پایان نامه مطالعه و بررسی الگوهای استقراری دوره مفرغ

پایان‌نامه:

پایان‌نامه برای دریافت درجه‌ی کارشناسی ارشد در رشته باستان‌شناسی گرایش پیش‌ازتاریخ

عنوان:

مطالعه و بررسی الگوهای استقراری دوره مفرغ

و آهن در دشت‌های میان کوهی منطقه چمچمال(زاگرس مرکزی)

استاد مشاور:

یعقوب محمدی فر

ماه

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده و استاد راهنما در سایت درج نمی شود

(در فایل دانلودی نام نویسنده و استاد راهنما موجود است)

تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :

(ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل است)

فهرست مطالب:

فصل اول: کلیات                                                                                                         صفحه

۱-۱-مقدمه……………………………………………………………………………………………………………………………………….  14

۱-۲- بیان مسئله………………………………………………………………………………………………………………………………. ۱۵

۱-۳- طرح سؤالات…………………………………………………………………………………………………………………………….  17

۱-۴- فرضیات…………………………………………………………………………………………………………………………………..   17

۱-۵- اهداف پژوهش…………………………………………………………………………………………………………………………… ۱۸ 

۱-۶-روش انجام پژوهش…………………………………………………………………………………………………………………..  18

۱-۷- محدودیت‌های پژوهش………………………………………………………………………………………………………….    18

فصل دوم: مطالعه زیست‌محیطی دشت چمچمال

۲-۱- مقدمه ……………………………………………………………………………………………………………………………………. ۲۰

۲-۲- زاگرس مرکزی……………………………………………………………………………………………………………………….   21

۲-۳- دشت چمچمال……………………………………………………………………………………………………………………….  21

۲-۳-۱ – موقعیت بوم‌شناسی دشت چمچمال………………………………………………………………………………..   22

۲-۴- زمین‌شناسی…………………………………………………………………………………………………………………………….   23

۲-۴-۱- کمربندهای زلزله…………………………………………………………………………………………………………………  24

۲-۴-۲- گسل اصلی متأخر زاگرس در منطقه دینور- نهاوند……………………………………………………………. ۲۵

۲-۴-۳- زمین‌لرزه‌ی حدود۱۶۰۰-۱۶۵۰ ق.م در گودین تپه…………………………………………………………  26

۲-۴-۴- زمین‌لرزه‌ی حدود ۴۵۹-۲۲۴م در معبد آناهیتای کنگاور………………………………………………… ۲۶

۲-۴-۵-زمین‌لرزه‌های سال۱۰۰۸ و ۱۱۰۷ در دینور………………………………………………………………………. ۲۷

۲-۴-۶- برخی از گسل‌های فعال در استان کرمانشاه…………………………………………………………………………. ۲۸

۲-۵- خاک………………………………………………………………………………………………………………………………………….. ۲۸

۲-۶-کوه و ارتفاعات…………………………………………………………………………………………………………………………….. ۳۰

۲-۶-۱- ارتفاعات پرآو و بیستون………………………………………………………………………………………………………… ۳۱

۲-۶-۲- ارتفاعات حدفاصل صحنه- کنگاور و سنقر………………………………………………………………………….  31

۲-۷- آب‌وهوا………………………………………………………………………………………………………………………………………  31

۲-۸- بارندگی…………………………………………………………………………………………………………………………………………۳۲

۲-۹- دیرین آب‌وهوا شناسی منطقه……………………………………………………………………………………………………..۳۵

۲-۱۰- منابع آب ………………………………………………………………………………………………………………………………  38

۲-۱۰-۱- حوضه آبگیر گاماسیاب…………………………………………………………………………………………………….  38

۲-۱۰-۲- حوضه آبریز رودخانه گاماسیاب………………………………………………………………………………………..  39

۲-۱۰-۳- نهر قره ولی………………………………………………………………………………………………………………………… ۴۳

۲-۱۰-۴- نهر سمگان”سمنگان”……………………………………………………………………………………………………….. ۴۳

۲-۱۰-۵- رودخانه دینور آب……………………………………………………………………………………………………………….. ۴۳

۲-۱۰-۶- نهر آزان وازان…………………………………………………………………………………………………………………….  44

۲-۱۰-۷- نهر کاشانتو…………………………………………………………………………………………………………………………  44

۲-۱۰-۸- رودخانه برناج…………………………………………………………………………………………………………………………۴۴

۲-۱۰-۹- سراب‌ها و چشمه‌ها………………………………………………………………………………………………………………۴۶

۲-۱۱- پوشش گیاهی و جانوری…………………………………………………………………………………………………………..۴۸

۲-۱۱-۱-گونه‌های گیاهی…………………………………………………………………………………………………………………….۴۸

۲-۱۱-۲-گونه‌های جانوری……………………………………………………………………………………………………………………….۴۹

۲-۱۲-شیوه معیشت…………………………………………………………………………………………………………………………………..۴۹

۲-۱۳- راه‌های ارتباطی ………………………………………………………………………………………………………………………….. ۵۱

فصل سوم: باستان‌شناسی دوره‌ی مفرغ و آهن زاگرس مرکزی

۳-۱- مقدمه …………………………………………………………………………………………………………………………………………….. ۵۴

۳-۲-پیشینه مطالعات باستان‌شناسی دشت چمچمال…………………………………………………………………………….. ۵۴

۳-۳-گاهنگاری دوره‌های مفرغ و آهن(شرق زاگرس مرکزی)………………………………………………………………….. ۵۵

۳-۴-دوره مفرغ………………………………………………………………………………………………………………………………………………۵۶

۳-۴-۱دوره مفرغ قدیم:گودینIV(یانیق)………………………………………………………………………………………………………..۵۶

۳-۴-۲-دوره مفرغ میانی و جدید گودینIII…………………………………………………………………………………………………..58

۳-۴-۳-گودینIII6………………………………………………………………………………………………………………………………………..  58

۳-۴-۴-گودینIII5………………………………………………………………………………………………………………………………………… 59

۳-۴-۵-گودینIII4…………………………………………………………………………………………………………………………………………….60

۳-۴-۶-گودین III3…………………………………………………………………………………………………………………………………………..60

۳-۴-۷-گودینIII2……………………………………………………………………………………………………………………………………………60

۳-۴-۸-گودینIII1…………………………………………………………………………………………………………………………………………….61

۳-۵-دوره‌ی آهن(گودینII)………………………………………………………………………………………………………………………………61

فصل چهارم: مطالعه مبانی نظری در مطالعه الگوهای استقراری و مطالعه محوطه‌های عصر مفرغ و آهن دشت چمچمال

۴-۱- مقدمه ………………………………………………………………………………………………………………………………………………..  64

۴-۲-تحلیل الگوی استقرار…………………………………………………………………………………………………………………….  64

۴-۳- نوع برهم‌کنش انسان و محیط بر یکدیگر …………………………………………………………………………………….۶۵

۴-۴- باستان‌شناسی زیستی و استقراری و انگاره‌های آن……………………………………………………………………. ۶۶

۴-۵- دستیابی به الگوی استقرار از طرق تحلیل خوشه‌ای……………………………………………………………………….۶۶

۴-۶- معرفی محوطه‌های عصر مفرغ در دشت چمچمال………………………………………………………………….. ۶۸

۴-۷- معرفی محوطه‌های عصر آهن در دشت چمچمال……………………………………………………………………. ۷۶

فصل پنجم: تحلیل الگوهای استقراری دوره مفرغ و آهن دشت چمچمال

۵-۱- مقدمه ……………………………………………………………………………………………………………………………………………..۹۱

۵-۲- معرفی متغیرهای اصلی و متغیرهای وابسته (مجموعه عوامل زیستی)در مطالعه پراکندگی استقرارهای دشت چمچمال…………………………………………………………………………………………………………………………………………..۹۱

۵-۲-۱-استقرار در دشت یا دامنه…………………………………………………………………………………………………………….۹۲

۵-۲-۲- دسترسی به منبع آب دائمی……………………………………………………………………………………………………….۹۴

۵-۲-۳- دسترسی به راه‌ها و گذرگاه‌های اصلی………………………………………………………………………………………..۹۷

۵-۲-۴- وسعت استقرارها…………………………………………………………………………………………………………………………..۱۰۰

۵-۲-۵- حوزه گیرش استقرارهای دوره مفرغ و آهن……………………………………………………………………………….۱۰۳

۵-۲-۶- نوع کاربری و امکان بهره‌برداری از زمین…………………………………………………………………………………..۱۰۸

۵-۳- مطالعه پراکندگی استقرارهای دشت چمچمال………………………………………………………………………………..۱۱۰

۵-۳-۱- پراکندگی استقرارهای دوره مفرغ………………………………………………………………………………………………..۱۱۰

۵-۳-۲- پراکندگی استقرارهای دوره آهن………………………………………………………………………………………………….۱۱۳

۵-۴- تحلیل خوشه‌ای محوطه‌های مفرغ………………………………………………………………………………………………. ۱۱۶

۵-۵- تحلیل خوشه‌ای محوطه‌های آهن……………………………………………………………………………………………. ۱۱۷

فصل ششم: نتیجه‌گیری

۶-۱- جمع‌بندی………………………………………………………………………………………………………………………………… ۱۲۱

۶-۲- ارزیابی سؤالات………………………………………………………………………………………………………………………….. ۱۲۲

۶-۳- نتیجه‌گیری……………………………………………………………………………………………………………………………….. ۱۲۴

منابع………………………………………………………………………………………………………………………. ۱۲۵

 

فصل اول: کلیات                                                                                                                          14

 1-1-مقدمه

چگونگی پدید آمدن استقرار گاه‌های نخستین بشر موضوع مهمی است، زیرا ایجاد یا انحطاط این استقرار گاه‌ها به شرایط طبیعی و انسانی وابسته است. نقش عوامل محیطی در پدید آمدن استقرار گاه‌ها اهمیت بسیاری دارد. اطلاعات مربوط به استقرار گاه‌های پیش‌ازتاریخ و تأثیر شرایط محیطی بر این استقرار گاه‌ها به باستان‌شناسان کمک کرده است تا پاسخ بسیاری از سؤالات خود را درباره‌ی چگونگی پدید آمدن این استقرار گاه‌ها بیابند و گاه به نتایج مهمی در این زمینه دست یابند (مقصودی و دیگران، ۱۳۹۱: ۱۱۰).

شناخت محیط در بررسی استقرار انسان و ایجاد تغییرات در زیست‌بوم از آن جهت اهمیت دارد که بیشترین تمایل انسان را به زیست در آن منطقه را نشان می‌دهد، آنچه در مقیاس جهانی از زمین تعریف می‌شود دشت، رودخانه‌ها و کوه‌هاست که تغییر آن می‌تواند عامل تغییرات آب و هوایی، تغییرات در فشارهای زمین و مهم‌تر فعالیت‌های انسان که موجب فرسایش خاک به دلیل استفاده بیش‌ازحد می‌شود. (Roberts,2003:45)

محیط‌زیست انسان به علت توزیع گسترده منابع اشاره به مکان‌هایی دارد که نشان‌دهنده فعالیت‌های انسانی می‌باشند و می‌تواند با در اختیار نهادن مجموعه‌ای از داده‌ها فراتر از چارچوب زیست‌محیطی اهمیت جنبه‌های اجتماعی و سیاسی را روشن نماید.(Renfrew,1983: 320-321)

بررسی تغییرات انگاره‌های زیستی انسان، بخشی از تحلیل واکنش‌های همسازی میان مردم و محیط خارجی آن‌هاست. مطالعه‌ی انگاره‌های زیستگاهی و استقراری، مستلزم بررسی حد و میزانی است که استقرار انسان در ارتباط باوجود یک جامعه و موارد همسازی و بهره‌گیری‌های فناوری مربوط به محیط‌زیست وضعیت ویژه‌ای آشکار می‌سازد؛ بنابراین باستان‌شناسی زیستی و استقراری، فرصت مطالعه‌ی نه‌تنها روابط میان اجتماعات مختلف، بلکه مواردی چون شبکه‌های بازرگانی، بهره‌برداری، سازمان‌های اجتماعی را در اختیار باستان شناسان قرار می‌دهد (فاگان،۱۳۸۴: ۵۶۳-۵۶۴).

هدف از این پژوهش به مطالعه و بررسی تغییرات الگوهای استقراری در فاز انتقالی از دوره مفرغ به آهن در دشت‌های میان کوهی منطقه چمچمال مرکز زاگرس ایران پرداخته می‌شود. پژوهش در شش فصل تنظیم‌شده است. فصل اول به بیان مسئله، سؤالات و فرضیات و اهداف پژوهش می‌پردازد.

 

فصل اول: کلیات                                                                                                                    15

در فصل دوم به بررسی جغرافیایی و زیست‌محیطی منطقه مذکور پرداخته می‌شود، در فصل سوم مطالعه و باستان‌شناسی منطقه مربوطه و گاهنگاری آن مدنظر است و به مطالعه دوره مفرغ و آهن پرداخته‌شده است، فصل چهارم به تئوری زیست‌بوم شناسی و چشم‌انداز، تأثیر محیط و زیست‌بوم بر استقرار گزینی محوطه‌ها شرح داده‌شده، همچنین معرفی محوطه‌ها در قالب جداولی پرداخته‌شده و در فصل پنجم آنالیز و تحلیل داده‌های پژوهش انجام‌شده، نهایتاً در فصل ششم جمع‌بندی و پرداختن به پاسخ سؤالات و نتیجه‌گیری صورت گرفت.

 

۱-۲- بیان مسئله

منطقه چمچمال در مرکز غرب ایران ازجمله دشت‌های رسوبی و حاصلخیز است که در حد فاصله رشته‌کوه‌های پراو به‌ویژه قله بیستون با ۲۷۹۴ متر ارتفاع، کوه‌های شیرز ۲۶۹۷ متر، چتر (شاه رزم) و کوه گون بان با ۲۳۱۲ متر ارتفاع در شمال و کوه گل زرد با ۲۳۷۱ متر ارتفاع در شرق و ارتفاعات سیاه کمر ۲۲۳۱ متر، کوه امام‌زاده داریاوان ۱۶۶۲ متر و کوه خاوری چمن اسماعیل با ۱۷۸۲ متر ارتفاع در جنوب منطقه قرار دارند. رودخانه گاماسیاب (جاماسب آب، گاماسی آو) و سلسله سرشاخه‌های آن عمده‌ترین منبع آب دائمی و زهکش طبیعی دشت است که در جهت شمال شرقی به جنوب غربی جریان دارد ارتفاع متوسط دشت حدوداً از سطح دریا ۱۳۰۰ متر است که تقریباً از سمت جنوب به هرسین، از شمال به دشت دینور، از غرب به دشت درودفرامان و از طرف شرق به شهرستان صحنه محدود می‌شود، بزرگراه راه کربلا که درگذشته با عنوان جاده بزرگ خراسان شناخته می‌شد که ازجمله مهم‌ترین راه‌های ارتباطی ایران از دوره‌ی پیش‌ازتاریخ تا زمان حال بوده است که از مرکز این دشت می‌گذرد (Weiss and young,1975).

بر اساس مطالعات باستان‌شناسی که تاکنون در این منطقه انجام‌شده است سه فاکتور اصلی: وجود راه ارتباطی اصلی، رودخانه دائمی گاماسیاب و سرشاخه‌های متعدد مانند دینور آب و غیره همچنین رسوبی و حاصلخیز بودن دشت موجب گردیده تا تقریباً در همه ادوار زندگی بشر از عصر نوسنگی تا زمان حاضر به‌عنوان یکی از مراکز اصلی استقراری و مرکز جمعیتی مهم همواره موردتوجه بوده است، لذا از نظر پتانسیل‌های محیطی برای مطالعات مربوط به تغییرات جمعیتی و همچنین مطالعه الگوهای استقراری تمامی شرایط لازم و کافی را در میان دیگر دشت‌های زاگرس مرکزی دارد.

فصل اول: کلیات ۱۷                                                                                                                        16

دوره مفرغ در باستان‌شناسی زاگرس مرکزی تحولات عمده‌ای به‌صورت تغییرات جمعیتی و همچنین بروز پیچیدگی‌های اجتماعی و بنا بر متون اقوام همسایه ایجاد ساختارهای حکومتی و سیاسی در منطقه شکل‌گرفته است از طرف دیگر دوره آهن نیز با فرضیات خاص خود بحث نفوذ اقوام با سفال خاکستری و درنهایت ایجاد سلسله مادی و هخامنشی همراه است. هدف اصلی ما در این پژوهش دست یافتن به الگوهای استقراری در دوره مفرغ و آهن، بررسی عوامل و پتانسیل‌های محیطی مؤثر در استقرار گزینی این دو دوره است، بنابراین در این مطالعه سعی خواهد شد تا نشانه‌هایی این تغییرات در قالب تغییرات مربوط به بافت استقرار در هر یک از این دوره جداگانه موردمطالعه و بررسی بیشتر قرار گیرد.

۱-۳- طرح سؤالات

  1. فرایند انتقال از عصر مفرغ به آهن در دشت چمچمال به چه نحو بوده است؟
  2. از نظر میزان وابستگی محوطه‌های دوره مفرغ و آهن به پتانسیل‌های محیطی چه اشتراکات و تفاوت‌هایی وجود دارد؟
  3. آیا با مطالعه محوطه‌های دوره مفرغ و آهن منطقه نشانه‌هایی از نظام سلسله‌مراتب زیستگاهی قابل‌درک است؟

 

 1-4- فرضیات

فرضیات ارائه‌شده در این پژوهش به شرح ذیل است:

  1. به نظر می‌رسد با توجه به اینکه بین داده‌های دوره مفرغ متأخر با داده‌های عصر آهن متقدم تفاوت ساختاری زیادی وجود دارد لذا این تغییرات به‌صورت ناگهانی و متأثر عوامل بیرونی رخ‌داده است.

 

  1. به نظر می‌رسد که عمده زیستگاه‌های دوران مفرغ در مرکز دشت‌ها و نزدیک به روستاهای امروزی قرار دارند درحالی‌که زیستگاه‌های عصر آهن در مناطق حاشیه‌ای و کمربند کوهپایه‌ای قرار دارند ودر عین حال نزدیکی به راه‌های ارتباطی و منابع آب وجه اشتراک مکان گزینی این محوطه است.

 

  1. به نظر می‌رسد تفاوت اندازه و مساحت محوطه‌های بررسی‌شده در این دشت نشانی از تفاوت‌های ناشی از وجود سلسله‌مراتب زیستگاهی باشد.

 1-5- اهداف پژوهش

  فصل اول: کلیات                                                                                                                              18

هدف از انجام این پژوهش مطالعه و بررسی تغییرات الگوهای استقراری دوره مفرغ و عصر آهن، تحلیل این الگوها بر اساس پتانسیل‌های محیطی و همچنین میزان وابستگی مراکز اصلی با عوامل زیست‌محیطی در دشت‌های میان کوهی منطقه چمچمال است. با توجه به این‌که در دشت‌های میان کوهی منطقه چمچمال شاهد توالی استقرارها از دوران گذشته هستیم، مطالعه و مقایسه‌ی روند گسترش استقرارها چه از لحاظ جمعیتی با افزایش وسعت و تعداد محوطه‌ها و چه از لحاظ ارتباط این استقرارها با زیستگاه‌ها از دوره مفرغ و عصر آهن در مناطق مذکور مدنظر است.

 

 1-6- روش انجام تحقیق

روش تحقیق به‌صورت مطالعات میدانی، کتابخانه‌ای است و به بررسی و تجزیه‌وتحلیل داده‌ها می‌پردازیم. مراحل انجام تحقیق در این پژوهش به شرح ذیل است:

  • مطالعه کتابخانه‌ای و جمع آوری اطلاعات
  • بررسی محوطه‌ها و مطالعه چشم‌انداز منطقه
  • طبقه‌بندی داده‌ها، تهیه جدول و نقشه و دسته‌بندی داده‌های خام
  • تجزیه‌وتحلیل داده‌ها
  • استنتاج و نتیجه‌گیری نهایی

 

۱-۷- محدودیت‌های پژوهش

در مطالعه و بررسی دشت چمچمال محدودیت‌هایی درروند پژوهش وجود دارد، از مهم‌ترین این محدودیت‌ها تهیه نقشه‌ی باستان‌شناسی از منطقه موردمطالعه بود

مجموعه عوامل زیست‌محیطی نقش مؤثری در ایجاد بافت‌های استقراری در هر دوره‌ی زمانی دارد، لذا با شناخت میزان تأثیر این عوامل در ایجاد استقرارها، میزان انطباق استقرارها با شرایط محیطی حاکم نیز ممکن می‌شود. در رابطه با تأثیر ساختارهای جغرافیایی این اصل بدیهی است که هر منطقه مشخصات طبیعی و زیستی خاص خود نظیر زمین‌ریخت‌شناسی منطقه، آب‌وهوا، منابع آب، میزان حاصلخیزی خاک، پوشش گیاهی و راه‌های ارتباطی رادار است که در مطالعه شیوه استقرار گزینی در هر منطقه مؤثر است. شهرستان هرسین در یک معرفی کلی یکی از شهرستان‌های استان کرمانشاه است که با مساحت ۸۱۶ کیلومترمربع در شرق استان بین ۴۷ درجه و ۱۵ دقیقه تا ۴۷ درجه و ۴۰ دقیقه طول شرقی از نصف‌النهار گرینویچ و ۳۴ درجه و۰۵ دقیقه تا ۳۴ درجه و۲۵ دقیقه عرض شمالی از خط استوا و ارتفاع ۱۵۸۲ متری از سطح دریا واقع‌شده است و مرکز آن شهر هرسین است (چهری،۱۳۸۸: ۵). از طرف شمال با دهستان چمچمال، شهر صحنه و دینور و از طرف مشرق با نهاوند و جنوب با خرم‌آباد لرستان و از طرف مغرب با دهستان درودفرامان محدود است (سلطانی،۱۳۷۰: ۲۶).

این شهرستان دارای دو بخش که شامل یک شهر ۴ دهستان و ۱۳۸ آبادی دارای سکنه است. دو بخش آن شامل بخش مرکزی و بخش بیستون است (مترجم و محمدی فر،۱۳۸۱: ۲-۶). در حوزه بخش بیستون از نظر طبیعی درواقع قسمتی از دشت رسوبی و حاصلخیز چمچمال قرار دارد (چهری،۱۳۸۸: ۵).

 

فصل دوم: مطالعه زیست محیطی دشت چمچمال                                                                                   21

شهرستان هرسین دارای ارتفاعات و دشت‌های مساعد و حاصلخیزی برای دامداری و کشاورزی بوده که باوجود رودخانه‌ها و دشت‌ها و دره‌های میان کوهی ازجمله مناطق قابل‌توجه استان در این زمینه است. مهم‌ترین دشت‌های این شهرستان دشت چمچمال و دشت هرسین است که ارتفاع متوسط دشت هرسین ۱۶۶۵ متر و دشت چمچمال که در حاشیه رودخانه گاماسیاب و دینورآب قرار دارد، کمی بیش از ۱۳۰۰ متر است که ازجمله نقاط عمده استقراری محسوب می‌گردند (همان: ۶).

۲-۲- زاگرس مرکزی

واژه زاگرس مرکزی در تعریف باستان شناسان دوره پیش‌ازتاریخ و برای بخش‌های میان کوهی رشته‌کوهی رشته‌کوه زاگرس با مرکزیت کرمانشاه به کار رفت. زاگرس مرکزی در جغرافیای سیاسی استان‌های کرمانشاه، کردستان، همدان، لرستان و ایلام را شامل می‌شود. کایلر یانگ این محدوده را به مرکزیت کرمانشاه و دره‌های میان کوهی اطراف آن به سایر جوانب می‌داند (شاخت،۱۳۸۲: ۳۴۲).

منطقه زاگرس مرکزی با عنوان بخش مرکزی غرب ایران شامل یکسری شبکه‌های دره‌ای با جهت تقریباً شرقی –غربی است. این شبکه‌ها یک مسیر تجاری بزرگ یا جاده بزرگ را تشکیل می‌دهد که ایالت بغداد را از طریق زاگرس به فلات مرکزی ایران متصل می‌کنند.

منطقه موردنظر ما دشت چمچمال است که یکی از دشت‌های میانکوهی زاگرس مرکزی در غرب ایران است که در ادامه به آن می‌پردازیم:

۲-۳- دشت چمچمال

دشت چمچمال از وسیع‌ترین دشت‌های میان کوهی منطقه زاگرس است. دشت چمچمال حدفاصل کوه بیستون و شهر صحنه قرار دارد که در آن، دو رودخانه گاماسیاب و دینورآب جریان دارد و در طول دوران پیش از اسلام و اسلامی همواره یکی از مناطق پرجمعیت بوده است. جاده ابریشم همان جاده بزرگ خراسان در طول مسیر شرقی- غربی دشت و به‌موازات رودخانه گاماسیاب تداوم می‌یابد. متوسط ارتفاع دشت چمچمال از سطح دریا بین ۱۳۰۰ تا ۱۴۰۰ متر و وسعت حوزه آبریز آن تا دهانه ورودی دینور ۴۶۰ کیلومترمربع است.

 

فصل دوم: مطالعه زیست محیطی دشت چمچمال                                                                                   22

در سمت شمال بیستون، تنگه‌ای به نام تنگ حسین‌آباد وجود دارد که به‌صورت گذرگاهی باریک، دشت چمچمال را به دشت دینور متصل می‌کند. به دلیل وجود خاک حاصلخیز، وفور منابع آبی و جریان رودخانه‌ها، دشت چمچمال ازجمله مناطق مهم استان برای کشاورزی آبی است (مترجم و محمدی فر، ۱۳۸۴:۹۶-۹۷).

دشت چمچمال در بین ساکنان محلی نواحی کلی است که از لحاظ جغرافیایی تمامی محدوده دشت چمچمال و دشت بیستون از پل چهر تا نزدیکی شهر صحنه و دینور را در بردارد. (چهری و دیگران، ۱۳۹۱: ۵۳).

 

۲-۳-۱- موقعیت بوم‌شناسی دشت چمچمال

دﺷﺖ چمچمال صرف‌نظر از چشمه‌ها و ﻧﻬﺮﻫﺎی داﺋﻤﯽ و ﻓﺼﻠﯽ ﻓﺮاواﻧﯽ ﮐﻪ ﺟﺎری اﺳﺖ، ﺣﺪاﻗﻞ دو رودﺧﺎﻧﻪ ﻣﻬﻢ و ﭘﺮآب ﮔﺎﻣﺎﺳﯿﺎب و دﯾﻨﻮرآب به‌صورت داﺋﻤﯽ در آن ﺟﺮﯾﺎن دارﻧﺪ. رودﺧﺎﻧﻪ دﯾﻨﻮرآب از ﻣﻨﺎﻃﻖ ﮐﻮﻫﺴﺘﺎﻧﯽ دﯾﻨﻮر و ﺑﯿﻠﻮار ﺳﺮﭼﺸﻤﻪ می‌گیرد. از ﻣﺤﻞ ﺗﻨﮕﻪ ﻃﺒﯿﻌﯽ حسین‌آباد ﮐﻪ درواقع شمالی‌ترین نقطه اﯾﻦ دﺷﺖ ﻣﺤﺴﻮب می‌شود، وارد ﯾﮏ دﺷﺖ ﮐﻮﭼﮏ و رﺳﻮﺑﯽ می‌گردند ﮐﻪ درواقع اﯾﺠﺎد و ﺗﺸﮑﯿﻞ اﯾﻦ دﺷﺖ ﻧﯿﺰ ﺣﺎﺻﻞ ﻓﺮﺳﺎﯾﺶ ﻣﺪاوم کوه‌های “ﭘﺮآو “،”آوهزا”و … اﺳﺖ ﮐﻪ ﻫﻤﺎﻧﻨﺪ ﺣﺼﺎری ﺳﻬﻤﮕﯿﻦ اﯾﻦ دﺷﺖ را در ﺑﺮﮔﺮﻓﺘﻪاﻧﺪ. ﻋﻼوه ﺑﺮ آن در ﺿﻠﻊ ﺟﻨﻮﺑﯽ دﺷﺖ، وﺟﻮد دو ﺳﺮاب داﺋﻤﯽ و خروشان”ﺑﺮﻧﺎج”و “ﻧﺠﻮﺑﺮان”ﺑﺮاﻫﻤﯿﺖ اﯾﻦ دشت‌ها به‌ویژه در دوران آﻏﺎز اﺳﺘﻘﺮار اﻓﺰوده اﺳﺖ و وﺟﻮد ﻫﻤﯿﻦ رودخانه‌ها و سراب‌ها در اﯾﺠﺎد و گسترش اﺳﺘﻘﺮارﻫﺎی اوﻟﯿﻪ ﻧﻘﺶ بسزایی داشته‌اند (مترجم، محمدی فر،۱۳۸۱: ۶).

اﯾﻦ دﺷﺖ رﺳﻮﺑﯽ و حاصلخیز در طول دوران پیش‌ازتاریخ ﺗﺎ اﺳﻼﻣﯽ ﻫﻤﻮاره ﯾﮑﯽ از ﻣﻨﺎﻃﻖ ﭘﺮﺟﻤﻌﯿﺖ ﺑﻮده اﺳﺖ. ﺟﺎده اﺑﺮﯾﺸﻢ ﯾﺎ ﻫﻤﺎن ﺟﺎده ﺑﺰرگ ﺧﺮاﺳﺎن در ﻣﺴﯿﺮ طول ﺷﺮﻗﯽ ﻏﺮﺑﯽ دﺷﺖ و به‌موازات رودﺧﺎﻧﻪ”گاماسیاب”ﺗﺪاوم می‌یابد ﻣﺮﮐﺰ ﺳﯿﺎﺳﯽ دﺷﺖ ﭼﻤﭽﻤﺎل در ﻃﻮل ﺗﺎرﯾﺦ را باﯾﺴﺘﯽ ﺑﯿﺴﺘﻮن ﻣﺤﺴﻮب ﻧﻤﻮد ﮐﻪ هم‌اکنون ﻧﯿﺰ اﯾﻦ ﻣﺮﮐﺰﯾﺖ ﺑﺎﻗﯽ اﺳﺖ. ﺑﯿﺴﺘﻮن درواقع منتهی‌الیه ﻏﺮﺑﯽ دﺷﺖ ﮐﻪ ﺑﻨﺎ ﺑﻪ ﺷﺮاﯾﻂ ﺧﺎص راﻫﺒﺮدی ﻫﻤﻮاره ﺗﻨﻬﺎ نقطه‌ای در دﺷﺖ ﺑﻮده ﮐﻪ ﮐﺎرواﻧﯿﺎن ﺗﻨﻬﺎ ﺑﺎ ﻋﺒﻮر از رودﺧﺎﻧﻪ ﮐﻮﭼﮏ”دﯾﻨﻮرآب “ﺑﺪون آن‌که مجبور ﺑﻪ ﻋﺒﻮر از روی رود خروشان گاماسیاب ﺷﻮﻧﺪ می‌توانند ﺑﻌﺪ از ﭘﯿﻤﺎﯾﺶ ﻃﻮل دﺷﺖ از ﻧﻘﻄﻪ حدفاصل در بین ﺳﺮاب ﺑﯿﺴﺘﻮن و صخره ﺑﯿﺴﺘﻮن از دﺷﺖ ﭼﻤﭽﻤﺎل ﺧﺎرج ﺷﻮﻧﺪ ﮐﻪ اﯾﻦ ﺧﻮد ﯾﮏ ﻧﮑﺘﻪ ﻣﻬﻢ در ﺗﻤﺮﮐﺰ آﺛﺎر در ﺑﯿﺴﺘﻮن است (مترجم،۱۳۷۹: ۱۴).

تعداد صفحه :۱۳۳

قیمت :37500 تومان

بلافاصله پس از پرداخت ، لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار می گیرد

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

پشتیبانی سایت  serderehi@gmail.com

ارسال شده در