پایان نامه روزنامه‌نگاری علم در ایران

عنوان:

روزنامه نگاری علم در ایران

 عملکردها و چالش ها 

استاد مشاور:

دکتر اکرم قدیمی

سال تحصیلی ۹۴-۱۳۹۳

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده و استاد راهنما در سایت درج نمی شود

(در فایل دانلودی نام نویسنده و استاد راهنما موجود است)

تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :

(ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل است)

چکیده:

پژوهش حاضر برای بررسی جایگاه روزنامه نگاری علم در ایران دو هدف عمده را دنبال می کند؛ اول بررسی عملکرد روزنامه نگاران علم، و دوم بررسی چالش ها و موانع توسعه روزنامه نگاری علم در ایران. برای دستیابی به این اهداف، محقق ابتدا با استفاده از روش تحلیل محتوای کمَی، به بررسی محتوای تولید شده توسط روزنامه نگاران علم، در صفحه دانش (یا دانش و فناوری) مطبوعات پرداخت. سپس چالش ها و موانع توسعه روزنامه نگاری علم در ایران  با استفاده از روش مصاحبه عمقی نیم ساخت یافته، با روزنامه نگاران و متخصصان حوزه علم، مورد بررسی قرار داد.

در بخش تحلیل محتوای کمَی چهار روزنامه جام جم، کیهان، خراسان و آفرینش براساس نظم در انتشار صفحه علم انتخاب شدند. از میان این روزنامه ها، از هر روزنامه ۲۴ شماره در سال ۱۳۹۲به صورت تصادفی طبقه بندی شده انتخاب شد. در مجموع ۱۲۰ شماره روزنامه مورد بررسی قرار گرفت. مصاحبه شوند ه ها از میان روزنامه نگاران علم، سردبیران نشریات علمی عمومی، دبیران سرویس علم، جامعه شناسان علم، پژوهشگران ارتباطات علم و استادان دانشگاه مروج علم، به شیوه گلوله برفی انتخاب شدند.

داده های تحلیل محتوای کمَی نشان داد که اخبار علم و فناوری در این روزنامه ها، به ندرت برجسته می شوند. این اخبار عمدتا، از منابع دیگر استخراج می شوند و تالیف در این حوزه کمتر اتفاق می افتد. موضوع بیشتر مطالب منتشر شده در این صفحات، مربوط به حوزه سلامت و سپس فناوری آی تی است. پرداختن به سیاست های علمی و مناقشات علم چه در سطح جامعه و چه در سطوح تولید دانش در این صفحات، از جمله مواردی است که مغفول مانده و به آن پرداخته نشده است. در این صفحات از شیوه های غالب علمی نویسی، مطابق با درسنامه های فدراسیون جهانی روزنامه نگاران علم، مثل گزارش نویسی به شیوه داستانی و یا فیچرنویسی استفاده نمی شود.

یافته های تحقیق در بخش مصاحبه نشان داد که برخی از چالش های نهاد علم و سیاست گذاری علم در کشور، مبتلابه حوزه روزنامه نگاری علم نیز است. نگاه نخبه گرایانه به علم، تلقی عوام زدگی از طرف دانشگاهیان در صورت مشارکت در تولید محتوای رسانه ای، الگوی تکنوکراتیک حاکم بر فضای سیاست گذاری علم، به جای الگوی مشارکت مردم، ایدئولوژیک شدن علم و فناوری، انگاشتن علم به مثابه قدرت از سوی سیاستگذاران علم، از جمله چالش های روزنامه نگار علم در ایران است. تربیت نشدن روزنامه نگاران علم برای حضور حرفه ای در این حوزه و نبود نهاد آموزشی باعث شده است که روزنامه نگار علم به صورت تجربی وارد این میدان شود، و سپهر عمومی روزنامه نگاری علم، عرصه آزمون و خطا برای وی باشد که این امر خود منجر به انتشار اشتباهات در این حوزه و سلب اعتماد از جامعه علمی می شود.

کلید واژه ها: روزنامه نگاری علم، ارتباطات علم ،توسعه علمی، روزنامه نگار علم

فهرست مطالب

فصل اول :   ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..1

  کلیات تحقیق   ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….1

۱-۱ طرح مسئله   ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………2

۱-۲ضرورت و اهمیت موضوع   ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….5

    1-2-1 ضرورت و اهمیت نظری ………………………………………………………………………………………………………………………………………………….۵

    2-2-1 ضرورت و اهمیت عملی…………………………………………………………………………………………………………………………………………………..۶

۱-۳ اهداف تحقیق…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….۷

فصل دوم:  ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….8

 تدارک نظری تحقیق  ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………8

۱-۲ بخش اول: مرور تاریخی   ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………….9

            1-1-2 تاریخچه روزنامه نگاری  در جهان …………………………………………………………………………………………………………………….۹.

۲-۱-۲ تاریخچه روزنامه نگاری در ایران      ………………………………………………………………………………………………………………….11

۳-۱-۲ تاریخچه روزنامه نگاری علم در جهان…………………………………………………………………………………………………………………۱۲

۴-۱-۲ تاریخچه روزنامه نگاری علم در ایران ………………………………………………………………………………………………………………….۱۶

۵-۱-۲ بررسی روزنامه نگاری علم در برخی از کشورها ………………………………………………………………………………………………….۱۹

    1-5-1-2  آمریکا ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..۱۹

   2-5-1-2  انگلستان ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..۲۱

   3-5-1-2   روسیه ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………….۲۲

   4-5-1-2   ژاپن ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….۲۳

 5- 5-1-2   چین ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….۲۳

 6-5-1-2   جهان عرب …………………………………………………………………………………………………………………………………………………..۲۵

۶-۱-۲ گردهمایی های بین المللی روزنامه نگاران علم ……………………………………………………………………………………………………………………۲۵

۷-۱-۲ جایزه کالینگای یونسکو………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….۲۶

۸-۱-۲ فدراسیون جهانی روزنامه نگاران علم ……………………………………………………………………………………………………………………………………۲۷

۲-۲ بخش دوم مرور مفاهیم ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….۲۸

۱-۲-۲ مفاهیم مرتبط با علم ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………….۲۸

۱-۱-۲-۲ علم …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..۲۸

۲-۲-۲-۲ شبه علم  ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….31

۳-۱-۲-۲ روش علمی ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………۳۳

۴-۱-۲-۲ سواد علمی…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………۳۵

۵-۱-۲-۲ فرهنگ علمی……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………۳۷

۶-۱-۲-۲ نهاد علم…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….۳۹

۷-۱-۲-۲ اقتصاد علم ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….۴۰

۸-۱-۲-۲ علم و نهادهای سیاسی …………………………………………………………………………………………………………………………………………………….۴۱

۹-۱-۲-۲ ترویج علم ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..۴۳

۱۰-۱-۲-۲ رسانه ای شدن علم ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………۴۷

۱-۱۰-۱-۲-۲ کنشگران اصلی در فرآیند رسانه ای شدن علم ……………………………………………………………………………………………………..۴۹

۲-۲-۲ مفاهیم مرتبط با روزنامه نگاری ………………………………………………………………………………………………………………………………….۵۱

۱-۲-۲-۲ روزنامه نگاری ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..۵۱

۲-۲-۲-۲ روزنامه نگاری علم …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………۵۳

۳-۲-۲-۲ قالب های علمی نویسی ………………………………………………………………………………………………………………………………………………..۵۸

۴-۲-۲-۲ ارزش های خبری ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….۶۰

۵-۲-۲-۲ داستان خبری ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….۶۲

۶-۲-۲-۲ فیچر ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………۶۳

۷-۲-۲-۲ مصاحبه ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….۶۴

۸-۲-۲-۲ گزارش…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….۶۵

۱-۸-۲-۲-۲ گزارش گری مناقشات علمی ……………………………………………………………………………………………………………………………………۶۶

۳-۲  بخش سوم: مرور نظری………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….۶۸

۱-۳-۲ مدل کمبود ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….۶۸

۲-۳-۲ مدل زمینه ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..۶۹

۳-۳-۲ مدل کارشناسی غیر حرفه ای ………………………………………………………………………………………………………………………………………….۷۱

۴-۳-۲ مدل درگیر شدن عموم در علم …………………………………………………………………………………………………………………………………..۷۲

۵-۳-۲ مدل پلکان ارتباطات علم ……………………………………………………………………………………………………………………………………………..۷۴

۶-۳-۲ نظریه کنشگر- شبکه (ANT) ……………………………………………………………………………………………………………………………………. 77

۴-۲ بخش چهارم: مرور تجربی ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..۷۹

۱-۴-۲  پژوهش های خارجی ………………………………………………………………………………………………………………………………………………….۷۹

۲-۴-۲  پژوهش های ایرانی ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………۸۵

۵-۲بخش پنجم: چارچوب نظری ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………۹۱

۶-۲ بخش ششم: سوالات تحقیق ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..۹۳

فصل سوم: …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..۹۴

 روش شناسی تحقیق ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..۹۴

۱-۳ روش شناسی بخش اول تحقیق (تحلیل محتوای کمی) ………………………………………………………………………………………….۹۵

۱-۱-۳ واحد تحلیل …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..۹۷

۲-۱-۳ جامعه آماری …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………۹۸

۳-۱-۳ روش نمونه گیری ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….۹۸

۴-۱-۳ نحوه جمع آوری داده ها ……………………………………………………………………………………………………………………………………………….۹۹

۵-۱-۳ فنون مورد استفاده در تجزیه و تحلیل داده ها …………………………………………………………………………………………………………….۹۹

۶-۱-۳ پایایی تحقیق …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………۹۹

۷-۱-۳ اعتبار (روایی ) تحقیق ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………۱۰۰

۸-۱-۳ تعریف عملیاتی متغیرهای بخش اول …………………………………………………………………………………………………………………………….۱۰۱

۲-۳ روش شناسی بخش دوم تحقیق (مصاحبه عمیق) ………………………………………………………………………………………………….. ۱۱۰

۱-۲-۳ روش نمونه گیری و حجم نمونه …………………………………………………………………………………………………………………………………….. ۱۱۱

۳-۲-۳ نحوه تجزیه و تحلیل داده ها و واحد تحلیل …………………………………………………………………………………………………………………..۱۱۲

۴-۲-۳ لیست افراد مصاحبه شونده ……………………………………………………………………………………………………………………………………………. ۱۱۲

            فصل چهارم: ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ۱۱۳

تحلیل یافته های تحقیق …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….۱۱۳

۱-۴ بخش اول: یافته های تحلیل محتوای کمی ………………………………………………………………………………………………………………… ۱۱۴

۱-۱-۴  یافته های توصیفی …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………۱۱۴

۲-۱-۴ یافته های استنباطی…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………۱۳۷

۲-۴ بخش دوم: یافته های مصاحبه عمقی…………………………………………………………………………………………………………………………… ۱۵۴

۱-۲-۴ تعریف روزنامه نگار علم ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………۱۵۵

۲-۲-۴ مهارت های روزنامه نگار علم ……………………………………………………………………………………………………………………………………………۱۵۶

۳-۲-۴ چالش ها و موانع توسعه روزنامه نگاری علم ………………………………………………………………………………………………………………….. ۱۵۹

۱-۳-۲-۴ مشکلات مشترک با نهاد علم ………………………………………………………………………………………………………………………………………۱۵۹

۲-۳-۲-۴مشکلات مشترک در ساحت روزنامه نگاری………………………………………………………………………………………………………………… ۱۶۴

۳-۳-۲-۴مشکلات خاص روزنامه نگاری علم ……………………………………………………………………………………………………………………………..۱۶۹

۴-۲-۴ چشم انداز پیش روی روزنامه نگاری علم ……………………………………………………………………………………………………………………. ۱۷۲

فصل پنجم: …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..۱۷۴

جمع بندی و نتیجه گیری …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………۱۷۴

۱-۵ جمع بندی و نتیجه گیری…………………………………………………………………………………………………………………………………………………….۱۷۶

۲-۵ تنگناهای تحقیق ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….۱۸۵

۳-۵ پیشنهادهای تحقیق……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ۱۸۵

فهرست منابع ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..۱۸۷

پیوست: جدول کدگذاری تحلیل محتوا ………………………………………………………………………………………………………………………………………………….۱۹۵

طرح مسئله

انسان از نخستین  روز آغاز زندگی اجتماعی خود در پی افزایش شناخت آگاهی هایش نسبت به محیط پیرامون خود بوده است، به تدریج در گذر زمان این آگاهی ها به مجموعه­ای تبدیل گردید که امروزه از آن تحت عنوان “علم” نام برده می­شود (قدیمی و نظیف کار،۱۴:۱۳۸۹). امری که سهم آن در پیشبرد جوامع بشری بر هیچ کس پوشیده نیست؛ اما علم میراث همه بشریت است. وقتی نیوتون می گوید :” اگر من بیشتر دیده ام به خاطر آن است که برشانه غول ها ایستاده ام” بیانگرمفهوم مدیون بودن به میراث عمومی و تصدیق ویژگی اشتراکی و انباشتی فعالیت علمی است (لاریجانی به نقل از مرتون،۴۳:۱۳۷۳).

یافته های اساسی علم محصول همکاری اجتماعی هستند و به اجتماع تعلق دارند. علم امروز به پدیده اجتماعی مستقل و گسترده ای تبدیل شده است، فعالیت علمی و پژوهشی به صورت حرفه ای و معمولا گروهی صورت می پذیرد و در سطح کلان گروه های پژوهشی همگن به یکدیگر ملحق شده و واحدهای بزرگ تری را به وجود می آورند. بدین ترتیب در هر حوزه علمی واحدهای بزرگ تری در سطح ملی و بین المللی شکل می گیرند. بنابراین در همان حالی که علم به عنوان نهاد اجتماعی کاملا نوپا و مستقلی توسعه می یابد، “اجتماع علمی” مشخصی با آن پدید می آید (داورپناه، ۵۵:۱۳۸۶).

تقویت نهاد علم در اجتماع را می توان فاکتوری برای توسعه و پیشرفت ملل دانست. جدیدترین نظریات توسعه بر این امر تکیه دارند که توسعه و پیشرفت ملل مبتنی بر علم و تکنولوژی است و سایر عوامل (از منابع طبیعی، موقعیت جغرافیایی و..) نقش حاشیه ای دارند(شجاعی، ۱:۱۳۸۷).

در شرایط کنونی علم و پژوهش های علمی به عنوان یکی از ابزارهای مهم جهت توسعه همه جانبه تلقی می شود و تصور توسعه خوداتکا در دراز مدت بدون انجام تحقیقات کافی میسر نمی باشد (شارع پور، ۲۰:۱۳۸۱).

تنیدگی علم با زندگی مردم و توسعه بخش بودن علم، یکی از دلایلی است که مردم را به پیشرفت و توسعه علم علاقه مند می کند. از آنجایی که تغییر و تحولات در افق های دانش، بر کیفیت زندگی مردم تاثیر می گذارد، آنها حق دارند که بر پیشرفت علم نظارت داشته باشند، این امر تحت لوای پدیده ای به نام “ترویج علم[۱]”  محقق می شود، که بر اساس آن مردم عادی نیز در مبحث علمی متخصصان موضوعی سهیم می شوند. (مصطفوی و بیگدلی:۸،۱۳۹۲)

دیدگاه های متفاوتی درباره ترویج و همگانی کردن علم وجود دارد. یکی از برداشت های رایج درباره همگانی کردن علم، “دموکراسی علم[۲]” است. در این دیدگاه توسعه علمی به دلیل اهمیت بی بدیل علم در راهبری جامعه بشری معادل رشد بشری است. معتقدان این نظر، به فعالیت هایی که به منظور آموزش علوم به مردم عادی، تقویت باور و اعتقاد عمومی به علم و همگانی کردن علم، انجام می شود ترویج علم می گویند. مطابق این دیدگاه، تولید علم امروزه تبدیل به یکی از عرصه های رقابت بین المللی شده است و جوامع تلاش می کنند تا مرتبه خود را در این رقابت ارتقا بخشند. یافته های علمی هر حوزه برای آنکه بتوانند مورد ارزیابی و نقد اصحاب آن حوزه قرار بگیرند، باید به زبانی که در مقیاس جهانی از پویایی علمی لازم برخوردار باشد عرضه شود تا اهل تخصص در سراسر دنیا از آن آگاه شوند. این ضرورت سبب شده است که تولیدات علمی کشورهای جنوب به زبانی عرضه شود که الزاما زبان بومی آنها نیست. در نتیجه چنین تولیداتی در لایه های بالای علمی و تخصصی جوامع حاصل می شود. تولید علم در چنین شرایطی، منجر به آریستوکراسی علمی می شود، که در آن عده اندکی از اعضای جامعه فقط به مسائل علمی می پردازند و اکثر مردم سرگرم داد و ستد علمی هستند. این اکثریت، هزینه آرامش و زندگی بی دغدغه همان اقلیت را فراهم می کنند تا با فراغ بال به ارتقای اندیشه های علمی خویش بپردازند.

از سوی دیگر دموکراسی ایجاب می کند که مردم در نتایج و یافته های علمی نیز سهیم باشند، یعنی بتوانند از نتایج فعالیت های علمی به زبان قابل درک خود آگاه شوند. این انتقال یافته های علمی از لایه های بالاتر جامعه به لایه های پایین تر جامعه، وظیفه ترویج علم است. فرایند ترویج علم، فرایند دموکراتیزه کردن علم است که ممکن است الزاما توسط تولیدکنندگان علم انجام نشود و شاید مصلحت هم در همین باشد. زیرا ترویج علم مهارت هایی را می طلبد که الزاما با مهارت های تولید علم یکسان نیست. پس در این دیدگاه، ترویج علم معادل توسعه دموکراسی قلمداد می شود. (وصالی و همکاران، ۱۳۸۶،۲۲۶-۲۲۹)

از اینجاست که نقش فزاینده “روزنامه نگاران علم[۳]” در جامعه رخ می نمایاند. رسانه های جمعی که امروزه آن را به عنوان رکن چهارم دموکراسی در جهان می شناسند و تمامی جوامع از اشکال مختلف آن بهره می برند، یکی از نهادهای ترویج علم در عصر حاضر هستند، که می توانند در فرایند دموکراتیزه کردن علم نقش آفرینی کنند.

در روزنامه نگاری علم، روزنامه نگار، کنشگر واسطه ای است که ضمن برخورداری از مهارت خاص برای ترویج علم و ساده سازی زیان دانش،ارتباط میان دانشمند به عنوان تولید کننده علم و عموم مردم را برقرار می کند. با توجه به تخصصی شدن حوزه های مختلف علم، اهمیت مقوله تخصص و مجهز شدن به مهارت های ویژه ، در این حیطه روز به روز بیشتر می شود.

از طرف دیگر، وسایل ارتباطی با تهیه و انتشار خبرهای گوناگون علمی و فرهنگی می توانند معلومات جدید و اکتشافات تازه را در اختیار افراد بگذارند، افق دید آنها را گسترش دهند و تامین نیازهای آنان را تسهیل و تسریع نمایند. اهمیت وظیفه آموزشی وسایل ارتباطی در جوامع معاصر به حدی است که بعضی از جامعه شناسان برای مطبوعات و رادیو و تلویزیون و سینما نقش«آموزش موازی» یا «آموزش دایمی» قایل هستند. جامعه شناسان معتقدند که وسایل ارتباطی با پخش اطلاعات و معلومات جدید به موازات کوشش معلمان و استادان، وظیفه آموزشی انجام می دهند و دانسته های علمی و فرهنگی و اجتماعی دانش آموزان را تکمیل می کنند. البته وظیفه آموزشی وسایل ارتباطی به دوران تحصیل افراد مربوط نمی شود و کسانی که از مدارس و دانشگاه ها فارغ التحصیل می گردند و وارد زندگی اجتماعی می شوند، نیز ناچارند برای افزایش و گسترش معلومات خود همیشه از پیام های وسایل ارتباطی استفاده کنند و بدین ترتیب وسایل ارتباطی در عین حال که برای آموزش بسیاری از رشته های علمی به معلمان و استادان کمک می نماید، به همراه مدارس و دانشگاه ها و حتی در بسیاری از موارد خیلی جلوتر از آنها، نقش آموزش دایمی خود را دنبال می کنند(معتمدنژاد، ۵:۱۳۸۳).

 بخش عمده ای از وظایف خبری و آموزشی وسایل ارتباط جمعی توسط روزنامه نگارن و به خصوص روزنامه نگاران علم انجام می شود.

روزنامه نگاری فعالیت و حرفه ای برای دریافت، گردآوری و تفسیر وقایع و رویدادها به منظور آگاه کردن مردم از طریق رسانه های گروهی است. این حرفه ، به ویژه در قرن بیستم با توسعه فناوری های نوین ، شاهد تحولات زیادی، چه از نظر نوع و زمینه فعالیت و چه از نظر استفاده از ابزارهای اطلاع رسانی بوده است. این شاخه از علوم ارتباطات که زمانی فقط به فعالیت در رسانه های مکتوب اطلاق می شد، اکنون طیف وسیعی از رسانه ها، با شکل و ویژگی های مختلف را در بر می گیرد. در حال حاضر صدها هزار یا شاید چندین میلیون روزنامه نگار در گوشه و کنار جهان در کمین نشسته اند تا وقایع کوچک و بزرگ را با کمک عوامل مختلف بی درنگ به اطلاع مخاطبان رسانه های گوناگون برسانند. روزنامه نگاری دیگر همچون گذشته مخاطبان خاص ندارد بلکه به نوعی همه مردم جهان و همه نیازهای آنان را در بر می گیرد(نووو، ۱۳۹۰:۱۹).

به این ترتیب با توجه به نقش روزنامه نگاری علم، در توسعه  علمی کشور و با توجه به کارکردهای مهم آن، این پژوهش در پی پاسخ به این دو سوال اصلی است:  “عملکرد روزنامه نگاران علم در ایران چگونه است؟ ” و” چالش ها و موانع توسعه روزنامه نگاری علم در ایران چست؟”

۲-۱ ضرورت و اهمیت موضوع

در این بخش ابتدا به ضرورت و اهمیت نظری این پژوهش و سپس به اهمیت و ضرورت آن در عمل می پردازیم.

۱-۲-۱ ضرورت و اهمیت نظری

علم می تواند همچون بخشی از فرهنگ عمومی، همچون بخشی از آشکارگری هویت خلاق ملی نگریسته شود. از این چشم انداز  با پذیرش اینکه علم نباید همچون عنصری جدا از فرهنگ در نظر گرفته شود بلکه باید در نسبت با دیگر سویه های بیان فرهنگی مقوله بندی شود، «ایده تسری علم به فرهنگ» گسترش می یابد. با این نگاه، سرمشقی که «فرهنگ علمی» را حمایت می کند این است که علم کنشگری جدا از جامعه نیست بلکه به شدت با دیگر فرایندهای اجتماعی پیوند خورده است.  یکی از نخستین نتیجه های این مفهوم سازی، این ایده است که همگان باید اطلاعات بیشتری درباره علم داشته باشند. در این رابطه، فرهنگ علمی متضمن مردم سالارانه کردن دانش علمی و در نهایت نظامی مردم سالار است که شرایط آن گونه از دسترسی همگانی به دانش علمی را فراهم آورد(وحیدی، ۱۵۵:۱۳۸۳).

با توجه به نقش بی بدیل رسانه ها در گسترش فرهنگ، و برساخته شدن شان از فرهنگ، و نیز نظر به سهم آنها در دموکراسی، پرداختن به مقوله روزنامه نگاری علم، به عنوان  یکی از بازیگران رسانه ای کردن علم ضروری می نماید.

۲-۲-۱ ضرورت و اهمیت عملی

مقوله مورد اهمیت دیگر در این حوزه، مقوله توسعه علمی است. طبق مصوبات همایش جهانی علم[۴]، روزنامه نگاران و خبرنگاران نیز در صحنه توسعه علمی نقش دارند. مشارکت فراگیر بازیگران عرصه تلاش علمی مستلزم بحث های دموکراتیک آگاهانه و اساسی بین همه اقشار جامعه است. سیاستگذاران از این طریق اعتماد عمومی نسبت به علم را تقویت می کنند و حمایت از آن را افزایش می دهند. برای تسهیل بحث دموکراتیک درباره انتخاب های سیاست علمی باید سازوکارهای مشارکتی مناسب ایجاد شود (قانعی راد، ۲۵۶:۱۳۸۲).

 توسعه علمی به معنای استمداد از روش و دانش عقلانی برای حل مسائل زندگی اقتصادی، فرهنگی، سیاسی، اجتماعی, علی رغم معطوف بودن به مسائل عمومی، دارای زمینه نظری و پایه ای می باشند. علم تنها هنگامی نتایج خود را آشکار خواهد ساخت که با زندگی ما آمیخته گردد و از یک شی قابل انتقال بیرونی و بیگانه به بخشی از ارزش های ما تبدیل شود. در این صورت علم باید برای ما معنا داشته باشد، یعنی از منظومه ارزش های فرهنگی ما سربرآورد و با جهت گیری های اخلاقی ما سازگار باشد. امروز بیش از هر زمان دیگری بهبود مشارکت عمومی در تصمیم گیری های مرتبط با تولید، توزیع، مصرف و کاربرد دانش، ضروری به نظر می رسد و مشکلات ساختاری موجود بر سر راه مشارکت موثر گروه های محروم در امر سیاست گذاری در علم و فناوری باید رفع شود (قانعی راد، ۲۵۷:۱۳۸۲).

بدیهی است که یکی از رسالت های رسانه سعی در بهبود مشارکت عمومی است. از همین روست که سهم آنها در دموکراسی و مشارکت عمومی تا جایی پیش می رود که آنها را رکن چهارم دموکراسی می شناسند. از آنجایی که یکی از نتایج پرداختن رسانه ها به علم، آوردن علم به ساحت اجتماعی زندگی مردم و افزایش حساسیت آنها نسبت به سیاست گذاری های علمی است، نقش روزنامه نگاران علم به عنوان یکی از کنشگران اصلی این فرایند، نقش مهم، حساسیت برانگیز و جریان ساز است، لذا بررسی عملکرد و جایگاه آنها ضروری می نماید.

از طرف دیگر رافائل پاردو و فلیکس کالوو[۵] نشان داده اند که در ارتباط میان دانشمندان و همگان، آن چیزی که بیش از هر مورد دیگر در موفقیت گسترش اجتماعی علم نقش دارد و پیکارهای فهم همگانی علم را به موفقیت می رساند، نه توانایی دانشمندان در برقراری ارتباط  در سنجش با مردمان عادی، که حرفه ای بودن سازمان دهندگان و نهادهایی است که متولی آغازش های فهم همگانی علم هستند(وحیدی،۱۶۵:۱۳۸۸).

با توجه به اهمیت مقوله حرفه ای بودن روزنامه نگاران علم،  بررسی عملکرد آنها چه از نظر اصول حرفه ای روزنامه نگاری و چه به عنوان یکی از نهاد های متولی فهم همگانی علم، ضروری به نظر می رسد.

در ایران متاسفانه، علی رغم راهبردهای توصیه ای اسناد بالادستی، نظیر نقشه جامع علمی کشور، سیاست های ابلاغی علم و فناوری و نیز سند افق چشم انداز ۱۴۰۴، که در آن ایران کشوری با جایگاه اول منطقه در حوزه علم و فناوری ترسیم شده است، پرداختن به این حوزه در ادبیات پژوهشی مهجور واقع شده است، لذا این پژوهش برای پر کردن خلا تحقیقاتی در این حوزه مفید می نماید.

۳-۱ اهداف تحقیق

این پژوهش، اهداف زیر را به عنوان اهداف اصلی خود دنبال می کند:

  • بررسی عملکرد روزنامه نگاران علم در روزنامه ها
  • شناخت چالش ها و موانع توسعه روزنامه نگاری علم در ایران

درکنار اهداف اصلی، این پژوهش به دنبال اهداف زیر، به عنوان اهداف فرعی است:

  • بررسی اصول حرفه ای روزنامه نگاری در محتوای تولید شده توسط روزنامه نگاران علم
  • بررسی سبک مطالب علم و فناوری در روزنامه ها
  • بررسی ارزش خبری غالب در مطالب علم و فناوری
  • بررسی نوع تیترهای مطالب علم و فناوری
  • بررسی منابع مطالب علم و فناوری
  • بررسی عکس های مطالب علم و فناوری
  • بررسی حوزه تاثیر مطالب علم و فناوری
  • Popularization of science

۲ Science democracy

[۳]Science Journalists

 [4]همایش جهانی علم، اول ژوییه ۱۹۹۹، بوداپست مجارستان

[۵]  Rafael Pardo & Felix Calvo

تعداد صفحه :۲۱۱

قیمت :37500 تومان

بلافاصله پس از پرداخت ، لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار می گیرد

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

پشتیبانی سایت  serderehi@gmail.com