پایان نامه طراحی و تحلیل پوشش زنان و مردان عیلامی

واحد مرودشت                                                                        

دانشکده علوم ، گروه انسانی

پایان نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد (M.A ) در رشته

باستان شناسی گرایش دوران تاریخی          

عنوان:

طراحی و تحلیل پوشش زنان و مردان عیلامی

 براساس شواهد باستان شناختی

استاد مشاور:

دکتر نسترن توکلی

تابستان ۱۳۹۴

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده و استاد راهنما در سایت درج نمی شود

(در فایل دانلودی نام نویسنده و استاد راهنما موجود است)

تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :

(ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل است)

فهرست مطالب

عنوان                                                                                                      شماره صفحه

چکیده………………………………………………………………………………………………………….. ۱

فصل اول: کلیات پژوهش………………………………………………………………………………… ۲

مقدمه…………………………………………………………………………………………………………… ۳

۱-۱ . بیان مساله……………………………………………………………………………………………. ۴

۱-۲ . اهمیت و ضرورت انجام تحقیق………………………………………………………………… ۵

۱-۳ . اهداف برجسته تحقیق…………………………………………………………………………….. ۶

۱-۴ . مرور ادبیات و سوابق مربوطه……………………………………………………………………. ۶

۱-۵ . پرسش اصلی تحقیق (مساله تحقیق)…………………………………………………………… ۶

۱-۶ . پرسش های تحقیق………………………………………………………………………………… ۷

۱-۷ . فرضیات تحقیق…………………………………………………………………………………….. ۷

۱-۸ . روش انجام تحقیق…………………………………………………………………………………. ۸

فصل دوم: مروری بر جغرافیای تاریخی، وضعیت سیاسی دوره عیلام……………………….. ۹

مقدمه…………………………………………………………………………………………………………… ۱۰

۲-۱ . جغرافیای تاریخی عیلام………………………………………………………………………….. ۱۰

۲-۲ . تاریخ سیاسی عیلام………………………………………………………………………………… ۱۴

۲-۲-۱ . عیلام قدیم……………………………………………………………………………………….. ۱۵

۲-۲-۱-۱ . اوان……………………………………………………………………………………………. ۱۵

۲-۲-۱-۲ . سیماش……………………………………………………………………………………….. ۱۷

۲-۲-۱-۳ . سوکل مخ…………………………………………………………………………………….. ۲۰

۲-۲-۲- . عیلام میانه……………………………………………………………………………………… ۲۲

۲-۲-۲-۱ . مرحله اول: عیلام میانه یک………………………………………………………………. ۲۲

۲-۲-۲-۲ . مرحله دوم: عیلام میانه دو……………………………………………………………….. ۲۳

۲-۲-۲-۳ . مرحله سوم: عیلام میانه سه……………………………………………………………….. ۲۳

۲-۲-۳ . عیلام نو…………………………………………………………………………………………… ۲۴

فصل سوم: مبانی و پیشینه طراحی و تولید پوشاک………………………………………………… ۲۶

مقدمه…………………………………………………………………………………………………………… ۲۷

۳-۱ . تاریخچه پارچه……………………………………………………………………………………… ۲۷

۳-۲ . الیاف………………………………………………………………………………………………….. ۳۰

۳-۳ . انواع الیاف…………………………………………………………………………………………… ۳۰

۳-۳-۱ . الیاف طبیعی……………………………………………………………………………………… ۳۰

۳-۳-۱-۱ . دانه ای: مانند پنبه…………………………………………………………………………… ۳۱

۳-۳-۱-۲ . ساقه ای: مانند کتان، کنف، مانیلا………………………………………………………… ۳۲

۳-۳-۱-۳ . پشم……………………………………………………………………………………………. ۳۳

۳-۳-۲ . الیاف مصنوعی………………………………………………………………………………….. ۳۴

۳-۳-۲-۱ . الیاف سنتتیک……………………………………………………………………………….. ۳۴

۳-۳-۲-۲ . الیاف بازیافته  ……………………………………………………………………………… 35

۳-۴ . شروع صنعت نساجی  …………………………………………………………………………… 36

۳-۵ . تکنیک های بافت پارچه  ……………………………………………………………………….. 37

فصل چهارم : مدارک باستان شناختی مرتبط با لباس زنان و مردان در دوره عیلام  ……… 39

مقدمه…………………………………………………………………………………………………………… ۴۰

۴-۱ .مدارک باستان شناختی از لباس زنان و مردان در دوره عیلام قدیم  …………………….. 40

۴-۱-۱ . پیکره نیایشگر از جنس مرمر خاکستری موزه لوور……………………………………… ۴۳

۴-۱-۲ . پیکره نیایشگر با بزغاله ای در بغل در موزه لوور……………………………………….. ۴۳

۴-۱-۳ . پیکره نشسته الهه نرونتی  ……………………………………………………………………. 43

۴-۱-۴ . اثر مهر استوانه ای از جنس گل رس  …………………………………………………….. 44

۴-۱-۵ . مهر اشپوم  ………………………………………………………………………………………. 46

۴-۱-۶ . نقش برجسته وقفی پوزور این شوشینک (حدود سال ۲۲۵۰ ق.م )  …………….. 46

۴-۱-۷ . ظرف کوچک استوانه ای از جنس قیر  …………………………………………………… 46

۴-۲ . لباس زنان و مردان در دوره عیلام میانه بر اساس مدارک باستان شناختی  ……………. 47

۴-۲-۱ . پیکره کوچک زن از جنس عاج موزه لوور  ……………………………………………… 47

۴-۲-۲ . پیکره گلی الهه ای در حال نیایش  ………………………………………………………… 47

۴-۲-۳ . پیکره مفرغی خدای سوار بر ارابه  …………………………………………………………. 48

۴-۲-۴ . پیکره مفرغی خدای عیلامی………………………………………………………………….. ۴۸

۴-۲-۵ . مجسمه مفرغی پیکره الهه ماهی…………………………………………………………….. ۴۹

۴-۲-۶ . اثر مهر استوانه شاهزاده شوش……………………………………………………………….. ۴۹

۴-۲-۷ . مهر استوانه ای کوک نشور در موزه ایران باستان…………………………………………. ۴۹

۴-۲-۸ . نقش برجسته الهه مادر………………………………………………………………………… ۴۹

۴-۲-۹ . پلاک قالبی الهه با پرندگان…………………………………………………………………… ۵۰

۴-۲-۱۰ . پلاک قالبی یک زن در موزه ایران باستان……………………………………………….. ۵۰

۴-۲-۱۱ . پلاک قالبی یک زن در موزه ایران باستان……………………………………………….. ۵۱

۴-۲-۱۲ . پلاک قالبی یک زن از گل پخته یا سفال  ……………………………………………… 51

۴-۲-۱۳ . سردیس از گل پخته  ………………………………………………………………………. 52

۴-۲-۱۴ . دو سردیس از دوران عیلام میانی  ………………………………………………………. 52

۴-۲-۱۵ . سردیس عیلام میانی از گل  ………………………………………………………………. 52

۴-۳ . شواهدی از مدارک باستان شناختی مرتبط با لباس زنان و مردان در عیلام نو  ……….. 53

۴-۳-۱ . پیکره زن از معبد الهه پی نی کیر  …………………………………………………………. 53

۴-۳-۲ . سه پیکره کوچک وقفی از معبد این شوشینک  …………………………………………. 53

۴-۳-۳ . پیکره ملکه نپیراسو  …………………………………………………………………………… 53

۴-۳-۴ . پیکره های کوچک از طلا بر پایه مفرغ  ………………………………………………….. 54

۴-۳-۵ . نقش برجسته مفرغی از ارگ شوش  ……………………………………………………… 55

۴-۳-۶ . نقش برجسته زن نخ ریس از شوش  ……………………………………………………… 55

۴-۳-۷ . نقش برجسته کول فرح  ……………………………………………………………………… 56

۴-۳-۸ . اشکفت سلمان  ………………………………………………………………………………… 60

۴-۳-۹ . نقوش صخره­ای کورنگان نزدیک فهلیان  ………………………………………………… 61

۴-۳-۱۰ . نقش صخره ای عیلامی در نقش رستم  ………………………………………………… 63

۴-۳-۱۱ . سر مینیاتوری یک زن از معبد الهه پی نی کیر  ……………………………………….. 64

۴-۳-۱۲ . سنگ یادمان بابلی از دوران حمورابی  …………………………………………………. 64

۴-۳-۱۳ . سنگ یادمان ات_ همیتی _این شوشینک  …………………………………………….. 65

۴-۳-۱۴ . کلاه گیس مینای لعابدار  …………………………………………………………………… 65

فصل پنجم: نتیجه گیری…………………………………………………………………………………… ۶۶

منابع……………………………………………………………………………………………………………. ۱۱۱

منابع فارسی…………………………………………………………………………………………………… ۱۱۱

منابع انگلیسی………………………………………………………………………………………………… ۱۱۴

چکیده انگلیسی………………………………………………………………………………………………. ۱۱۶

جلد انگلیسی…………………………………………………………………………………………………. ۱۱۷

چکیده

  فرهنگ ایرانی از جمله فرهنگ­هایی است که همواره در خود تنوع بسیار زیادی را در خصوص پوشاک گروه­های مختلف اجتماعی پذیرفته است. شاید همین گستردگی در کنار معضل بزرگ کمبود منابع به ویژه در تحقیقات تاریخی علت اصلی کمبود مطالعات علمی بر روی پوشاک بوده است .

در تحقیق پیش­رو سعی می­شود با مطالعه پوشاک و تمامی شواهد و مدارک باستان­شناختی عیلام باستان به اصل زندگی این مردمان نزدیکتر شده تا به توصیف دقیق لباس از قشرهای اصلی جامعه و بر وجود امر صنعت نساجی در تمدن عیلام استیلا یابیم.

در این پژوهش با اهداف بررسی طرح و دوخت پوشاک عیلامیان باستان، چگونگی بافت و نسج پارچه­های مورد استفاده و ترکیب آن­ها، تزیینات بکار رفته در لباس و ترکیبات مختلف تزیینی، آشنایی با طرح، الگو و المان­های مورد استفاده و بکار­گیری آنان در طرح­های امروزی با بررسی یافته­های باستان­شناختی که شواهدی از پوشاک این دوران در آن­ها مشهود هست به خصوص در نقش­برجسته­ها، به طراحی و تحلیل پوشاک دوره عیلام  پرداخته شده است.

واژگان کلیدی : پوشاک زنان و مردان، عیلام، طراحی پوشاک، تحلیل نقش برجسته.

مقدمه

  یکی از مواردی که انسان در روند زندگی قرن­ها و هزار ساله خویش بدان روی آورد استفاده از پوشاک بود. هنوز با گذشت یک یا دو قرن از آغاز کاوش­های باستان شناسی و کشف هزاران شیء باستانی روشن نیست که استفاده دقیق از پوشاک در چه زمانی اتفاق افتاده است.

  انگیزه پدید آوردن پوشاک و تهیه جامه، ناشی از نیاز آدمی به دفاع تن خود در برابر عوارض طبیعی به ویژه سرما و گرما بوده است. اما همان­­گونه که هر وسیله زندگی، هنگامی که پا از دایره رفع نیاز­های ابتدایی و نخستین بیرون نهاد حالت تفنن به خود می­گیرد، در طول زمان از شکل اولیه و صورت ساده خود بیرون می­­آید و وسیله­ی هنر نمایی و ابراز سلیقه می­گردد. تن­پوش آدمیان نیز در سرگذشت بس شیرین خود به مقتضای اقلیم زیست، میزان درجه تمدن و فرهنگ، عقاید مذهبی و آداب و رسوم، دستخوش دگرگونی­های بی­شمار و شگفت­انگیزی شده است که؛ عوامل اجتماعی و اقتصادی و ارتباطی به ویژه سلیقه و ابتکار پوشندگان در تکامل و تنوع آن سهم بسزایی داشته است.

  بررسی تحول پوشاک نه تنها از نظر تاریخ و هنر قابل اهمیت است بلکه از دیده جامعه­شناسی و فهم روانشناسی ملت­ها نیز بسیار شایان دقت و توجه است. نخستین پوشاک انسان کمربند، شنل، پیش­بند و پاچین بوده است. در مناطق سرد اندک اندک آستین، شلوار، پوست حیوانات ریسندگی، بافندگی، استفاده از پشم الیاف گیاهان معمول گردید؛ کفش، که استعمال آن پس از لباس متداول گردید و محدود به برخی سرزمین­ها بود از چرم و پوست حیوانات و گاه از چوب یا پوست درخت ساخته می­شد. در سرزمین ایران در ضمن حفریات، نشانه­هایی از فن بافندگی بدست آمده است . ابزارهایی که در نقاط مختلف پیدا شد، به ما این مهم را می­رساند که از چندین هزار سال قبل ساکنین این ناحیه  به ریسندگی و بافت پارچه آشنایی داشته­اند، پیدا شدن دوک­های گلی و سنگی در حفریات سیلک کاشان معرف قدمت صنعت نساجی در ایران است.

۱-۱. بیان مسأله

   تاریخ پوشاک به طور کلی بخشی از تمدن و فرهنگ انسان ها است. روند تاریخ تمدن و فرهنگ انسانی از زمانی آغاز شد که زندگی فردی و غارنشینی را رها و هسته­های ابتدایی نخستین جامعه بشری را پدید آورد از این­رو در هر جامعه­ای بنابر شرایطی هم­چون : آب و هوا، شرایط اقلیمی، کار، پیشه، جنگ، مذهب و…  پوشش زنان و مردان متفاوت شد .اصولاً پوشش در ایران باستان سبک و اصلوب خاص خود را داشته است. برهنگی در این فرهنگ امری مذموم به شمار می­رفته و به هیچ وجه ایرانیان در برهنگی به سر نبرده­اند. «بررسی پوشش امپراطوری عیلام که از اوایل هزاره سوم تا اواسط هزاره قبل از میلاد بخش بزرگی از مناطق غربی و جنوبی سرزمین ایران امروزی را در بر می­گرفت»(مجید زاده ، ۱۳۸۶: ۱) و اهم موضوع این پژوهش است. کنکاش در پوشاک عیلامیان نه تنها ما را با فرهنگ متداول آن جامعه آشنا می­سازد بلکه باعث شناخت بسیاری از مجهولات همچون بافته­های نساجی طرح و نوع آنها می­شود تا بدان جا که اشیای کشف شده در غار کمربند به ما این اطمینان را می­دهد که انسان از ۶ هزار سال قبل از میلاد ریسندگی را می­دانسته. «مجسمه کوچک سیلک ثابت می­کند که از ۴ هزار سال قبل در فلات ایران پوست حیوانات تنها پوشاک موجود نبوده و جای خودش را به پارچه داده است»(سیکارودی، ۱۳۹۰: ۲۹). مهمترین اثری که تن­پوش عیلامیان را می­نمایاند نقش­برجسته زنی اشرافی بر قیر طبیعی است، در این نقش­برجسته زنی نشسته بر روی چهارپایه ای  مشغول ریسیدن نخ می­باشد از روی فرم تن­پوش می­توان اختلاف طبقاتی را نیز متوجه شد(غیبی، ۱۳۸۷). مدارک باستان­شناختی موجود نشان­دهند­ی جست و خیزی حقیقی درباره­ی زیبایی پوشاک از طریق  قلاب­دوزی  پارچه­بافی و تزیین به وسیله سنگ­هاست (پوربهمن، ۱۳۹۰). اسناد و نوشته در مورد لباس باستانی مخصوصاً عیلامیان دچار کمبود­های بسیار است اما شواهد بر جای مانده اذعان دارند که پوشاک عیلامیان  شرابه­دار، مطبق و با بلندی تا حدود قوزک پا بوده است. از سردیس­ها چنان بر­می­آید که افراد با توجه به شأن و منزلتشان دارای سربند­های متفاوت بوده­اند. در این پژوهش سعی می­شود تا به بررسی طراحی، نحوه دوخت و شکل کلی پوشاک بر اساس تمامی شواهد باستان شناسی اعم از نقوش­برجسته، پیکرک­ها، سردیس­ها، مهر و…. پرداخته شود.

۱-۲. اهمیت و ضرورت انجام تحقیق

بر اساس شواهد باستان­شناختی موجود برای انجام مطالعات اجتماعی، سیاسی و تاریخی در دوره عیلام، هنوز طرح­های عمیق و جدی تحقیقی در خصوص پوشاک عیلامیان صورت نگرفته است.این گوناگونی و تنوع نه فقط در گروه­های قومی و مذهبی بلکه در میان طبقات متعدد اجتماعی بر حسب جایگاه اقتصادی سیاسی و جنسیتی در طی زمان به وفور دیده شده است. شاید همین گستردگی در کنار معضل بزرگ کمبود منابع علت اصلی نبود مطالعات علمی بر روی پوشاک بوده است. تعداد مقالات و کتاب­های تالیف شده به گودال ژرف پژوهش­ها اشاره می­کند. بسیاری از طراحان لباس عصر حاضر مشتاقند تا پوشش­ها و المان­های لباس گذشتگان را در پوشاک امروزی به کار برند اما متأسفانه بدلیل کمبود منابع و عدم دسترسی از این فکر محرومند. زنده نگاه داشتن سنت­های پوشش و بازسازی الگو و طرح­های گذشتگان از دیگر ضرورت­های  خاص این پروسه است. ممیز­های موجود ضرورتی برای من نگارنده شد تا بتوانم با انجام این پژوهش گامی خرد ولی عمیق در رابطه با پوشش مردمان عیلامی بردارم ضمن آن­که تحلیل پوشاک این دوره بر شناخت سیر تحول طراحی پوشاک و تأثیر­گذاری آن در دوره­ی بعد نیز کمک خواهد کرد.

۱-۳. اهداف برجسته تحقیق

  1. بررسی طرح و دوخت پوشاک عیلامیان باستان .
  2. چگونگی بافت و نسج پارچه­های مورد استفاده و ترکیب آن­ها.
  3. تزیینات بکار رفته در لباس و ترکیبات مختلف تزیینی .
  4. آشنایی با طرح، الگو و المان­های مورد استفاده و بکار­گیری آنان در طرح­های امروزی.

۱-۴. مرور ادبیات و سوابق مربوطه

تاکنون تحقیقات، پژوهش­ها و کتب بسیاری در حوزه لباس ایرانیان باستان صورت پذیرفته است چه در بخش تاریخی و چه هنری  اما کم بودن شواهد باستان­شناسی دوره عیلام نسبت به دیگر دوره­ها باعث شده تا در بخش پوشاک دوران عیلام شاهد کمبودها و کاستی­هایی باشیم. تمرکز بیشتر پژوهش­ها بر روی نوع پوشاک هخامنشیان و ساسانیان بوده است. از جمله می­توان به تحقیقات جورجینا تامسون در ارتباط با پوشاک ایرانیان در دوره هخامنشی با توجه به نقوش برجسته­های هخامنشی اشاره کرد (تامسون: ۱۳۸۱). برنارد گلمن  درباره پوشاک زنان در دوره ساسانی تحقیقاتی داشته است (گلمن: ۱۳۸۷). سوسن معتقد در شماره­ای از مجله اثر نگاهی اجمالی در مورد پوشاک  داشتند. مهرآسا غیبی با کتاب هشت هزار سال تاریخ پوشاک ایرانیان کمک بزرگی به جامعه طراحی لباس کردند. مهناز طاهری با پایان نامه خود تحت عنوان پوشاک زنان در دوره عیلامی و هخامنشی پیشرو بررسی لباس زنان عیلامی شدند در مجموع بیشتر مطالعات انجام شده کلی بوده و نگاهی ریزبینانه به پوشاک نداشته­اند. اما این پژوهش برای اولین بار با توجه به مدارک باستان­شناسی به مطالعه لباس زنان و مردان در دوران عیلام می­پردازد و این موضوع مهم توجه نگارنده است.

 1-5. پرسش اصلی تحقیق (مساله تحقیق)

نحوه طراحی لباس­های مردان و زنان عیلامی چگونه بوده است؟

 1-6. پرسش های تحقیق

  1. طرح­های لباس زنان و مردان عیلامی چگونه است؟
  2. آیا طراحی و دوخت لباس یک شغل اشرافی به حساب می­آمده؟
  3. بیشترین طرح بکار رفته در لباس مردان و زنان به طور جداگانه چه طرح­هایی است؟
  4. تزیینات لباس به چه شکل بوده و آیا تمام طبقات جامعه را مشتمل می­شد؟
  5. آیا پوشش گویای شان یا جایگاه افراد بود؟ (آیا لباس شان و منزلت افراد را تعیین می­کرد؟)
  6. آیا قبل از برش یا دوخت طرحی خاص از لباس در ذهن خیاط وجود داشت؟

۱-۷. فرضیات تحقیق

  1. طرح­های پوشاک گاه برگرفته از تمدن­های اطراف بوده و در کل دارای پیچیدگی در طرح، جنس و دوخت بوده است.
  2. بنابر نقوش­برجسته دوخت و بافت منسوجات به عنوان یک شغل درباری معرفی شده است.
  3. طرح­های بکار رفته در پوشاک مردان و زنان تفاوت عمده­ای نداشت مگر در بلندی یا تزیینات.
  4. امروزه تزیینات لباس با توجه به جنس لباس انجام می­پذیرد در دوره عیلام با توجه به پیشرفت صنعت نساجی و پژوهش­های انجام شده این­چنین بوده است.
  5. با توجه به پیکرک­ها و نقش برجسته­های موجود چنین بر­می­آید که پوشش افراد عادی با حاکمان بسیار متفاوت بوده.
  6. با توجه به پیچیدگی طرح­های موجود توسط پیکرک­ها به این نتیجه می­رسیم که قبل از دوخت فکر و طرح خاصی در ذهن خیاط وجود داشته زیرا وجود این همه طرح و برش به یکباره و فی­البداهه امکان­پذیر نیست.

۱-۸ . روش انجام تحقیق

این پژوهش با جمع­آوری مدارک باستان­شناسی، اسناد تاریخی باستان­شناسی، تاریخ دوران عیلام، هنر، مبانی طراحی، دوخت و الگوی لباس آغاز گردید جمع آوری منابع این پژوهش با مراجعه به کتابخانه­های متعدد و تجربیات اساتید و نگارنده انجام گرفت. تحقیقات میدانی با مراجعه به  موزه­ها و محوطه­های عیلامی که شواهد باستان­شناختی از لباس عیلامیان در آن­ها مشهود هست با انجام عکسبرداری و سپس طراحی تک به تک هر یک از لباس­ها به­خصوص نقش­برجسته­ها و مجسمه­های این دوران به شکوفایی رسید.

با بررسی تمامی طرح­ها یک لباس به مرحله اتود، تجزیه و تحلیل، الگو­کشی، و دوخت و اجرا رسید.

با پایان کار میدانی تجزیه و تحلیل مدارک مربوط به لباس عیلامیان  آغاز گردید در این مرحله تشخیص فرم، دوخت، الگو، المان و مبانی طراحی لباس عیلامیان مد­نظر قرار گرفت و نهایتا با انجام نتیجه­گیری  و جوابگویی به تمام سوالات موجود در رابطه با جنبه­های مختلف لباس زنان و مردان دوران عیلامی در ذهن نگارنده پژوهش به پایان رسید.

تعداد صفحه :۱۳۵

قیمت :37500 تومان

بلافاصله پس از پرداخت ، لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار می گیرد

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

پشتیبانی سایت  serderehi@gmail.com

ارسال شده در