آن عبارتند از:

  1. نظارت بر فعالیت رسانه ها
  2. جلوگیری از تعدی و تجاوز به حقوق مردم توسط رسانه ها
  3. حمایت ار حقوق و آزادی رسانه ها در برابر تعدی احتمالی دولت
  4. حمایت از حقوق و آزادی رسانه ها در برابر تعدی گروههای فشار
  5. جلوگیری از تورم قوانین
  6. مراقبت از دسترسی آزاد همگان به اطلاعات

۷ . جلب اعتماد مخاطبین

همانطور که گفته شد با قانون، اعتقاد درونی تک تک اهالی رسانه به رعایت مسائل اخلاقی و تهیه­ی اصول مدون اخلاقی به تنهایی نمی توان راه به جایی برد، بلکه همه این ها باید در کنار هم قرار گرفته تا به نتیجه مطلوب برسد.اصول اخلاق حرفه ای باید به صورت قواعدی باشد که به لحاظ عملی به کار حل مشکلات و معضلات اجرایی و رفع تعارض ها کمک کند.چراکه در غیر اینصورت تنها با مجموعه ای از بایدها و نبایدهای کلی روبرو خواهیم بود که در صحنه ی عمل بخصوص در مواقع تعارض ارزش ها گره از مشکلی نمی­گشاید و موجب رفع تردید ها نمی شود.قسمتی از قوانین ذکر شده در قانون مطبوعات کشور، ابعادی از اخلاق هستند که به دلیل نداشتن ضمانت اجرا، به صورت قانون درآمده اند.از این رو اثبات آنان و پیدا کردن مصادیق خارجی آن ها همواره با مشکل روبرو بوده است.این مشکل مخصوصا در کشور ما که کشور مذهبی است و اخلاق نقش اساسی را در آن ایفا می کند، بیشتر به چشم می خورد و به مراتب رفع آن نیز با مشکل بیشتری مواجه است.

همچنین التزام درونی هریک از افراد به رعایت حریم اخلاقی مردم و رسانه نیز کاری است بی پشتوانه و نظارت اجرا. بنابراین با انجام پژوهش حاضر و تعاریف دقیق تری از مطبوعات، ارزشهای مطبوعاتی، حرفه ای بودن، اخلاق مطبوعاتی می توان مصادیق هرگونه بداخلاقی های اعمال شده را شناسایی کرد و راهکارهایی عملی را در اختیار مدیران مسئول روزنامه ها قرارداد تا این اصول را به صورت آئین نامه و یا با هر عنوان دیگر سرلوحه کار حرفه ای خود قرار دهند تا از هرگونه انحراف از اصول حرفه ای و فاصله گرفتن از مبدأ خبر جلوگیری شود.

از آنجا که تحلیل خود متن می تواند مشکلات محسوس و واقعی تری را در زمینه ی رعایت اخلاق حرفه ای به نمایش بگذارد، بررسی آن و تبیین نقاط ضعف و قوت روزنامه ها در این زمینه می تواند طرحی واقع گرایانه را پیش روی مسئولین قراردهد.از طرفی رعایت بیشتر اخلاق حرفه ای در روزنامه نگاری به کم شدن مشکلات دیگری نیز می انجامد که از جمله این مشکلات می توان به مشکل شکایت ها در دادگاه های مطبوعاتی اشاره کرد که به دلیل تضییع حقوق افراد بوجود می آید.رفع این مشکلات می تواند از آسیب ها و جریمه های نقدی و یا حتی حقوقی که به دنبال عدم رعایت حریم های اخلاقی بوجود می آید بکاهد.

علاوه بر این شناسایی کاستی های روزنامه ها در این زمینه و اخلاقی تر شدن حوزه فعالیت روزنامه نگاران، اعتماد مردم به مطبوعات دولتی و دولت را بیشتر می کند و در اصل میزان رضایت بیشتری در آن ها نسبت به مقامات و مسئولان بوجود می آورد چرا که آن ها باور دارند که در رسانه­ی ملی کشورشان جز صحت، درستی و رعایت احترام و اعتماد متقابل شاهد مسأله دیگری نیستند و باورپذیری محتوای مطبوعات دولتی برای آنها بیشتر شده و پس از آن مقاومت کمتری در برابر واقعیت های ارائه شده نشان می دهند.

پس در این میان نباید از نقش مردم و دست اندرکاران رسانه ها غافل شد.ضرورت در اختیار داشتن یک طرح اخلاقی برای یک رسانه ی مطبوعاتی، به دست اندرکاران آن روزنامه کمک می کند تا در کنار سازمان و روزنامه نگارانی پایبند و متعهد به اخلاق حرفه ای، مقبولیت عمومی خود را افزایش دهند.

به طور کلی با شناسایی اصول اخلاق حرفه ای و ضعف سازمان های مطبوعاتی در پایبندی به آن و به دنبال آن تلاش برای رفع و یا حداقل کاهش بداخلاقی ها و بی اخلاقی ها، می توان مطبوعاتی را سازمان داد که توانمندی های بیشتری در زمینه انتقال اخبار مسئولانه و بی طرفانه دارد و شهروندان نیز اعتماد بیشتری به آن دارند.و از این طریق هرگونه تردیدی از سوی مخاطب رفع و استقبال از مطبوعات و اعتماد به رسانه داخلی بیشتر می شود. همچنین با پیداکردن مشکلات حاضر بر سر راه مطبوعاتی اخلاق مدار و لزوم رعایت آن در سازمان های مطبوعاتی می توان به مطبوعاتی انسانی تر، آموزش روزنامه نگارانی با مسئولیت پذیری اجتماعی بالاتر  واصول مدون و قوانینی دقیق تر امیدوار بود.

۱-۳ اهداف تحقیق

با توجه به آنچه در مقدمه و طرح مسأله و ضرورت های انجام این پژوهش اشاره شد، اهداف کلی و جزئی این تحقیق به شرح زیر است:

۱-۳-۱هدف کلی

  • شناخت میزان پایبندی هرکدام از روزنامه های مورد بررسی به اصول اخلاق حرفه ای و میزان اشاره­ی این روزنامه ها به هرکدام از این اصول و تفاوت های روزنامه های مورد بررسی در بکارگیری این اصول.
  • بررسی پایبندی روزنامه ها به اصول اخلاق حرفه ای روزنامه نگاری در هریک از صفحات سیاسی، اقتصادی و اجتماعی.

۱-۳-۲            اهداف جزئی

به منظور دستیابی به هدف اصلی تحقیق، مشخص ساختن اهداف جزئی تر، که اجزای آن محسوب می شوند الزامی است. اهداف جزئی این پایان نامه عبارتند از:

  • شناخت میزان رعایت ادب و حفظ عزت و آبروی دیگران با استفاه از ادبیات مناسب و پرهیز از هتاکی و فحاشی که در عرف جامعه، دشنام و بی ادبی محسوب می شود، علیه روشنفکران، منتقدین و معترضین به برخی از سیاست های کشور، در روزنامه های مورد بررسی وتفاوت آن ها.
  • شناخت مثبت گرایی و منفی گرایی روزنامه ها و میزان پرداختن به اخبار مثبت جامعه در روزنامه و بسنده کردن به کلیات و پرهیز از پرداختن به جزئیات و درازگویی در اخبار منفی، در روزنامه های مورد بررسی و تفاوت آن ها.
  • شناخت میزان تلاش هر کدام از روزنامه ها در ایجاد روحیه ی برادری، اتحاد و پرهیز از هرگونه اختلاف افکنی و فرقه گرایی در روزنامه های مورد بررسی و تفاوت آن ها.
  • سنجش میزان اشاره به حوزه ی تخلفات با استفاده از زیرنظر گرفتن مهم ترین مراکز قدرت دولتی و مؤسسات دارای قدرت اقتصادی، اجتماعی، معنوی و ..(اشاره ی روزنامه ها به انواع فساد و رشوه در مراکز دولتی و غیردولتی)در روزنامه های مورد بررسی و تفاوت آن ها.
  • شناخت میزان طرح و منعکس کردن دیدگاه های طرفین موضوع در یک بحث در روزنامه های مورد بررسی و تفاوت آن ها.
  • شناخت میزان اشاره به منبع خبر و پرهیز از استفاده از منابع ناشناس و شاهدان بی نام و نشاندر روزنامه های مورد بررسی و تفاوت آن ها.
  • شناخت و سنجش میزان احترام به اصول و اعتقادات مذهبی، آداب و سنن قومی و ملی، و خودداری از هرگونه گرایش به تبعیض جنسی، نژادی و قومی و پرهیز از اشاره به جزئیات آن ها و همچنین تحریک به جنگ توسعه طلبانه نسبت به کشورهای دیگر براساس اصل ده میثاق اخلاق حرفه ای روزنامه نگاری، در هریک از روزنامه های مورد بررسی و تفاوت آن ها.
  • شناخت میزان احترام به حفظ حریم خصوصی افراد و پرهیز از تجسس در اسرار پنهان آنها و حمایت خاص از حقوق زنان، کودکان و جلب کمک به سالمندان و بیماران با توجه به میثاق اخلاق حرفه ای مصوب ۱۳۸۴، در روزنامه های مورد بررسی وتفاوت آن ها.
  • شناخت میزان حمایت از گروه های آسیب پذیر مانند سالمندان، بیماران و نیازمندان و پوشش اخبار در این زمینه، در روزنامه های مورد بررسی و تفاوت آن ها.

تعداد صفحه :۲۰۳

قیمت :37500 تومان

بلافاصله پس از پرداخت ، لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار می گیرد

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

پشتیبانی سایت  serderehi@gmail.com