پایان نامه بررسی میزان دستیابی به سطح مطلوب حریم خصوصی شهروندان ۱۸ سال به بالا

 متن کامل پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته علوم اجتماعی

دانشکده ادبیّات و علوم انسانی

بخش علوم اجتماعی

پایان نامه تحصیلی برای دریافت درجه کارشناسی ارشد رشته جامعه شناسی

بررسی میزان دستیابی به سطح مطلوب حریم خصوصی شهروندان ۱۸ سال به بالای شهر کرمان و عوامل اجتماعی و فرهنگی موثر بر آن

استاد مشاور:

دکتر سوده مقصودی

شهریورماه ۱۳۹۴

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده و استاد راهنما در سایت درج نمی شود

(در فایل دانلودی نام نویسنده و استاد راهنما موجود است)

تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :

(ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل است)

چکیده

بررسی میزان دستیابی به سطح مطلوب حریم خصوصی و عوامل اجتماعی و فرهنگی موثر بر آن هدف اصلی این پژوهش می باشد. حریم خصوصی به مفهوم کنترل روابط بین فرد و دیگران می باشد. اگر فرد بتواند بخوبی روابط خود با دیگران را کنترل کند به سطح مطلوب حریم خصوصی دست می یابد. درصورتی که به حریم خصوصی فرد تجاوز شود وی حریمی کمتر از میزان  مطلوب کسب می کند و احساس ازدحام را تجربه می کند. چنانچه فرد حریمی بیشتر از میزان مطلوب کسب کند احساس انزوا را تجربه می کند. متغیر های زمینه ایی (سن، جنس، وضعیت تاهل)، عوامل فیزیکی (تراکم، نوع مسکن، مساحت مسکن)، عوامل فرهنگی(بومی بودن، نوع پوشش)، عوامل اجتماعی(پایگاه اجتماعی، تحصیلات، شغل، درامد و منزلت شغلی)، توانایی استفاده از مکانیزمها و نوع مکانیزم به عنوان عوامل موثر در کسب سطح مطلوب حریم  خصوصی،                 در نظر گرفته شده اند. بدین منظور ۴۰۰ نفر از ساکنان بالای ۱۸ سال شهر کرمان با نمونه گیری خوشه ای بر اساس حجم نمونه انتخاب و مورد پژوهش قرار گرفتند.پژوهش حاضر به روش پیمایشی و با استفاده از ابزار پرسشنامه انجام گرفته و جهت بررسی ارتباط بین متغیر ها وشدت و ضعف آنها از آزمون اسپیرمن،پیرسون،آنوا و تی تست استفاده شده است. یافته های تحقیق نشان داد که درصد کمی از افراد (۸/۱%) به سطح مطلوب دست می یابندو سایر افراد در روابط خود احساس ازدحام یا انزوا را تجربه می کنند. نتایج رگرسیون نشان داد از میان متغیر های مستقل که بصورت همزمان وارد معادله شده اند، پایگاه اجتماعی- اقتصادی، میزان درامد و نوع مکانیزم مورد استفاده  به میزان  58 درصد واریانس متغیر وابسته را تبیین نموده اند.

کلمات کلیدی: حریم خصوصی، انزوا، ازدحام، سطح مطلوب حریم خصوصی،مکانیزم تنظیم حریم خصوصی

فهرست مطالب

فصل اول : کلیات تحقیق

۱-۱مقدمه………………………………………………………………………………………………. ۲

۱-۲- بیان مساله……………………………………………………………………………………….. ۵

۱-۳- تعاریف………………………………………………………………………………………….. ۸

۱-۳-۱- حریم خصوصی…………………………………………………………………………… ۸

۱-۳-۲- سطح مطلوب حریم خصوصی…………………………………………………………. ۸

۱-۴- اهداف پژوهش………………………………………………………………………………… ۸

۱ -۴-۱- اهدف کلی………………………………………………………………………………… ۸   

۱ -۴-۲- اهداف جزئی……………………………………………………………………………… ۸

۱-۵-اهمیت و ضرورت انجام تحقیق……………………………………………………………… ۹

فصل دوم : مبانی نظری پژوهش

۲-۱-  پیشینه نظری و تجربی……………………………………………………………………….. ۱۲

۲-۱-۱-  نظریه های مربوط به موضوع…………………………………………………………… ۱۲

۲-۱-۱-۱-  نظریه کنش متقابل نمادین………………………………………………………….. ۱۲

۲-۱-۱-۲- جرج زیمل……………………………………………………………………………… ۱۳

۲-۱-۱-۳-  رابرت ازرا پارک…………………………………………………………………….. ۱۵

۲-۱-۱-۴-  جرج هربرت مید…………………………………………………………………….. ۱۵

۲ -۱-۱-۵- اروین گافمن………………………………………………………………………….. ۱۶

۲-۱-۱-۶- روش شناسی مردمنگارانه……………………………………………………………. ۱۸

۲-۱-۱-۷- نظریه کنش پارسونز………………………………………………………………….. ۱۸

۲-۱-۱-۸- فمینیست ها ……………………………………………………………………………. ۱۹

۲-۱-۱-۹- آلن وستین……………………………………………………………………………… ۱۹

۲-۱-۱-۱۰- ادوارد هال……………………………………………………………………………. ۲۰      2-1-1-10-1- عوامل موثر برفضای شخصی و تجاوز به آن…………………………………………………………………….. ۲۲

۲-۱-۱-۱۱- اروین آلتمن………………………………………………………………………….. ۲۳

۲-۱-۱-۱۲- عوامل موثر در دستیابی به سطح مطلوب حریم خصوصی…………………… ۲۴

۲-۱-۲- جمع بندی دیدگاههای گوناگون در مورد حریم خصوصی………………………. ۲۷

۲-۳- چکیده ی تحقیقات انجام شده در ایران………………………………………………….. ۳۱

۲-۴-  چکیده ی تحقیقات انجام شده در خارج از ایران………………………………………. ۳۳

۲-۵- چارچوب نظری……………………………………………………………………………….. ۳۷

۲-۶- مدل تحلیلی…………………………………………………………………………………….. ۳۸

۲-۷- فرضیه ها………………………………………………………………………………………… ۳۹

فصل سوم:روش شناسی پژوهش

۳-۱-  روش پژوهش و ابزارهای جمع آوری داده ها………………………………………….. ۴۱

۳-۱-۱- روش پژوهش……………………………………………………………………………… ۴۱

۳-۱-۲- ابزارهای جمع آوری داده ها……………………………………………………………. ۴۱

   3-1-2-1- قابلیت اعتمادابزار اندازه گیری…………………………………………………… ۴۱

۳-۱-۲-۲- اعتبار( روایی) ابزار اندازه گیری……………………………………………………. ۴۲

۳-۲-  تعریف مفاهیم مندرج در فرضیه ها……………………………………………………….. ۴۳

 3-2-1- تعاریف مفهومی………………………………………………………………………….. ۴۳

۳-۲-۱-۱- حریم خصوصی……………………………………………………………………….. ۴۳

۳-۲-۱-۲- حریم خصوصی و حق خلوت …………………………………………………….. ۴۵

۳-۲-۱-۳- انواع حریم خصوصی………………………………………………………………… ۴۵

۳-۲-۱-۴- سطوح حریم خصوصی……………………………………………………………… ۴۹

 3-2-1-5-مکانیزم های تنظیم حریم خصوصی………………………………………………. ۵۲

 3-2-1-5-1- رفتارهای کلامی و فرا کلامی………………………………………………….. ۵۲

۳-۲-۱-۵-۲- رفتارهای غیر کلامی……………………………………………………………… ۵۳

۳-۲-۱-۵-۳ – مکانیزمهای محیطی………………………………………………………………. ۵۴

۳-۲-۱-۵-۴- سازو کارهای فرهنگی ………………………………………………………….. ۵۷

۳-۲-۲- تعاریف عملیاتی…………………………………………………………………………… ۵۷

۳-۲-۲-۱-تعاریف عملیاتی متغیر وابسته…………………………………………………………. ۵۷

۳-۲-۲-۲-  تعاریف عملیاتی متغیر های مستقل ……………………………………………….. ۶۲

۳-۳- جامعه آماری، حجم نمونه و شیوه های نمونه گیری……………………………………. ۶۶

۳-۳-۱- جامعه آماری و حجم نمونه……………………………………………………………… ۶۶

۳-۳-۲ – شیوه های نمونه گیری…………………………………………………………………… ۶۷

۳-۴- ۲- معرفی ابزارتحلیلی……………………………………………………………………….. ۶۸

فصل چهارم: یافته های پژوهش

۴-۱-  مقدمه…………………………………………………………………………………………… ۷۰

۴-۲- توصیف داده ها……………………………………………………………………………….. ۷۰

۴-۲-۱-توصیف سن پاسخگویان …………………………………………………………………. ۷۰

۴-۲-۲- وضعیت تاهل پاسخگویان……………………………………………………………….. ۷۱

۴-۲-۳- توزیع پاسخگویان از نظر جنسیت ……………………………………………………… ۷۲

۴ ۴-۲-۴- وضعیت درامد پاسخگویان ………………………………………………………….. ۷۳

۴-۲-۵- وضعیت تحصیلات پاسخگویان………………………………………………………… ۷۴

۴-۲-۶- وضعیت فعالیت پاسخگویان…………………………………………………………….. ۷۵

۴-۲-۷ – منزلت شغلی  پاسخگویان شاغل………………………………………………………. ۷۶

۴-۲-۸- توصیف وضعیت پوشش پاسخگویان………………………………………………….. ۷۷

۴-۲-۹ – توصیف محل تولد پاسخگویان(بومی بودن)………………………………………… ۷۸

۴-۲-۱۰- وضعیت تراکم (میزان فضای موجود در منزل برای هر شخص)………………… ۷۹

۴-۲-۱۱- وضعیت نوع منزل……………………………………………………………………….. ۸۰

۴-۲-۱۲– وضعیت پایگاه اجتماعی………………………………………………………………. ۸۰

۴-۲-۱۳- مدت زمان سکونت در کرمان ……………………………………………………….. ۸۱

۴-۲-۱۴-توصیف متغیر توانایی استفاده از مکانیزم کلامی…………………………………… ۸۲

۴-۲-۱۵-توصیف متغیر توانایی استفاده از مکانیزم غیرکلامی………………………………. ۸۳

۴-۲-۱۶-توانایی استفاده از مکانیزم فضای شخصی…………………………………………… ۸۴

۴-۲–۱۷–توانایی استفاده ازمکانیزم  قلمرویابی………………………………………………… ۸۵

۴-۲-۱۸- میزان مکانیزم کلامی مورد استفاده………………………………………………….. ۸۶

۴-۲-۱۹-  میزان مکانیزم فراکلامی مورد استفاده………………………………………………. ۸۷

۴-۲-۲۰-  میزان مکانیزم غیرکلامی مورد استفاده……………………………………………… ۸۸

۴-۲-۲۱-  میزان استفاده از مکانیزم فضای شخصی…………………………………………… ۸۹

۴-۲-۲۲-توصیف متغیرمیزان استفاده از مکانیزم قلمرویابی …………………………………. ۹۰

۴-۳- توصیف متغیر وابسته………………………………………………………………………….. ۹۱

۴-۳-۱- تنهایی ایده ال …………………………………………………………………………….. ۹۲

۴-۳-۲- تنهایی ایده ال با تفکیک جنسیت………………………………………………………. ۹۳

۴-۳-۳- تنهایی کسب شده…………………………………………………………………………. ۹۴

۴-۳-۴- میزان تنهایی کسب شده به تفکیک جنسیت…………………………………………. ۹۵

۴-۳-۵- توصیف سطوح کسب شده  تنهایی……………………………………………………. ۹۶

۴-۳-۶-دستیابی به سطوح مختلف تنهایی تفکیک جنسیت………………………………….. ۹۷

۴-۳-۷-توداری ایده ال……………………………………………………………………………… ۹۸

۴-۳-۸-توداری ایده ال به تفکیک جنسیت……………………………………………………… ۹۹

 4-3-9- توداری کسب شده………………………………………………………………………. ۱۰۰

 4-3-10- توداری کسب شده با تفکیک جنسیت…………………………………………….. ۱۰۱

۴-۳-۱۱- سطوح کسب شده توداری…………………………………………………………….. ۱۰۲

۴-۳-۱۲-سطوح کسب شده توداری با تفکیک جنسیت……………………………………… ۱۰۳

۴-۳-۱۳-میزان ایده ال عدم مجاورت……………………………………………………………. ۱۰۴

۴-۳-۱۴-میزان ایده ال عدم مجاورت  به تفکیک جنسیت…………………………………… ۱۰۵

۴-۳-۱۵- میزان عدم مجاورت کسب شده………………………………………………………. ۱۰۶

۴ -۳-۱۶- عدم مجاورت کسب شده با تفکیک جنسیت…………………………………….. ۱۰۷

۴ -۳- ۱۷- توصیف سطوح دستیابی به عدم مجاورت………………………………………… ۱۰۸

۴-۳-۱۸-سطوح دستیابی به عدم مجاورت به تفکیک جنسیت……………………………… ۱۰۹

۴-۳-۱۹- میزان ایده ال  صمیمت با خانواده……………………………………………………. ۱۱۰

۴-۳-۲۰- میزان ایده ال  صمیمت با خانواده به تفکیک جنسیت……………………………. ۱۱۱

۴-۳-۲۱- میزان کسب صمیمیت با خانواده……………………………………………………… ۱۱۲

۴-۳-۲۲- میزان کسب صمیمیت با خانواده به  تفکیک جنسیت…………………………….. ۱۱۳

۴-۳-۲۳ توصیف سطوح دستیابی به صمیمیت با خانواده…………………………………….. ۱۱۴

۴-۳-۲۴-سطوح دستیابی به صمیمیت با خانواده به تفکیک جنسیت………………………. ۱۱۵

۴-۳-۲۵- توصیف میزان ایده ال انزوا……………………………………………………………. ۱۱۶

۴-۳-۲۶- میزان ایده ال انزوا با تفکیک جنسیت……………………………………………….. ۱۱۷

۴-۳-۲۷- میزان کسب شده انزوا………………………………………………………………….. ۱۱۸

۴-۳-۲۸- میزان کسب انزوا به تفکیک جنسیت………………………………………………… ۱۱۹

۴-۳-۲۹- توصیف سطوح دستیابی به انزوا……………………………………………………… ۱۲۰

۴-۳-۳۰- سطوح کسب انزوا به تفکیک جنسیت………………………………………………. ۱۲۱

۴-۳-۳۱- میزان ایده ال صمیمیت با دوستان…………………………………………………….. ۱۲۲

۴-۳-۳۲-توصیف میزان ایده ال  صمیمیت با دوستان با تفکیک جنسی……………………. ۱۲۳

۴-۳-۳۳-میزان کسب شده صمیمیت با دوستان………………………………………………… ۱۲۴

۴-۳-۳۴- توصیف میزان کسب شده صمیمیت با دوستان با تفکیک جنسیت…………….. ۱۲۵

۴-۳-۳۵- سطوح دستیابی به صمیمیت با دوستان………………………………………………. ۱۲۶

۴-۳-۳۶- سطوح دستیابی به صمیمیت با دوستان به تفکیک جنسیت………………………. ۱۲۷

۴-۳-۳۷- میزان ایده ال گمنامی…………………………………………………………………… ۱۲۸

۴-۳-۳۸- میزان ایده ال گمنامی با تفکیک جنسیت…………………………………………… ۱۲۹

۴-۳-۳۹- میزان گمنامی کسب شده……………………………………………………………… ۱۳۰

۴-۳-۴۰- میزان کسب گمنامی به تفکیک جنسیت……………………………………………. ۱۳۱

۴-۳-۴۱- سطوح کسب شده گمنامی……………………………………………………………. ۱۳۲

۴-۳-۴۲- توصیف سطوح گمنامی به تفکیک جنسیت……………………………………….. ۱۳۳

۴-۳-۴۳- میزان ایده ال جدایی……………………………………………………………………. ۱۳۴

۴-۳-۴۴- میزان ایده ال جدایی به تفکیک جنسیت……………………………………………. ۱۳۵

۴-۳-۴۵- میزان کسب جدایی…………………………………………………………………….. ۱۳۶

۴-۳-۴۶- میزان کسب جدایی به تفکیک جنسیت…………………………………………….. ۱۳۷

۴-۳-۴۷– میزان سطوح کسب جدایی……………………………………………………………. ۱۳۸

۴-۳-۴۸- سطوح کسب جدایی با تفکیک جنسیت……………………………………………. ۱۳۹

۴-۳-۴۹- میزان ایده ال انواع حریم خصوصی ………………………………………………… ۱۴۰

۴-۳-۵۰-میزان ایده ال انواع حریم خصوصیبه تفکیک جنسیت ……………………………. ۱۴۱

۴-۳-۵۱–میزان کسب حریم خصوصی کل…………………………………………………… ۱۴۱

۴-۳-۵۲- میزان حریم خصوصی کل کسب شده با تفکیک جنسیت………………………. ۱۴۲

۴-۳-۵۳-میزان سطوح کسب حریم خصوصی…………………………………………………. ۱۴۳

۴-۳-۵۴-میزان سطوح کسب حریم خصوصی به تفکیک جنسیت…………………………. ۱۴۴

۴-۳-۵۵ – میانگین کسب شده و ایده ال هریک از انواع حریم خصوصی ……………….. ۱۴۴

۴-۳-۵۶ – میزان میانگین سطوح کسب شده هریک از انواع حریم خصوصی……………. ۱۴۵

 

۴-۴- تحلیل استنباطی………………………………………………………………………………… ۱۴۶

۴-۴-۱- رابطه سن ودستیابی به سطح مطلوب حریم خصوصی……………………………… ۱۴۶

۴-۴-۲- تفاوت میانگین دستیابی به سطح مطلوب حریم خصوصی بر حسب جنسیت پاسخگویان                    147

۴-۴-۳تفاوت میزان دستیابی به سطح مطلوب حریم خصوصی بر حسب وضعیت تأهل پاسخگویان   150

۴-۴-۴- تفاوت میانگین میزان دستیابی به سطح مطلوب حریم خصوصی و درامد ……… ۱۵۲

۴-۴-۵- تفاوت میانگین میزان دستیابی به سطح مطلوب حریم خصوصی برحسب وضعیت تحصیلات  155

۴-۴-۶- تفاوت میزان دستیابی به سطح مطلوب حریم خصوصی بر حسب بومی بودن پاسخگویان                   161

۴-۴-۷- تفاوت میزان دستیابی به سطح مطلوب حریم خصوصی بر حسب مدت سکونت ۱۶۱

۴-۴-۸-تفاوت میزان دستیابی به سطح مطلوب حریم خصوصی بر حسب تراکم………… ۱۶۲

۴-۴-۹ – تفاوت میزان دستیابی به سطح مطلوب حریم خصوصی بر حسب نوع پوشش.. ۱۶۲

۴-۴-۱۰- رابطه پایگاه اجتماعی و سطح مطلوب حریم خصوصی…………………………. ۱۶۳

۴-۴-۱۱- رابطه منزلت شغلی و سطح مطلوب حریم خصوصی…………………………….. ۱۶۳

۴-۳-۱۲- تفاوت میانگین دستیابی به سطح مطلوب انواع حریم خصوصی بر حسب نوع منزل ۱۶۵    

۴-۴-۱۳- رابطه بین توانایی استفاده از مکانیزمها وسطح مطلوب  حریم خصوصی……… ۱۶۶

۴-۴-۱۴- رابطه میزان استفاده از مکانیزمها و دستیابی به سطح مطلوب حریم خصوصی.. ۱۶۷

۴-۵- تحلیل مسیر…………………………………………………………………………………….. ۱۶۸

۴-۵-۱- رگرسیون متغیر وابسته (دستیابی به سطح مطلوب حریم خصوصی)……………… ۱۶۸

۴-۵-۲- تاثیرات مستقیم و غیر مستقیم بر روی متغیر وابسته………………………………….. ۱۷۲

فصل پنجم: بحث ونتیجه گیری

۵-۱- مقدمه……………………………………………………………………………………………. ۱۷۴

۵-۲- نتایج توصیفی تحقیق ………………………………………………………………………… ۱۷۴

۵-۲-۱- نتایج توصیف متغیر وابسته ………………………………………………………………. ۱۷۴

۵-۲-۱-۱-  تنهایی …………………………………………………………………………………. ۱۷۴

۵-۲-۱-۲- توداری …………………………………………………………………………………. ۱۷۵

۵-۲-۱-۳- عدم مجاورت………………………………………………………………………….. ۱۷۵

۵-۲-۱-۴- صمیمیت با خانواده ………………………………………………………………….. ۱۷۶

۵-۲-۱-۵- انزوا……………………………………………………………………………………… ۱۷۶

۵-۲-۱-۶- صمیمیت با دوستان…………………………………………………………………… ۱۷۷

۵-۲-۷- گمنامی …………………………………………………………………………………….. ۱۷۷

۵-۲-۸- جدایی………………………………………………………………………………………. ۱۷۷

۵-۲-۹- حریم خصوصی کل……………………………………………………………………… ۱۷۸

۵-۲-۲- نتایج توصیف متغیر مستقل………………………………………………………………. ۱۷۹

۵-۳- نتایج تحلیل استنباطی…………………………………………………………………………. ۱۸۰

۵-۴- پیشنهادات کاربردی …………………………………………………………………………. ۱۸۳

۵-۵- پیشنهادات پژوهشی…………………………………………………………………………… ۱۸۴

منابع……………………………………………………………………………………………………………………. ۱۸۵

 مقدمه

انسان از بدو خلقت همواره با دو گرایش روبرو بوده است گرایش به کناره گیری از دیگران و داشتن حریمی جدا از اجتماع  و دیگری گرایش به معاشرت با دیگران و اجتماعی بودن، هر یک از این گرایشات، بخشی از نیازهای افراد را تامین می کند و هریک اهمیتی خاص در زندگی افراد دارند. با توجه به اهمیت حریم خصوصی می توان گفت این مسئله قدمتی به اندازه تاریخ بشریت دارد. از دوران باستان در فرهنگ های غربی و شرقی کلماتی برای مفاهیم  خصوصی و عمومی وجود داشته است. سه قرن قبل از میلاد مسیح و احتمالا خیلی قبل تر از آن، متفکران چینی بین مفاهیم عمومی و خصوصی تمایز قائل شده اند. مطابق یک اسطوره، تسه آنگ چی[۱] یک سیستم نوشتاری ایجاد کرد و مشخصه هایی برای حریم خصوصی ایجاد کرد که بر عقاید “خود- مرکزیت” تاکید داشت و از مشخصه های مخالف آن برای ایجاد خصیصه های عمومی که به مصالح دولت اشاره داشت، استفاده نمود. در زبان یونانی از هومر به بعد، بین مفاهیم عمومی و خصوصی تمایز  ایجاد شد وکلمه خصوصی در تضاد با “شرکت در امر اجتماعی” بکار گرفته شد. امایک کلمه ی خاص برای حریم خصوصی نه در یونان و نه در هیچ فرهنگ باستانی یا قرون وسطایی وجود نداشته است. هیکسون[۲] (۱۹۸۷) بیان می کند که حریم خصوصی به عنوان ” یک حق علیه قدرت “در فرهنگ عبری وجود داشته است. حتی در حال حاضر نیز، درادبیات بعضی فرهنگ ها یک عبارت معادل با حریم خصوصی وجود ندارد. به عنوان مثال درژاپن معادل شفاهی برای کلمه انگلیسی حریم خصوصی (private) وجود ندارد وازابعاد آن استفاده می شود .آواتا[۳] (۱۹۸۴) چهار مفهوم برای حریم خصوصی در ژاپن بیان کرده است ” زندگی ، آزادی،تنهایی وراز”.که این مفاهیم با مفهوم حریم خصوصی در غرب مرتبط هستند(Newell,1995:88). در ادیان مختلف نیز می توان محترم شمردن حریم خصوصی افراد را یافت.
دین اسلام از۱۴۰۰ سال پیش برای شأن و منزلت انسانی ارزش قائل شده است و حریم خصوصی را به رسمیت شناخته است. این مفهوم در دین اسلام مانند سایر ادیان یهود و مسیحیت به صراحت استفاده نشده است و این مفهوم در قالب مفاهیمی همچون  حق مالکیت، حق انتخاب آزادانه دین واعتقاد، حق مصونیت از تفتیش عقاید، ممنوعیت افشای اسرار، … مدنظر قرار گرفته است. برای مثال در آیات ۲۷ و ۲۸ سوره ی نور بر لزوم رعایت حرمت مسکن و حرمت زندگی خصوصی تأکید کرده و افراد را از ورود به منزل غیر، بدون اذن صاحب مسکن منع کرده اند:
” ای اهل ایمان! هرگز به خانه هایی غیر از خانه ی خودتان وارد نشوید؛ مگر این که با ایشان انس بگیرید وبر اهل آن سلام کنید. این برای شما بهتر است. باشد که متذکر شوید”[۴].
” اگر در خانه ای کسی نبود وارد نشوید تا این که به شما اجازه ی ورود داده شود و اگر به شما گفته شد بازگردید، برگردید که این برای شما پاکیزه تر است و خدا به آنچه انجام می دهید آگاه است”.[۵]

همچنین در آیه ی ۱۲ سوره ی حجرات آمده است:

” ای کسانی که ایمان آورده اید! ازظن وگمان درمورد یکدیگر بپرهیزید که بعضی از ظن ها گناه است و در کار یکدیگر تجسس و کنجکاوی  نکنید”[۶]

در دو آیه ی اول، به وضوح برای حریم انسان احترام قائل شده است، که روشن ترین مصداق آن حریم، خانه ی افراد می باشد که کسی حق ورود به آن و کشف اسرار را بدون اجازه ی صاحب خانه ندارد. در آیه ی آخر نیز کنجکاوی و تجسس در امور دیگران ممنوع شده است که می توان وارد شدن به حریم خصوصی افراد را از بارزترین مصادیق این تجسس دانست.

مفهوم حریم خصوصی، مفهومی پیچیده و جالب است که در چندین رشته  علوم انسانی واز جمله روانشناسی اجتماعی، انسان شناسی، جامعه شناسی، فلسفه، ارتباطات وحقوق بکار رفته و بررسی شده است، این دیدگاهها متنوع و گاهی متضادند بطوریکه نمی توان آنها را بصورت منسجم ارزیابی کرد. با این حال درهمه ی این رشته ها چنین  فرض شده که بوسیله حریم خصوصی افراد تلاش می کنند که نسبت به دیگران باز یا بسته باشند. در تمامی این رشته ها به ارزش حریم  خصوصی تاکید شده است. فیلسوفان آنرا به عنوان  قسمت ضروری از وجود انسان می دانند و روانشناسان بر اهمیت حریم خصوصی به عنوان عامل توسعه و نگهداشت هویت تاکید دارند، جامعه شناسان بر ارزش آن در نگهداشت و حفظ روابط انسانی بطور کل و ایجاد صمیمیت بطور خاص تاکید دارند و حقوقدانان و سیاستمداران آنرا به عنوان یک حق اساسی بشر می دانند .(Newell,1995: 98) زیمل[۷] حریم خصوصی را یک فرایند ضروری و دیالکتیک می داند:

“… فرد گاهی نیاز پیدا می کند که دیگران او را به رسمیت بشناسند به همین دلیل هم مجبور می شود مرزهای خود را بطور موقت نادیده بگیرد از سوی دیگر هیچ فرد و فردیتی بدون مرز پیرامونش و بدون تفاوت با دیگران معنا ندارد، از همین رو فرد گاهی از دیگران جدا می شود ومی خواهدتنها باشد”(زیمل،۱۹۵۰، به نقل ازآلتمن،۱۳۸۲ :۲۴).

حریم خصوصی به عنوان رویدادی میان فردی با ارتباط های میان افراد سر و کار دارد و اگر افراد جامعه ای بتوانند به سطح  مطلوب تعامل دست یابند می توان گفت آن نظام اجتماع در حالت تعادل و توازن است. در واقع ایجاد تعادل میان حفظ حریم خصوصی وتعامل اجتماعی امری ضروری است که بوسیله عناصرکالبدی ودربستر فردی واجتماعی هرجامعه ای ومبتنی برارزش های فرهنگی آن میسرمی شود (ارژمند،۲۷:۱۳۹۰) ویکی از مهم ترین نیازهای انسان است که افراد را قادر می سازدکه فعالیت های فردی و تعاملات اجتماعی را مدیریت کنند (pedrsen,1997:147). حریم خصوصی به معنای تنظیم روابط با دیگران و باز و بسته بودن با توجه به موقعیت در میان تمام فرهنگها عمومیت دارد اما تکنیک ها و رفتارهای خاصی که برای کنترل روابط متقابل استفاده می شود از فرهنگی به فرهنگ دیگر کاملا متفاوت است (Altman,1977:69). همچنین نیازبه حریم خصوصی در تمام افراد، زمانها و موقعیت ها یکسان نیست، تفاوت در حریم خصوصی ناشی از تفاوت در ویژگیهای شخصیتی(سن، جنس، شخصیت)، موقعیت اجتماعی،محیط فیزیکی و فرهنگ می باشد. موقعیت اجتماعی مشخص یا محیط فیزیکی، صرفنظر ازاینکه چه کسی درآن است نیازهای خصوصی متفاوتی را  ایجاد می کند (Mohammadniaygharaei, Rafiian, Jalalkamali,2012:70). آلتمن سه سطح در دستیابی به حریم خصوصی در نظر میگیردو مفهوم حریم خصوصی با دو مفهوم ازدحام و انزوا مرتبط می داند از نظر وی حریم خصوصی یک فرایند غیر یکنواخت است بطوریکه انحراف از سطح مطلوب کنش متقابل در هردو جهت، خیلی کم یا خیلی زیاد، نارضایتی شخصی ایجاد می کند. این رویکرد مفهوم ازدحام و انزوای اجتماعی را ایجاد می کند. ازدحام یک انحراف از سطح مطلوب کنش در جهت افزایش و انزوای اجتماعی انحراف در سمت کاهش است(Altman,1977:67). در واقع زمانی که حریم خصوصی کسب شده با میزان حریم خصوصی  مورد نظرفرد برابر باشد شخص به سطح مطلوب حریم خصوصی دست یافته است. اگر شخص در تنظیم حریم خصوصی و دستیابی به سطح مطلوب آن نیاز به صرف انرژی جسمی وروانی زیادی داشته باشد این امر منجربه مشکلات روحی و روانی می شود. امروزه این مسئله قابل بررسی است که آیا با افزایش تراکم جمعیت در شهرها ، وجود افراد با فرهنگها و موقعیت های اجتماعی گوناگون، افراد درتنظیم روابط متقابل و حفظ حریم خصوصی دچار مشکل شده و احساس ازدحام می کنند یا دچار تنهایی و انزوای اجتماعی شده اند؟ آنچنانکه تونیس می گوید: “…تحولات شهرنشینی و صنعت موجب پدید آمدن انبوه جمعیتی می گردد که پیوند قوی میان آنها وجود ندارد، جمعیت شهرنشین متشکل از انسانهایی از خودبیگانه و منزوی است”(گیلانی،۴۸:۱۳۹۲).  حریم خصوصی دارای ابعاد گوناگونی است تعامل افراد بر اساس تجربیاتی که در گذشته دارند، موقعیت فیزیکی و اجتماعی حاضر و طرحهایی که برای آینده دارند صورت می گیرد. بنابراین هر شخص در زمانهای مختلف و تحت شرایط مختلف انواعی از حریم خصوصی را جستجو می کند که مناسب تر باشد (۹۱:Newell,1996). در این تحقیق مفهوم حریم خصوصی در ابعاد گوناگون سنجیده شده و تعامل با خانواده و کلیه افراد جامعه  را در بر میگیرد.

۱-۲- بیان مساله

انسان موجودی اجتماعی است وتمایل به زندگی با همنوعان خود دارد و در عین حال در زمانهایی، نیاز به خلوت و تنها ماندن و حفظ اسرار خصوصی خود از دیگران دارد پس زندگی اجتماعی نباید افراد را از حق داشتن خلوت محروم کند(جوان،۱:۱۳۹۰). حریم خصوصی نه یک خواسته انسان امروزی بلکه یک نیاز اساسی زندگی همتراز  نیازهای اساسی می باشد. در واقع حریم شخصی یا همان نیاز به تعامل در زمانی  و در عین حال دوری از دیگران در زمان دیگر  از مهمترین نیازهای انسان است که افراد را قادر می سازد که فعالیتهای فردی و تعاملات اجتماعی را مدیریت کنندوعدم پاسخگویی به آن منجر به رفتارهای ضد اجتماعی می شود (pedrsen,1997:147) . بنابراین یکی از انواع آسیبهایی که افراد وگروهها را تهدید می کند، تهاجم به حریم خصوصی و محرمانگی افراد است. حریم خصوصی افراد را در مقابل تجربه های پرگزند و ناگوار همچون تنبیه و بهره کشی توسط دیگران، خجالت وفقدان عزت نفس و تهدید تمامیت و استقلال فردی اشخاص حفظ می کند (ثقه الاسلام،۸:۱۳۹۰).

آنچه در این پژوهش مد نظر می باشد بررسی این موضوع در سطح خرد  وروابط اجتماعی بین افراد است. از دید روابط بین فردی، برداشت های متفاوتی از حریم خصوصی وجود دارد.که عامیانه ترین آنها، برداشت از حریم خصوصی به معنی کنترل اطلاعات ویا کناره گیری از دیگران  می باشد. در این برداشت حریم خصوصی نه تنها غیر اجتماعی، بلکه ضد اجتماعی است. در حالیکه حریم شخصی از نگاه جامعه شناسانه به معنی کناره گیری از دیگران وجمع نیست بلکه شامل کنترل میزان تماس با دیگران است. همانگونه که آلتمن(۱۹۷۵) آن را تعریف کرده است :

 “نظارت انتخابی از دسترسی به خود یا گروه توسط دیگران ”  .(Pedersen,1997:147)

وستین[۸] نیز حریم خصوصی را از نظررابطه فرد ومشارکت اجتماعی چنین تعریف می کند: حریم خصوصی خروج داوطلبانه وموقت فرد از جامعه، بوسیله وسایل فیزیکی یا روانی در حالتهای  تنهایی، صمیمیت با گروه کوچک یا هنگامی که در میان گروه بزرگتر درموقعیت گمنامی یاتوداری قرار دارد، می باشد (Steeves,2009:195). دراین تعریف نیز حریم خصوصی به معنی دوری از مردم نیست بلکه شامل کنترل میزان و نوع تماس با دیگران است. نگرش عامیانه و یک بعدی دیگر نسبت به این موضوع، درنظر گرفتن حریم خصوصی به عنوان فرایندی صرفا مربوط به محیط فیزیکی است درحالیکه حریم خصوصی فرایندی فراتر و یک نظام پیچیده رفتار با ابعاد گوناگون و کارکردهای بسیارمی باشد. بطوریکه برگون[۹](۱۹۸۲) چهار بعد برای آن در نظر میگیرد .۱- فیزیکی ۲- روانی ۳- اجتماعی ۴- اطلاعاتی و کارکردهای حریم خصوصی که افراد زیادی به آن اشاره کرده اند، از جمله وستین (۱۹۶۷)چهار عملکرد برای حریم خصوصی در نظر گرفته است: ۱- استقلال فردی ۲- تخلیه عاطفی ۳- خود سنجی ۴- فراهم کردن ارتباط های محدود و مناسب.

حریم خصوصی جزئی از نیاز به روابط اجتماعی است که بر اساس هنجارها و فرهنگ هر جامعه ارضاء می شود. احترام به حریم خصوصی دیگران یک هنجار در جامعه محسوب می شود که از دیگران انتظار می رود آنرا رعایت کنند . بنابراین آشنایی با فرهنگ هر جامعه وپذیرش هنجارها و احترام به آنها نقش مهمی در ارضای نیاز به حریم خصوصی می باشد. بنابراین با توجه به اهمیت و کارکردهای متنوع حریم خصوصی و نیاز افراد به آن، می توان گفت همه افراد در تعاملات اجتماعی خود در پی رسیدن به سطح مطلوب حریم خصوصی در همه ی ابعاد می باشند. اما تعامل بهینه همیشه رخ نمی دهد و افراد نمی توانند به سطح مطلوب حریم خصوصی دست یابند. بسیاری ازتعاملات بصورت تهاجم به حریم خصوصی و احساس ازدحام و یا بسیار کم همچون تنهایی تجربه می شوند. عوامل زیادی در میزان کسب مطلوب حریم خصوصی موثر هستند از جمله استفاده از مکانیزم های متفاوت تنظیم حریم خصوصی.

از دیدگاه آلتمن با مکانیزمهای رفتاری متفاوت می توان به درجات گوناگون حریم خصوصی دست یافت (آلتمن،۶:۱۳۸۲). این مکانیزمها عبارتند از: رفتارهای کلامی، فرا کلامی، غیر کلامی، رفتارهای محیطی مانند فضای شخصی و قلمرو، هنجارها واعمال فرهنگی. اما استفاده از این مکانیزمها در هر فرهنگی متفاوت از سایر فرهنگها می باشد.آلتمن و کمرز[۱۰](۱۹۸۰)اشاره می کنند که مکانیزمهای تنظیم حریم خصوصی معمولا ظریف، چند وجهی و شناخته شده برای افراد درون همان فرهنگ می باشند .(Harris,1995:311)بنابراین توانایی افراد در استفاده از مکانیزمهای تنظیم حریم خصوصی و آشنایی با فرهنگ هر جامعه در میزان دستیابی افراد به حریم خصوصی مطلوب موثر است. از سوی دیگر میزان نیاز به حریم خصوصی در همه افراد نیز یکسان نمی باشد. در واقع اگرچه نیاز به حریم خصوصی یک مسئله عمومی است، اما این نیازدرهمه افراد یکسان نیست تفاوت درحریم خصوصی ناشی ازتفاوت در ویژگیهای شخصیتی، موقعیت اجتماعی و عوامل محیطی وفرهنگی می باشد (Mohammadniaygharaei,et al,2012:70). احترام به حریم خصوصی دیگران در ایران از مسائل قابل توجه می باشدزیرا سر در آوردن از مسائل دیگران به منظور کمک و راهنمایی جزئی از خصایص ایرانیان شده است و قبح آن دیده نمی شود. در  مقاله ای با عنوان “ضعف اجتماعی در رعایت حریم فردی” نویسنده، عدم رعایت حریم خصوصی در ایران را به دلیل زیستن تحت حکومت های استبدادی، زندگی قبایلی و سبک زندگی سنتی می داند(روزنامه اطلاعات،۶:۱۳۹۱). در یک جامعه متمدن این نگاه محدود است چون افراد احساس می کنند که دانستن زیاد در مورد یک فرد نوعی بی وقاری ایجاد می کند. حریم شخصی نگهداری از کرامت است و از استقلال فردی و عامل انسانی محافظت می کند. دانستن همه چیز در مورد افراد،آنها را به مجموعه ای ازحقایق شناخته شده،کنترل شده وقابل دستکاری تقلیل می دهد .(Gus Hosein,2006,5)بنابراین با توجه به این موضوع و اهمیت دستیابی به حریم خصوصی در سلامت جسمی وروانی افراد یک جامعه ونقش شناخت وجوه فرهنگ در این پژوهش به بررسی میزان دستیابی به سطح مطلوب حریم خصوصی درهشت نوع حریم خصوصی (تنهایی، انزوا، تتوداری، گمنامی، صمیمیت با دوستان، صمیمیت با خانواده، عدم مجاورت و جدایی) پرداخته می شود و ارتباط عوامل موثر در دستیابی به سطح مطلوب حریم خصوصی، مانند عوامل فرهنگی(بومی بودن ، نوع مکانیزمهای استفاده شده)، عوامل اجتماعی (تحصیلات، منزلت شغلی، درآمد، پایگاه اجتماعی- اقتصادی) و عوامل فیزیکی (تراکم، نوع مسکن،..) بررسی می گرددو شهر کرمان به عنوان یک کلانشهر[۱۱] که افراد  با فرهنگ ها، مذاهب، گویش ولهجه های مختلف را در خود جای داده و در عین حال بافت سنتی خود را حفظ کرده، به عنوان جامعه مورد پژوهش در نظر گرفته شده است.

۱-۳- تعاریف

۱-۳-۱- حریم خصوصی

یک فرایند تنظیمی که بطور انتخابی، دسترسی محرکهای خارجی به فرد و جریان اطلاعات از فرد به دیگران را کنترل می کند(klopfer&robenstein,1977:52,Ibid, Newell,1995).

۱-۳-۲- سطح مطلوب حریم خصوصی

سطح مطلوب حریم خصوصی زمانی کسب می شود که فرد حریم خصوصی را به میزانی که به آن تمابل دارد بدست آورد. به عبارت دیگر، میزان ایده ال حریم خصوصی و میزان کسب شده با هم برابر باشد.

۱-۴- اهداف پژوهش

۱-۴-۱- هدف کلی: بررسی میزان دستیابی به سطح مطلوب حریم خصوصی و عوامل اجتماعی و فرهنگی موثر بر آن

۱-۴-۲- اهداف جزئی:

  • بررسی رابطه متغیرهای جمعیت شناختی (سن و جنس، وضعیت تاهل) با میزان دستیابی به سطح مطلوب حریم خصوصی
  • بررسی رابطه متغیرهای اجتماعی (منزلت شغلی ، درامد،تحصیلات و پایگاه اجتماعی) با میزان دستیابی به سطح مطلوب حریم خصوصی
  • بررسی رابطه متغیرهای فرهنگی (نوع پوشش، بومی بودن) با میزان دستیابی به سطح مطلوب حریم خصوصی
  • بررسی رابطه محیط فیزیکی (تراکم، نوع مسکن) با میزان دستیابی به سطح مطلوب حریم خصوصی
  • بررسی نوع مکانیزم استفاده شده جهت حفظ حریم خصوصی با میزان دستیابی به سطح مطلوب حریم خصوصی

 اهمیت و ضرورت انجام تحقیق

هر شخص در جستجوی سطح ایده الی از خلوت یا نزدیکی با دیگران در زمانی معین است و مجموعه ای از سازوکارها را بکار میگیرد تا مرز میان خود و دیگری را تنظیم کند و به میزان مطلوب خلوت دست یابد. اهمیت تحقیق در مورد حریم خصوصی از دو جنبه قابل بررسی است، یکی اهمیت و کارکرد حیاتی که حریم خصوصی برای فرد و جامعه دارد واز نظر علمی بررسی آنرا ضروری می سازد. در واقع حریم خصوصی یکی از اساسی ترین حقوق بشری است و ارتباط نزدیک با کرامت انسانی دارد احترام گذاشتن به حریم خصوصی افراد از اصول اولیه شهروندی است . این حریم، خصوصی ترین بخش زندگی افراد است که باید توسط دیگران درک شده و مورد حمایت قرار گیرد پشتیبانی و حمایت از حریم خصوصی در واقع حمایت از شخصیت افراد و حقوق شهروندان است که از توجه به شان و منزلت انسانی وارزشهای مبتنی بر انواع آزادیها نشات گرفته است (واعظی،۱۵۹:۱۳۸۹). حریم خصوصی ارتباط نزدیکی با هویت فردی دارد هنگامی که فرد بتواند مرز خود بادیگری را کنترل کند احساس توسعه یافتگی می یابد. اما این کنترل با حذف یا کناره گیری از دیگران ایجاد نمی شود زیرا برای تعریف از خود، تعامل با دیگران حیاتی است. اگر شخص بتواند کنترل کند آنچه من وآنچه من نیست و اگر بتواند تعریف کند چه چیز من و چه چیز نیست واگر بتواند محدودیتها و حوزه اطراف خودرا کنترل کند، قدم بزرگی را به سوی فهم و تعریف آنچه من هستم برداشته است. در واقع حریم خصوصی مکانیسمی برای تعریف خود است .(Altman,1977:68)نیوئل[۱۲](۱۹۹۴) میگوید حریم خصوصی موجب نگهداشت و توسعه فردیت می شود.(Mohd Razali&Talib, 2013:404)  در تنظیم حریم خصوصی بطور موثر هر دو حس، قابلیت زیست پذیری فردی(هویت، مفهوم خودو احترام به خود) وحس قابلیت زیست اجتماعی (انسجام اجتماعی،تعلق و نظم) به دست می آید .(Harris,1995:311)  افرادی که می خواهند در فعالیتهای عمومی شرکت کنند اما قادر نیستند به سطح مطلوب از حریم خصوصی برسند مشارکت برای آنها یک احساس بیگانگی و آنومی ایجاد می کند (Steeves,2009:207). با توجه به نقش موثر حریم خصوصی در حفظ سلامت روانی و اجتماعی افراد و جامعه، افزایش مشارکت اجتماعی و کاهش از خود بیگانگی از بعد علمی مطالعه موضوع حاضرامری ضروری به شمار می آید. با توجه به اینکه در ایران تحقیقات در این زمینه از بعد جامعه شناسی بسیار اندک می باشد اهمیت و ضرورت این مطالعه را دو چندان می سازد. همچنین مکانیزمهای تنظیم حریم خصوصی در هر فرهنگ منحصر بفرد می باشند و برای افرادی که درآن فرهنگ رشد کرده اند شناخته شده اند، شناخت ویژگیهای فرهنگی هرمنطقه می تواند به افراد در رسیدن به سطح مطلوب حریم خصوصی یاری رساند. تنظیم مرز خود- دیگری مستلزم صرف انرژی است هر چه تنوع سازوکارهای مورد استفاده برای تنظیم حریم خصوصی بیشتر باشد انرژی جسمی و روانی بیشتر و در نتیجه هزینه بیشتری لازم است. در این راستا این پژوهش راهکارهایی را جهت تنظیم این روابط ارائه می کند. از بعد کاربردی شناخت عوامل  اجتماعی موثر بر میزان دستیابی به حریم خصوصی می تواند درپیشنهاد برای رسیدن به جامعه ای متعادل و مطلوب مفید باشد.

تعداد صفحه :۲۳۸

قیمت :37500 تومان

بلافاصله پس از پرداخت ، لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار می گیرد

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

پشتیبانی سایت  serderehi@gmail.com