پایان نامه شناسایی و معرفی کتب خطی طبی و مؤلفین آنها از قرن۷ تا ۱۳ هجری …

(گروه علم اطلاعات ودانش شناسی)

پایان نامه دوره کارشناسی ارشد ایرانشناسی- نسخه شناسی

شناسایی و معرفی کتب خطی طبی و مؤلفین آنها از قرن۷ تا ۱۳ هجری بر اساس نسخ خطی کتابخانه آستان قدس رضوی

استاد مشاور

دکتر هادی منوری

زمستان ۱۳۹۳

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده و استاد راهنما در سایت درج نمی شود

(در فایل دانلودی نام نویسنده و استاد راهنما موجود است)

تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :

(ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل است)

چکیده:

فهرست نگاری کتابهای خطی از کارهای پُرزحمت و گمنامی که نیازمندِ آگاهی های فراوان کتاب شناختی و و نسخه شناسی است. از آغاز دوران نوین فهرست نویسی تا امروز، در میان فهرست نگاران ایران، توافقی برای کاری استاندارد و یکنواخت، کاملاً انجام نشده است. هر کس بنا به سلیقه شخصی، به نوعی اطلاع رسانی از نسخه های خطی پرداخته است: کسی که به چکیده ترین توصیف گری یک نوشتار خطی پرداخته تا کسانی که به یادکرد همه فهرست کتاب و توضیحات مفصّل آن اقدام کرده اند و مهمتر اینکه گاهی، ثبتِ نام یک کتاب از سوی فهرست نگاران ، به شکلهای مختلف است؛ چندان‌که اگر کسی بخواهد صرفاً به نام کتاب مورد نظر تکیه کند، از دیدن و آگاهی‌یابی از شماری نسخه ها غافل می ماند. و نکته دیگر، شناسایی نشدن هویت و نام دقیق رساله ها و نگارندگان شماری از آنهاست. و تأسف برانگیزتر اطلاع رسانی ساختگی و نادرست، که باعث انحراف ذهن پژوهشگران می شود.دلبستگی به «کمیّت گرایی» در تألیف ها و ترجمه ها و تصحیح ها و از جمله فهرست نگاری‌ها، به عامل بزرگ افت روندهای پژوهشگری بدل شده است. و کم هستند آنان که علی رغم سرزنش ها و انتقادها، به کیفیّت گرایی تکیه دارند و با همه وسوسه ها در برابر حجم گرایی، پایداری می کنند. به هر روی، واقعیت این است که دقّت و کیفیّت در جهان امروز بر سرعت و کمیّت برتری یافته، چون با آمدن رایانه و فن آوری در میان زندگی بشری، مشکل کمیّت حل شده و سرعت هم از حدّ تصور فراتر رفته است.  در این پژوهش مهمترین  مصنفان و کاتبان نسخ خطی طبی را از قرن هفتم تا سیزدهم هجری – با استفاده از اطلاعات موجود در سه جلد فهرست نسخ خطی طبی کتابخانه آستان قدس رضوی- استخراج و شرح حال و تألیفات ایشان را به‌صورت مختصر بیان و به نقد و بررسی آنها پرداخته‌ام.

کلیدواژه: طبقات اطباء- متطببان- فهرست- کتابخانه آستان قدس رضوی

  فهرست مندرجات

عنوان                                                                                                                          شماره صفحه

چکیده………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

فصل اول: معرفی پژوهش

  1. ۱- مقدمه. ۲

۱-۲. اهمیت و ضرورت تحقیق.. ۴

۱-۳ .تشریح و بیان مسئله. ۴

۱-۴ سؤالات تحقیق: ۴

۱-۵ فرضیه ها ۵

۱-۶ اهداف پژوهش…. ۵

۱- ۷. محدودیت های تحقیق.. ۵

فصل دوم : مبانی نظری و پیشینه پژوهش

۲-۱ . تاریخچه موضوع مورد تحقیق.. ۷

۲-۲. مبانی نظری… ۷

۲-۳. بررسی تحقیق های انجام شده مرتبط با موضوع مورد تحقیق.. ۸

۱-۶. تعریف واژه ها و اصطلاحات مورد استفاده در تحقیق.. ۸

۱-۶-۱. تعاریف صوری… ۸

۱-۶-۲.تعاریف عملیاتی.. ۹

فصل سوم: روش شناسی پژوهش

۳-۱. نوع و روش تحقیق.. ۱۱

۳-۲. جامعه مورد مطالعه. ۱۱

۳-۳.  نمونه و روش نمونه گیری… ۱۱

۳-۴- ابزار جمع آوری اطلاعات (مشاهده, مصاحبه, پرسش نامه, اسناد و …). ۱۱

۳-۵. شیوه انجام تحقیق.. ۱۱

۳-۶- روایی و اعتبار ابزار جمع آوری اطلاعات و داده های  بکار رفته در تحقیق.. ۱۱

فصل چهارم: تجزیه و تحلیل یافته‌های پژوهش

۴-۱ مقدمه. ۱۳

۴-۲. تحلیل داده ها بر اساس پرسش های اساسی.. ۱۳

فصل پنجم: بحث و نتیجه‌گیری و پیشنهاد

۵-۱. یافته ها و نتایج تحقیق.. ۱۳۸

۵-۲. پیشنهادهای کاربردی و تحقیقاتی برای پژوهش های آتی.. ۱۳۹

منابع و مآخذ.. ۱۴۰

  1. ۱- مقدمه

در میان ادیان آسمانی، اسلام بیشترین سفارش را درباره آموختن علوم دارد. در آیات و روایات بسیار دیده و شنیده‌ایم. بزرگان علم و دین نیز در پرورش شاگردان خویش بر این مهم تأکید پیوسته داشته‌اند. علم پزشکی در جامعه اسلامی سده های نخستین به‌دلیل ماهیت آن اقبال بیشتری نسبت به علوم دیگر داشته است. پزشکی در آن زمان به عنوان یک علم وارداتی بود که همراه خود پزشکانی غیر مسلمان و اغلب مسیحی را از غربِ عالَم به سرزمین‌های اسلامی از جمله ایران کشاند. مسلمانان بویژه ایرانیان سهم بیشتری در ترویج و تنقیح و ترجمه متون پزشکی وارداتی داشتند.

نخستین ترجمه شناخته شده در علم پزشکی«تفسیر کتاب اهرن بن اعین» است که در عهد بنی امیّه توسط ماسرجویه از اهالی بصره از سریانی به عربی برگردانده شد و مورد توجه اهل دانش قرار گرفت. پس از تأسیس بیت الحکمه در بغداد، پزشکان دانشگاه جندی شاپور به آنجا فرا خوانده شدند تا با تحقیق و ترجمه کتابهای پزشکی و دیگر علوم سایر اقوام به زبان عربی در پی ریزی پایه­های تمدّن بزرگ اسلامی اقدام نمایند. به زودی آثار دو چهره درخشان پزشکی یونان یعنی بقراط و جالینوس به عربی ترجمه شده و از منابع پزشکی اسلامی به شمار آمد. دانشمندانی چون محمّد بن زکریای رازی، ابن ابی صادق و ابن میمون بر آثار بقراط حکیم شرح نگاشتند(عرفانیان،۱۳۸۰،ص. ۸)

مشهورترین مترجم این دوران حنین بن اسحاق است. او با همکاری پسرش اسحاق بن حنین ترجمه متون معتبر یونانی و سریانی را عهده­دار شد و افزون بر ترجمه به کار طبابت نیز اشتغال داشت. مسلمانان با در اختیار داشتن منابع سرشار و معتبر یونانی، سریانی، ایرانی و هندی بسیار زود صاحب تألیفات فراوانی در این علم شدند و پزشکی و مشتقّات دیگر این علم چون جرّاحی و داروشناسی را به اوج خود در آن دوره رساندند.(همانجا)

نخستین اثر بزرگ و ارزشمند طبّ اسلامی کتاب«فردوس الحکمۀ» است که توسط علیّ بن ربّن طبری به سال ۲۳۶ هجری قمری تألیف شد. شاگرد وی محمّد بن زکریّای رازی در اواخر سده سوم و اوایل سده چهارم شروع به تألیف کتابهای مهم طبی خویش نمود. «الحاوی» دائرۀ المعارف مفصّل و بزرگی در علم پزشکی محسوب می­شود. از آثار دیگر او می­توان از کتابهای«الطب المنصوری»، «من لایحضره الطبیب»، «الفاخر فی الطب» نام برد.(همانجا)

از دیگر پزشکان پس از رازی، علی بن عبّاس مجوسی صاحب کتاب«کامل الصناعه فی الطب» است.

علم پزشکی در پایان سده چهارم و آغاز سده پنجم توسط ابن سینا به اوج رسید. او با نگاشتن آثاری چون کتاب«قانون»، «تشریح الاعضاء»، «رساله جودیه» و«رساله نبض» به علم پزشکی اعتبار خاصی بخشید و در ساماندهی منطقی و علمی این علم نقش بسزایی داشت.

در داروشناسی، ابومنصور موفق بن علی هروی کتاب«الابنیۀ عن حقایق الادویۀ» را به فارسی نگاشت و در آن بسیاری از اصطلاحات طبی متداول آن زمان فارسی زبانان را گنجاند. سیّد اسماعیل جرجانی در سده ششم، ذخیره خوارزمشاهی، الاغراض الطبیعۀ و المباحث العلائیه و خفی علائی را تألیف کرد. پس از آن پزشکانِ مسلمان کتابهای گوناگون دیگری در این علم ارائه نمودند که بسیاری از آنها شروح و حواشی است بر کتابهای سابق.

حکمای ایرانی سهم عمده ای در گسترش عقلانیت اسلامی و فضای علمی ، فرهنگی و اجتماعی دکن داشته اند.ایشان هم چنین به نحو چشمگیری در تولید متون علمی و پزشکی فارسی سهیم بودند. طب اسلامی در هند پس از دورۀ نامدارترین پزشکان ایرانی از قبیل رازی (۲۵۱-۳۱۳ق.)مجوسی( -۳۸۴ق.)ابن سینا (۳۵۹-۴۱۶ق.)رواج پیدا کرده بود.هنگامی که طب اسلامی به هند رسید اروپای جنوبی تازه ترجمۀ آثار علمی و طبی عربی به لاتین را آغاز کرده بود.در طول دوره حکمرانی سلطان ایل توت میش (۱۲۳۶-۱۲۱۱م)قدیمی ترین اثر فارسی شناخته شده درزمینه پزشکی دردورۀ پادشاهی دهلی نگاشته شده بود ،این کتاب ترجمۀ فارسی «کتاب الصیدلیه»اثر معروف بیرونی (۳۵۲-۴۲۷ق.)در زمینۀ داروشناسی می باشد.آثار بیرونی در بر دارند ی تعداد معیّنی از داروهای هندی و نامهای سانسکریت آنهاست.دربار دهلی گجرات به عنوان اولین مرکز عمدۀ مطالعات پزشکی و ادبیات در شمال هند ظاهر شدند.سنت علمی اسلامی در ناحیۀ دکن بعد از حکمرانی محمد بن طغلوق(۱۳۵۱-۱۳۲۵م)- کسی که مرکز حکمرانی را از دهلی به دولت آباد منتقل کرد- اما بویژه در زمان سلطان بهمنی که مرکز حکومت را در گلبرگ و سپس بیدار قرار داد،شکوفایی چشمگیری در متون پزشکی در هند در دورۀ امپراطوری مغول(۱۸۵۷-۱۵۲۶م) که حامیان سرشناس علم و هنر بودند اتفاق افتاد.در حالیکه در دکن سنت  نیز ادبیات عمده ای بود که بصورت مستقل از دربار که در پی سقوط قدرت بهمنی و به طور خاص در دورۀ حکومت نظام شاه(۱۶۳۳-۱۴۹۱م)که بر احمد نگر و دولت آباد فرمانروایی می کرد. عادل شاه بیجا پور(۱۶۸۶-۱۴۹۰م)و قطب شاه گُلکُنده(۱۶۸۷-۱۵۱۲م)ظهور پیدا کرد.مغول و این ناحیه دکن به صورت شهرهای ثروتمند و مراکز تعقل درآمدند که مستعد و آماده جذب علمای مسلمان از مهمترین مراکز علمی ایران و آسیای مرکزی شدند. متون  پزشکی فارسی نوشته شده در طول دوره مغول در هند احتمالا ارتباط بیشتری با موضوع دارند تا آثاری که درهمان زمان یعنی در دورۀ صفویه و پس از آن در ایران گرداوری شده بود و به طور محسوس در خارج از هند شروع به انتشار کرد.حقیقت این است که مجموعه آثار خطی ایرانی بخش قابل توجهی از متون پزشکی نوشته شده در هند را حفظ کرده است.به این ترتیب انتشار علوم اسلامی در دکن شدیدا با مهاجرت دانشمندان از مراکز هدایت فکری ایران و آسیای مرکزی پشتیبانی می شد.بخش عظیمی از پزشکان مسلمان دکن، عضو خانواده اشرافی مسلمان بودند.آنها بخشی از نخبگان مهاجر ایرانی،ترک،عرب،افغان و اعقابشان را تشکیل دادند.در جامعه مسلمان هند خانواده های اشرافی خارجی و هندیان کاستِ بالای جامعه که به اسلام گرویده بودند،بی تردید جایگاه اجتماعی و نقش فرهنگی بالاتری را نسبت به باقی جمعیت ایفا نموده اند.در میان خانواده های اشرافی مسلمان هندی،دوره تحصیل پزشکی-حکیم-در کنار عربی و فارسی،تحصیل مهمترین علم اسلامی و آموزه های مذهبی به شمار می رفت.تعداد زیادی از پزشکان سرشناس مسلمان هندی دانشمندان،سیاستمداران،عرفا،کیمیاگران،شاعران وتاریخدانان مهمی بودند. دانشمندان شیعه که از عراق مهاجرت کرده بودند،نقش عمده ای در توسعه فضای علمی اسلامی دکن ایفا کردند.این فقط یک جنبه از تاثیر عظیم شیعه در زندگی عقلانی و مذهبی دکن بود.مهاجرت دانشمندان شیعی از ایران با عنایت به این حقیقت بود که برخی از سلاطین دربار دکن،شیعه را به عنوان دین رسمی خود انتخاب کردند.به طور خاص قطب شاه متناوبا عادل شاه و نظام شاه چنین عمل کردند.این مساله همزمان با ظهور صفویه در ایران بود که با دربارهای مستقل دکن  روابط دیپلماتیک برقرار کردند.در دربار دکن مناصب مهم سیاسی و اداری به شیعیان مهاجر اعطا می شد که به سرعت بخش برجسته ای از خاصان (نخبگان)مذهبی،علمی و سیاسی در منطقه شدند.سلاطین مسلمان بخش عمده ای از متون علمی و پزشکی را که در هند و دکن گردآوری شده بود مورد حمایت قرار دادند و سرشناس ترین پزشکان به گروه آنها پیوسته بودند.

بعد از کتاب عیون الانباء فی طبقات الاطباء ابن ابی اصیبعه(۵۹۶-۶۸۸ق.) و ذیل آن و تحقیق الاطباء و الحکماء سلیمان بن حسان اندلسی معروف به ابن جلجل- که همگی به زبان عربی هستند- چند کتاب طبقات هم به زبان فارسی تألیف شده، برخی مربوط به جغرافیای خاصی است از جمله کتاب «اطبای فارس» تالیف دکتر میر و «تاریخ پزشکی کرمان با نگاهی به تاریخ پزشکی» تالیف مجید ملک محمدی .کتب دیگری نیز درباره اطبای جغرافیای ایران و اسلام تألیف شده اند از جمله کتاب «تاریخ پزشکی ایران و سرزمین‌های خلافت شرقی» تألیف سیریل الگود و کتاب «مطرح الانظار فی تراجم اطباء الاعصار» عبدالحسین‌خان زنوزی معروف به فیلسوف الدوله و رکن الحکماء(۱۲۴۵-۱۳۲۰ش.)که در آن بزرگان طب و فلسفه ایران معرفی شده اند و کتاب«پژوهشی در تاریخ پزشکی و درمان جهان از آغاز تا عصر حاضر» تألیف محمدتقی سرمدی( – ‎۱۳۳۱ق.)در سال۱۳۷۷ش. که در یازده جلد چاپ شده است.

 1-2. اهمیت و ضرورت تحقیق

با توجه به نیاز جامعه محققین و شناسایی مصنفین و اطبای کم تالیف و گمنام و عدم معرفی برخی از کتب خطی طبی موجود در کتابخانه آستان قدس ضرورت دارد که این مهم صورت گیرد.کسانی که لقب متطبب داشته اند، چه تعدادی بوده اند. نام ایشان چه بوده است.

 

۱-۳ .تشریح و بیان مسئله

کتابخانه آستان قدس رضوی به عنوان یکی از کتابخانه های برتر جهان اسلام و ایران، کتابهای طبی ارزشمندی از مؤلفین بنام موضوع پزشکی را در خود جای داده است. بنابراین باید کیفیت زندگی و شرح حال و آثار مؤلفین این کتابها دقیقاً شناسایی و به جامعه پزشکی معرفی شوند.

۱-۴ سؤالات تحقیق:

  1. کتابهای طبی موجود در کتابخانه آستان قدس رضوی از قرن۷تا۱۳هجری کدامند؟
  2. اطبای مسلمان و غیر مسلمان از قرن هفتم تا ۱۳هجری که آثارشان در کتابخانه آستان قدس رضوی موجود است کدامند؟
  3. چه میزان از مصنفین کتب طبی که آثارشان در کتابخانه آستان قدس رضوی نگهداری می شود، خود طبیب بوده اند و القاب ایشان چه بوده؟

۴.شرح حال و آثار مصنفین کتب طبی و اطبای موجود در کتابخانه آستان قدس از قرن ۷تا۱۳ هجری چگونه بوده است؟

  1. انگیزه مؤلفین از تألیف کتب خطی طبی چه بوده است؟

۱-۵ فرضیه ها

پایان نامه حاضر با توجه به توصیفی بودن، فاقد فرضیه می باشد.

 1-6 اهداف پژوهش

۱-۶-۱ هدف کلی

 شناسایی و معرفی مهمترین کتابهای طبی موجود در کتابخانه آستان قدس رضوی از قرن۷تا۱۳هجری.

۱-۶-۲ اهداف فرعی

  1. شناسایی و معرفی مهمترین کتابهای طبی موجود در کتابخانه آستان قدس رضوی از قرن۷تا۱۳هجری.
  2. شناسایی و معرفی مهمترین اطبای مسلمان و غیرمسلمان از قرن هفتم تا ۱۳هجری که آثارشان در کتابخانه آستان قدس رضوی موجوداست .
  3. شناسایی مصنفین کتب طبی که آثارشان در کتابخانه آستان قدس رضوی نگهداری می شود خود طبیب بوده اند و القاب ایشان.

۴.بررسی شرح حال اطبای صاحب اثر در کتابخانه آستان قدس از قرن ۷تا۱۳ هجری.

  1. بررسی انگیزه مؤلفین از تألیف کتب خطی طبی

 1- 7. محدودیت های تحقیق

برخی کتابها به علت اشتراک عنوان اشتباه فهرست شده بودند. همچنین برخی مؤلفین به دلیل اقتباس از تألیفات قبل از خود محقق را به اشتباه می اندازند. برخی یادداشتهای کتابشناسی و نسخه شناسی بدخط بودند. برخی نسخه ها بویژه نسخه های هند آسیبهای فراوانی داشتند.از جمله پارگی اوراق و آسیبهایی ناشی از حشرات که نسخه را بعضاً غیرقابل استفاده می کنند.

. تاریخچه موضوع مورد تحقیق

فهرست های داخل کشور موضوع طب: قدیمی ترین فهرستهای موضوع طب در کتابخانه آستان قدس حدود ۸۰سال پیش نگاشته شد. از آن تاریخ تا به امروز این شیوه ادامه داشته است. در بقیه کتابخانه های ایران نسخه های خطی موضوع طب بصورت پراکنده در فهرست ها آمده اند. که برای دیدن آنها باید به مجلد راهنما مراجعه کرد. فهرستواره منزوی ج۵ نیز البته در موضوع نسخه های طبی نگاشته شده ااست.

در خارج کشور نیز جلد سوم فهارس موضوعی کتابخانه اسد و دو جلد از فهارس ظاهریه دمشق (سوریه) در موضوع طب نگاشته شده است.

۲-۲. مبانی نظری

۲-۲-۱. فهرست نسخه های خطی موضوع طب:

فهرست نویسی نسخه های خطی گاهی به سیاهه ای که مولف از تألیفات خود تهیه می کرده است.  گفته می شود. برخی مولفین مانند شیخ طوسی  فهرستهای خود نوشت داشتند. یا  اینکه به کتابی اطلاق می شود که کتابهای موضوع خاصی یا مولف خاصی را  به طور خلاصه و یا تفصیلی توسط فردی غیر از خود مولف در آن گردآوری شده باشد.به این معنی دوم،  اولین فهرست مدون نسخه های خطی توسط ابن ندیم نوشته شد.

۲-۲-۲. نسخه های خطی موضوع طب:

به نسخه های گفته می شود که در یکی از شاخه های علم طب نگارش شده باشند. اعم از تشریح و جراحی و داروشناسی و کحالی و علم الحیوان . گاهی در این نسخه ها موضوعاتی مانند علوم غریبه و کیمیا ممزوج هستند که اگر به تاریخ علم طب نگاه کنیم، خواهیم فهمید که بدون شک علم طب مثل امروز خالص و جزئی نبوده است؛ بلکه با علوم دیگر از جمله شیمی(کیمیا) و علوم غریبه و ریاضی ممزوج بوده است.بنابراین وقتی صحبت از نسخه های طبی می شود، مقصود نسخه های طبی است که به لحاظ تاریخی یکدست نبوده اند. بلکه از علوم دیگر گاهی قابل تفکیک نیست. برخی عناوین نسخه های خطی نیز مشابه هستند.

 مثلاً بیش از هفتاد «حفظ الصحه» پارسی نگاشت شناسایی شده که امکان درآمیخته شدن مؤلف یک کتاب با تألیف دیگری وجود دارد.(رضوی برقعی،۱۳۸۴، ص.۱۹۸)

 

۲-۲-۳. مؤلفان نسخه های خطی موضوع طب:

مؤلفان نسخه های خطی گاهی خود طبیب یا متطبب یا حکیم بوده اند. این مؤلفان گاهی خود شاگرد داشته اند و شاگردان ایشان درسهای استاد را تقریر و سماع و گاهی املا وگاهی انشاء می نوشتند. گاهی نیز از کتابهای دیگران مطالبی جمع آوری کرده اند. لکن خود طبیب نبوده اند. بلکه صرفاً جامع آرا و اندیشه های اطبای قبل از خود بوده اند. برخی مؤلفین کتب طبی  تألیفات گوناگونی داشتند؛ و دستی هم بر ترجمه کتب طبی نیز داشته اند از جمله فخرالدین ابوالحسن علی بن حسن زواره‌ای اردستانی اصفهانی (ـ بعد از ۹۶۰ یا ۹۶۸ق.)

مفسری است معروف و صاحب چندین ترجمه از جمله «ترجمه مکارم الاخلاق = مکارم الکرائم» «ترجمه الطرائف = طراوه اللطائف»؛ «ترجمه تفسیر العسکری»، «مفتاح النجاه فی ترجمه عده الداعی»، «ترجمه المناقب فی ترجمه کشف الغمه» و «روضه الابرار فی ترجمه نهج‌البلاغه» و …

 

۲-۲- ۴.کاتبان نسخه های خطی موضوع طب:

کاتبان نسخه های خطی گاهی خود مؤلف نیز بوده اند. ولی بسیاری از کاتبان شغل وراقی یا کاتبی و دیوانی داشته اند ولی خود مولف یا طبیب نبوده اند. پول می گرفتند و استنساخ می‌کردند. برخی کاتبان فقط در موضوع خاصی مانند طب فقط استنساخ می کردند. از نسخه های خط مولف کمتر بجای مانده است. زیرا مولفین خود نسخه ای کمتر می نوشتند. سیاهه می نوشتند. که نوشته های ایشان توسط دیگران پاکنویس(بیاض) و مبیضه می شده است.

 

۲-۳. بررسی تحقیق های انجام شده مرتبط با موضوع مورد تحقیق

با بررسی های به عمل آمده در سایت ایران داک و منابع دانشگاهی و حوزوی، این نتیجه حاصل شد که تحقیق جامع و مستقلی به صورت پایان نامه یا کتاب در کتاب‌شناسی و طبقات الاطبا بر اساس نسخه های خطی کتابخانه آستان قدس و دیگر کتابخانه ها انجام نشده است.

 

۱-۶. تعریف واژه ها و اصطلاحات مورد استفاده در تحقیق

۱-۶-۱. تعاریف صوری

در معاجم و لغتنامه هایی مانند دهخدا چنین آمده:

۲-۴-۱-۱. نسخه خطی: دَست‌نِوِشته یا نُسخه خَطی به کتاب‌ها و نوشته‌هایی می‌گویند که به‌وسیله گونه‌ای قلم و با دست نوشته شده باشد.

۲-۴-۱-۲. فهرست: به مجموعه اطلاعاتی که برای معرفی یک کتاب جمع آوری می شود اعم از کتابشناسی و نسخه شناسی.

۲-۴-۱-۳.کتابشناسی: به مجموعه اطلاعات خارج نسخه خطی مانند عنوان و مؤلف و آغاز و انجام و ابواب و فصول یک کتاب گفته می‌شود.

۲-۴-۱-۴. نسخه شناسی: به مجموعه اطلاعات داخل یک نسخه خطی مانند کاغذ و جلو یادداشتهای پراکنده و کاتب و تاریخ کتابت گفته می شود.

۲-۴-۱-۵. طب: علمی که از احوال بدن آدمی و مانند آن بحث می‌کند.

۲-۴-۱-۶. طبیب: به کسی گفته می‌شد که شغلش طبابت بوده است.

۲-۴-۱-۷. متطبب: در گذشته به افرادی خاص از پزشکان ایرانی و مسلمان اطلاق می‌شده که در منابع مختلف به گونه هایی متفاوت معنا شده است.برخی عموم اطبای قدیم را جزو متطببین محسوب کرده و برخی دیگر

متطببین را پزشکانی دانسته‌اند که صرفاً در طب تحصیل کرده و از علوم دیگری چون طبیعیات و ریاضیات بی

بهره بودند.

۲-۴-۱-۸. حکیم: کسی که به علوم مختلف زمان خود آگاهی کافی داشته است.

۲-۴-۱-۹. عطار: داروساز و داروفروش

۲-۴-۱-۱۰. بیطار: دامپزشک

۱-۶-۲.تعاریف عملیاتی

در این پایان نامه به منظور راحتی کار محققان، اسامی طبیبان و داروسازان و دامپزشکان و همچنین مؤلفین کتابهای پزشکی و داروسازی و دامپزشکی به تفکیک آمده اند.

تعداد صفحه :۱۴۹

قیمت :37500 تومان

بلافاصله پس از پرداخت ، لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار می گیرد

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

پشتیبانی سایت  serderehi@gmail.com

ارسال شده در