پایان نامه بررسی رابطه  سرمایه اجتماعی با میزان سلامت اجتماعی دانشجویان دانشگاه شهرکرد

پایان نامه جهت اخذ درجه کارشناسی ارشد مددکاری اجتماعی

عنوان:

بررسی رابطه  سرمایه اجتماعی با میزان سلامت اجتماعی دانشجویان دانشگاه شهرکرد در سال تحصیلی ۹۴-۹۳

استاد مشاور: دکتر اکبر شریفیان

استاد داور: دکتر جعفر هزار جریبی

مهر۱۳۹۴

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده و استاد راهنما در سایت درج نمی شود

(در فایل دانلودی نام نویسنده و استاد راهنما موجود است)

تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :

(ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل است)

چکیده پژوهش

پایان نامه حاضر ، پژوهشی است با عنوان : بررسی رابطه سرمایه اجتماعی و سلامت اجتماعی دانشجویان دانشگاه شهرکرد در سال تحصیلی ۹۴-۹۳ که به روش پیمایش انجام شده است. جامعه آماری این پژوهش کلیه دانشجویان دانشگاه شهرکرد در سال تحصیلی ۹۴-۹۳ است. هدف اصلی این پژوهش بررسی رابطه بین میزان سرمایه اجتماعی و سلامت اجتماعی در جامعه مورد مطالعه بوده است. جهت نیل به هدف تحقیق ، مطالعات و تحقیقات و تئوری- های مناسب جهت تبیین متغیر وابسته سلامت اجتماعی مورد بررسی قرار گرفت و نهایتاً نتیجه گیری و پیشنهادات مورد توجه واقع شده است.

با توجه به مبانی نظری پژوهش ، مدل نظری ارائه گردید که در آن رابطه بین متغیرهای مستقل یعنی اعتماد اجتماعی ، حمایت اجتماعی و سلامت اجتماعی با متغیر وابسته یعنی سرمایه اجتماعی مطرح شده است.

در سه فرضیه مطرح شده در این پژوهش ، احتمال رابطه مستقیم میان سرمایه اجتماعی و سلامت اجتماعی ، رابطه مستقیم میان اعتماد اجتماعی و سلامت اجتماعی ، رابطه مستقیم میان مشارکت اجتماعی و سلامت اجتماعی ، رابطه مستقیم میان حمایت اجتماعی و سلامت اجتماعی عنوان شده است. و در ادامه با جمع آوری اطلاعات در قالب پرسشنامه به شیوه ی نمونه گیری اتفاقی در اختیار ۳۶۷ نفر از دانشجویان در دسترس دانشگاه شهرکرد قرار گرفت ، از آزمون های آماری مناسب جهت آزمون فرضیات پرداخته شده است که تمامی فرضیات پژوهش تأیید شدند. همچنین معادله رگرسیون بر مبنای روابط متغیرهای مستقل با متغیر وابسته به دست آمد. در پایان نیز بر پایه نتایج به دست آمده ، پیشنهادات پژوهشگر جهت ارتقای سلامت اجتماعی و نیز پژوهش های آتی مطرح گردید.

کلید واژگان: سرمایه اجتماعی، سلامت اجتماعی، مشارکت اجتماعی، اعتماد اجتماعی، حمایت اجتماعی

فهرست

 عنوان                                                                                                                           صفحه

فصل اول: کلیات پژوهش

۱-۱- مقدمه………………………………………………………………………………………………………………………………………۲

۱-۲- طرح مسئله……………………………………………………………………………………………………………………………….۳

۱-۳- ضرورت و اهمیت موضوع…………………………………………………………………………………………………………..۴

۱-۴- هدف پژوهش…………………………………………………………………………………………………………………………..۵

 

فصل دوم: ادبیات پژوهش

۲-۱- تاریخچه سلامت اجتماعی…………………………………………………………………………………………………………..۷

۲-۲- تاریخچه سرمایه اجتماعی…………………………………………………………………………………………………………..۹

 2-3- پیشینه پژوهش………………………………………………………………………………………………………………………..۱۱

۲-۳-۱- پژوهش های خارجی……………………………………………………………………………………………………………۱۲

۲-۳-۲- پژوهش های داخلی……………………………………………………………………………………………………………..۱۵

۲-۳-۳- نقد پژوهش های انجام شده……………………………………………………………………………………………………۱۹

۲-۴- مبانی نظری……………………………………………………………………………………………………………………………۲۱

۲-۴-۱- سلامت اجتماعی………………………………………………………………………………………………………………….۲۱

۲-۴-۱-۱-سلامت……………………………………………………………………………………………………………………………۲۱

۲-۴-۱-۲- تعریف سلامت اجتماعی……………………………………………………………………………………………………۲۲

۲-۴-۱-۳- دیدگاههای سلامت اجتماعی……………………………………………………………………………………………..۲۵

۲-۴-۲-سرمایه اجتماعی …………………………………………………………………………………………………………………۲۸

۲-۴-۲-۱- تعریف سرمایه اجتماعی……………………………………………………………………………………………………۲۸

۲-۴-۲-۲- طبقه بندی سرمایه اجتماعی…………………………………………………………………………………………………….۳۰

۲-۴-۲-۳- اهمیت سرمایه اجتماعی………………………………………………………………………………………………………..۳۲

۲-۴-۲-۴- نظریات سرمایه اجتماعی………………………………………………………………………………………………………..۳۳

۲-۵- چارچوب نظری پژوهش………………………………………………………………………………………………………………..۴۷

۲-۶- مدل نظری پژوهش………………………………………………………………………………………………………………………۵۰

۲-۷- فرضیات پژوهش…………………………………………………………………………………………………………………………۵۱

 

فصل سوم: روش شناسی

۳-۱- روش تحقیق ………………………………………………………………………………………………………………………….۵۷

۳-۲- جامعه آماری …………………………………………………………………………………………………………………………۵۷

۳-۳- حجم نمونه و روش نمونه گیری ………………………………………………………………………………………………..۵۸

۳-۴- واحد تحلیل ………………………………………………………………………………………………………………………….۵۹

۳-۵- ابزار جمع آوری اطلاعات ………………………………………………………………………………………………………..۵۹

۳-۶- روایی (اعتبار) و پایایی ابزار پژوهش …………………………………………………………………………………………..۵۹

۳-۷- تکنیک های آماری …………………………………………………………………………………………………………………۶۷

۳-۸- تعریف نظری و عملیاتی مفاهیم …………………………………………………………………………………………………۶۸

۳-۸-۱- تعریف نظری و عملیاتی سلامت اجتماعی(متغیر وابسته) ……………………………………………………………..۶۸

۳-۸-۲- تعریف نظری و عملیاتی متغیرهای زمینه ای ………………………………………………………………………………۶۹

۳-۸-۲-۱- تعریف نظری و عملیاتی سن ……………………………………………………………………………………………..۶۹

۳-۸-۲-۲- تعریف نظری و عملیاتی جنسیت ………………………………………………………………………………………..۶۹

۳-۸-۲-۳- تعریف نظری و عملیاتی تأهل ……………………………………………………………………………………………۶۹

۳-۸-۲-۴- تعریف نظری و عملیاتی تحصیلات …………………………………………………………………………………….۶۹

۳-۸-۳- تعریف نظری و عملیاتی سرمایه اجتماعی (متغیر مستقل) ……………………………………………………………..۷۰

۳-۸-۳-۱- تعریف نظری و عملیاتی مشارکت اجتماعی ………………………………………………………………………….۷۰

۳-۸-۳-۲- تعریف نظری و عملیاتی اعتماد اجتماعی ……………………………………………………………………………..۷۲

۳-۸-۳-۳- تعریف نظری و عملیاتی حمایت اجتماعی ……………………………………………………………………………۷۴

 

فصل چهارم: تجزیه و تحلیل داده ها

۴-۱- توصیف داده ها ………………………………………………………………………………………………………………………۷۷

۴-۲- تحلیل رابطه بین متغیرها…………………………………………………………………………………………………………….۸۷

۴-۳- تبیین رابطه بین متغیرها …………………………………………………………………………………………………………….۹۷

 

فصل پنجم: نتیجه گیری

۵-۱- نتایج توصیفی پژوهش……………………………………………………………………………………………………………..۹۶

۵-۲- نتایج تبیینی پژوهش و آزمون فرضیات…………………………………………………………………………………………۹۶

۵-۳- پیشنهادات پژوهش…………………………………………………………………………………………………………………۹۹

۵-۳-۱- پیشنهادات کاربردی……………………………………………………………………………………………………………۹۹

۵-۳-۲- پیشنهادات پژوهشی…………………………………………………………………………………………………………….۱۰۰

منابع ……………………………………………………………………………………………………………………………………………..۱۰۱

مقدمه

سلامت[۱] را محور توسعه اقتصادی و اجتماعی تلقی می کنند اگر هدف کلیه سیاست های اجتماعی ، رفاه جامعه باشد ، کلید ورود به رفاه جامعه ابتدا به زندگی مناسب وسالم و سپس کیفیت زندگی است که هیچ یک از اینها بدون داشتن سلامت امکان پذیر نیست. توسعه بدون وجود انسان سالم قابل درک نیست به گفته ماهلر[۲] ، رئیس پیشین سازمان جهانی بهداشت «اگر سلامت همه چیز نیست ، همه چیز بدون سلامت هیچ است»(بابایی،۲۱۶:۱۳۸۲).

سلامت چه به صورت فردی و چه جمعی بی تردید از مهمترین ابعاد مسائل حیات انسان است. سلامت ، شرطی ضروری برای ایفای نقش های اجتماعی است و همه انسان ها در صورتی می توانند فعالیت کامل داشته باشند که هم خود را سالم احساس کنند و هم جامعه آنها را سالم بداند.به طور کلی سلامت دارای ابعاد مختلفی است ، که در این میان بعد اجتماعی سلامت از مؤلفه های کلیدی سلامت شناخته می شود.

امروزه بخش عظیمی از اشکال سلامت (اعم از جسمی ، روانی و اجتماعی) در ارتباط شدید با عوامل اجتماعی است. سرمایه اجتماعی[۳] یکی از این عوامل مهم  است که در سالهای اخیر در مباحث مختلف بسیار مطرح شده است. جامعه ای که از نظر ذخیره سرمایه اجتماعی غنی باشد ، سطح بالاتری از دستاوردهای سلامتی را برای افراد فراهم کند. لذا پژوهش حاضر ، با هدف بررسی رابطه بین سرمایه اجتماعی و سلامت اجتماعی دانشجویان تدوین شده است.

 

  • طرح مسئله

آرامش و سلامت ، گمشده ای است که بشر به دنبال آن می گردد. ولی هرگاه از آن سخنی به میان آمده ، بیش تر بُعد جسمانی آن مورد توجه بوده و جنبه اجتماعی و روانی آن کم تر به بحث گذاشته شده است. سالیان دراز ، بسیاری از محققان بهداشتی و درمانی باور داشتند که عوامل مؤثر بر سلامتی محدود به عوامل زیستی(بیولوژیک) ، رفتاری و محیطی هستند.

با این حال سلامت مفهومی چند بعدی است و تعریف”سازمان بهداشت جهانی سلامتنیز بر سه بعد جسمی ، روانی و اجتماعی آن اشاره دارد. شاید بُعد اجتماعی سلامت پیچیده ترین و در عین حال بحث انگیزترین جنبه از سلامت باشد. سازمان جهانی سلامت(۱۹۴۸)سلامت اجتماعی را یکی از مؤلفه های کلیدی سلامت معرفی کرده است ، اما به دلیل فقدان ابزارهای معتبر ، این مفهوم همچنان موضوع بحث های سیاسی و اجتماعی است. مطالعات سلامت با استفاده از نمونه های زیستی ، بیشتر بر وجه خصوصی سلامت تأکید دارند ، ولی افراد در درون ساختارها و روابط اجتماعی قرار دارند(keyes,2004:22).

امروزه سلامت اجتماعی ، به عنوان یکی از ابعاد سلامت ، در کنار سلامت جسمی و روانی و معنوی نقش و اهمیت گسترده ای یافته است ؛ به گونه ای که دیگر سلامتی فقط عاری نبودن از بیماری های جسمی و روانی نیست ، بلکه چگونگی عملکرد انسان در روابط اجتماعی و چگونگی تفکر وی از اجتماع نیز به عنوان معیارهای ارزیابی سلامت فرد در سطح کلان جامعه به شمار می رود.

به طور کلی سلامت اجتماعی به نوعی بهداشت روانی ، فردی و اجتماعی گفته می شود که در صورت تحقق آن افراد دارای انگیزه و روحیه شاد بوده و در نهایت جامعه شاداب و سلامت خواهد بود. در این میان موضوع سلامتی دانشجویان یک مسأله ی حیاتی است که امروزه موجب چالش های زیادی شده است ، در بین دانشجویان تنیدگی های دوره تحصیلی ، تضادهای قومی و فرهنگی ، احساس فاعلی مبنی بر مورد تبعیض سیاسی ، عقیدتی و نژادی و جنسیتی قرار گرفتن وجود دارد و در کشور ما نیز گاه گاهی این موارد به صورت حاد درآمده و بر جنبه های مختلف زندگی دانشجویان اثر گذاشته و جنبه های مختلف سلامت این قشر از جمله سلامت اجتماعی آنها را به خطر می اندازند. بنابراین تغییرات مربوط به تحول ، انطباق با روش جدید مطالعه و سبک زندگی ، جدایی از محیط های آشنا و حمایت کننده ، رفتارهای گروهی و فشارهای ناشی از آن ، همگی دست به دست هم داده و سلامت اجتماعی دانشجویان را تحت تأثیر قرار می دهد.

امروزه بخش عظیمی از اشکال سلامت بالاخص سلامت اجتماعی دانشجویان در ارتباط شدید با عوامل اجتماعی است سرمایه اجتماعی یکی از این عوامل است. جامعه ای که در آن سرمایه اجتماعی بالا باشد قاعدتاً نوعی همبستگی و وفاق در آن هست. همبستگی و وفاق موجب می شود هم جامعه آرامش داشته باشد و هم عدالت در توزیع منابع مناسب سلامت بالاخص سلامت اجتماعی وجود داشته باشد.

لذا پژوهش حاضر در صدد پاسخ به این سوال است که آیا بین میزان سرمایه اجتماعی با سلامت اجتماعی دانشجویان رابطه وجود دارد؟

 

۱-۳- ضرورت و اهمیت موضوع

بخشی از اهمیت موضوع مربوط به خصوصیات دوران جوانی است. نسل جوان هر کشور موتور محرکه آن برای پیشرفت در زمینه های مختلف است. جوانی دورانی است که رشد عقلی ، تغییرات شناختی و شکل گیری ساختار افکار افراد در این دوره صورت می گیرد و آنان را قادر می سازد با تفکر درباره پدیده های مختلف به مراحل بالاتری از اخلاقیات برسند. از یک طرف بخش قابل توجهی از جمعیت جوان کشور ما را قشر دانشجو تشکیل می دهد ، توجه به نیازها و مشکلات آنان و تلاش در جهت رفع نیازهای آنها می تواند گام بزرگی در توسعه پایدار باشد و با توجه به این نکته که لازمه توسعه پایدار توجه به انسان و سلامت جسمی ، روانی و اجتماعی اوست از این رو با شناخت هر چه بیشتر نسبت به وضعیت سلامت اجتماعی این گروه از افراد می توان با دقت و صحت بیشتری به برنامه ریزی در جهت توسعه پایدار کشور پرداخت. البته روشن است که هر گونه تلاش در زمینه دستیابی به سلامت اجتماعی که هم نیاز فردی است و هم نیاز اجتماعی ، مستلزم آشنایی با مفهوم و معنای سلامت و راههای ارتقای آن می باشد. از طرف دیگر جوانی که از سلامت اجتماعی برخوردار نباشد نمی تواند با چالش های ناشی از ایفای نقش های اجتماعی کنار آمده و خود را با هنجارهای اجتماعی تطبیق دهد.

سلامت فرد پایه و بنیان سلامت جامعه است و همچنین جامعه نقش تعیین کننده ای در سلامت فرد دارد. این دو چنان به هم وابسته هستند که نمی توان بین آنها حد و مرزی قایل شد. وضعیت سلامت تک تک افراد جامعه به صورت گوناگون به سلامت دیگران و همچنین بر شاخص های اقتصادی و اجتماعی اثرگذار است.

از این رو تأمین سلامت افراد جامعه به خصوص سلامت اجتماعی آنها که امروزه تأکید زیادی بر آن می شود حائز اهمیت است. سلامت اجتماعی به عنوان یکی از ابعاد سلامتی نقش مهمی در تعامل زندگی اجتماعی هر انسانی دارد و پوشش فراگیر آن در جامعه می تواند موجبات توسعه اجتماعی را فراهم کند.

اهمیت توجه به بعد اجتماعی توسعه و همچنین تأکید سازمان بهداشت جهانی بر سلامت اجتماعی در کنار سلامت فیزیکی سبب شده که امروزه سلامت اجتماعی به عنوان دغدغه مشترک جامعه شناسان ، مددکاران اجتماعی و برنامه-ریزان امور توسعه در جامعه به شمار آید ، زیرا سلامت اجتماعی افراد از یک طرف معلول عوامل متعدد اجتماعی ، فرهنگی ، اقتصادی و… است و یکی از شاخص های توسعه جوامع به شمار میرود و از طرف دیگر خود می تواند در توسعه جامعه نقش اساسی ایفا کند. سلامت به عنوان بخشی از سرمایه ، منبع انسانی هر جامعه محسوب می شود. از دیدگاه فردی عامل سلامت جزء پیش نیازها و شرایط اصلی اشتغال به کار و فعالیت اجتماعی و اقتصادی انسانها در کلیه جوامع محسوب می شود که بدون اتکا به آن شانس دستیابی به امکانات رفاهی و مادی غیرممکن است و یا حداقل به سختی امکان پذیر است.

به طور کلی سلامت اجتماعی افراد جامعه از یک طرف معلول عوامل متعددی است و یکی از شاخص های مهم توسعه جوامع می باشد و از طرف دیگر خود می تواند در توسعه جامعه نقش اساسی ایفا کند. در محیط های دانشگاهی ، اتخاذ سیاست های حمایت کننده به صورت ارائه ی حمایت های اجتماعی می تواند عامل بازدارنده ای برای ناراحتی های عاطفی و روانی محسوب شود. برقراری جریان های حمایت کننده به گونه ای که بتواند جای خالی والدین ، دوستان صمیمی و به طور کلی نزدیکان فرد را به نحو احسن پر کند ، نقش مهمی در حفظ سلامت اجتماعی دانشجویان امکان پیش بینی و برنامه ریزی جهت کمک به تأمین بهداشت روانی آنان را فراهم می کند. از طرفی این امر به دست اندرکاران آموزش عالی کمک می کند تا با بسط و توسعه ی مراکز و کلینیک های خدماتی مشاوره ، روان درمانی و مددکاری و ارائه یبیشتر خدمات رفاهی و بهداشتی و مهارت های زندگی از شیوع ناراحتی های روانی و اجتماعی جلوگیری کند.

 یکی از راههای ارتقاء سلامت اجتماعی ، شناخت عوامل مرتبط با این مفهوم است ، سرمایه اجتماعی یکی از همین عوامل تأثیرگذار است. سرمایه اجتماعی یکی از مفاهیم بسیار مهمی است که جامعه شناسان معاصر در بررسی کمیت و کیفیت روابط اجتماعی در جامعه از آن استفاده کرده اند ، ویژگی ذاتی سرمایه اجتماعی این است که در روابط اجتماعی شکل می گیرد ، پایین بودن سرمایه اجتماعی در یک جامعه ، باعث بالا رفتن هزینه های کنترل و نظارت و همچنین مبادلات و ارتباطات می شود. در مقابل بهره مندی از سطوح بالاتر سرمایه اجتماعی باعث کاهش هزینه ، مبادلات ، رفع عدم تقارن اطلاعاتی ، ایجاد حس تعلق و مشارکت و افزایش ظرفیت سازمانی می شود.

لذا پژوهش حاضر  به سرمایه اجتماعی به عنوان یکی از عوامل مهم و مرتبط با سلامت اجتماعی دانشجویان جامعه ، توجه ویژه ای دارد.

انجام این پژوهش و پژوهش های مشابه می تواند به مسؤلین ذیربط نسبت به شناخت میزان سرمایه اجتماعی دانشجویان و  میزان ارتباط آن با سلامت اجتماعی دانشجویان کمک شایانی می کند.

همچنین با حصول نتایج و پژوهش های کاربردی در این زمینه می توان حساسیت و نگرانی مسئولان را در قبال توجه به سلامت اجتماعی دانشجویان و نسل جوان بیشتر کرد و سازمان ها و ارگان های ذیربط می توانند گام مؤثری در جهت حفظ و ارتقای سلامت اجتماعی دانشجویان که در نهایت به عملکرد بهتر نسل جوان در جامعه می شوند بردارند.

۱-۴- هدف پژوهش

به طور کلی هدف از انجام این پژوهش بررسی و شناخت رابطه بین میزان سرمایه اجتماعی با سلامت اجتماعی دانشجویان می باشد.

مقدمه

در این فصل که عنوان کلی آن ادبیات پژوهش است ، ابتدا به بیان تاریخچه سلامت اجتماعی و سرمایه اجتماعی می- پردازیم ، سپس ضمن ارائه نتایج پژوهش های قبلی به نقد آنها می پردازیم ، در ادامه به بیان مبانی نظری و ذکر تعاریف و نظریات مختلف نظریه پردازان پرداخته می شود و درنهایت چارچوب نظری و فرضیات پژوهش مطرح می شود.

 2-1- تاریخچه سلامت اجتماعی

در سطح بین المللی تا زمانی که پس از جنگ جهانی اول اساسنامه جامع ملل تهیه می شد ، سلامت موضوعی از یاد رفته بود و تنها در واپسین روزها تهیه کنندگان پیش نویس اساسنامه به یاد “بهداشت جهانی” افتادند. پس از آن جنبش تازه-ای پدید آمد و از چند دهه ی پیشین تا کنون ، سلامت به عنوان یک حق بشری و یک هدف اجتماعی در جهان شناخته می شود.یعنی سلامت برای برآورده شدن نیازهای اساسی و بهبود کیفیت زندگی انسان لازم است و باید برای همه انسانها در دسترس باشد. در سال ۱۹۹۷ تصمیم گرفته شد که هدف اصلی دولت ها و who در دهه آینده باید در رساندن همه مردم جهان در سال ۲۰۰۰ به سطحی از سلامت باشد که بتواند یک زندگی اجتماعی و اقتصادی باور داشته باشند که به اختصار بهداشت برای همه تا سال ۲۰۰۹ نامیده شد(پارک و پارک،۲۹:۱۳۸۴).

در زمان های نه چندان دور وقتی سخن از سلامت و بیماری به میان می آمد ، بیمارستان ، پزشک و پرستار در اذهان تداعی می شد ، که باید مداوای جسم انسان را عهده دار شوند. در سایه تلاش علما ، روان شناسان و پزشکان به تدریج ، بعد روانی سلامت نیز مورد توجه قرار گرفت وسلامت جسمی و روانی به عنوان دو مقوله مرتبط با هم مورد پذیرش قرار گرفت (زاهدی اصل،۶:۱۳۸۶).

از سوی دیگر تعریف سازمان جهانی بهداشت مقوله ای برای مدلی شد که در آن سلامت به معنای سطح بالایی از سلامت جسمانی ، روانی و اجتماعی مفهوم سازی شد. به عبارت دیگر این تعریف راه را برای تعریف سلامت اجتماعی گشود و سبب شد جنبه ی اجتماعی سلامت مورد توجه قرار گیرد.

تعمق در دیدگاه های روان شناسان ، نشان می دهد که بعد روانی سلامت نیز تحت تأثیر سلامت اجتماعی و محیطی است ، لذا سلامت اجتماعی طی دهه های پایانی قرن بیستم در ادبیات مباحث مربوط به سلامت وارد شد و به شدت مورد توجه قرار گرفت.

بیانیه چهارم دسامبر ۱۹۸۶ که به قطع نامه شماره ۱۲۸/۴۱ مجمع عمومی سازمان ملل مشهور است ، زیر ساز موضوع مهم توسعه انسانی شد که نتیجه آن ، گزارشات برنامه توسعه سازمان ملل از سال ۱۹۹۰ بوده ، که به عنوان سند کارشناسانه بین المللی مورد استناد گروه های تخصصی مختلف و تحلیل گران و کارشناسان قرار می گیرد ، بیانیه ی فوق در ده ماده ، ابعاد مختلف نیازهای انسانی را که در نهایت تأمین کننده امنیت انسانی و سلامت اجتماعی است مدنظر قرار می دهد و دولت های عضو را ملزم به سیاست گذاری و اقدامات عملی در این راستا می نماید (زاهدی اصل،۷:۱۳۸۷).

در سایه پیشرفت علوم انسانی و به ویژه روانشناسی و علوم تربیتی ، در بحث از سلامت ، سلامت اجتماعی و روانی ، به صورت توأم مدنظر قرار گرفت و از نیمه دوم قرن بیستم ، بعد اجتماعی سلامت نیز در ادبیات موضوع وارد شد و در سایه همت و تلاش متفکرین اجتماعی ، مجموعه ای از ابعاد سلامت با عنوان سلامت جسمانی ، روانی و اجتماعی مورد تحلیل قرار گرفت. اما در خصوص پرداختن به مسئله ی سلامت اجتماعی ، برای نخستین بار ، بلوک و برسلو[۱]در سال ۱۹۷۲ به این مفهوم پرداختند. آنها مفهوم سلامت اجتماعی را با درجه عملکرد اعضای جامعه مترادف کرده و شاخص سلامت اجتماعی را ساختند و تلاش کردند تا با طرح پرسش های گوناگون در ابعاد جسمی ، روانی و اجتماعی سلامت فردی به میزان عملکرد فرد در جامعه برسند.

کنت نول[۲] از مدیران سازمان بهداشت جهانی در کتاب “سلامت مردم” (۱۹۷۵) چنین می نگارد که ما با مطالعه اقدامات انجام شده در ارتباط با سلامت در آفریقا ، آسیا و آمریکای جنوبی نشان دادیم که بسیاری از علل مشکلات معمولی در ارتباط با سلامت از خود جوامع نشأت می گیرد و مداخله بخش بهداشت به تنهایی ، اغلب بی اثر است و نهادها و سازمانهای جامعه نیز باید در مهیا سازی فضای سالم در جامعه سهیم باشند. در همان سال ۱۹۷۵ سازمان جهانی بهداشت و یونیسف در رمینه راه های ارضاء نیازهای اولیه سلامت در کشورهای در حال توسعه نشریه ای منتشر کرده و با تمرکز به نقاط ضعف برنامه های عمودی مربوط به بیماری ها بیان داشتند که در این قبیل برنامه ها به تکنولوژی توجه شد ، ولی به عدم احساس مالکیت توسط جامعه توجهی به عمل نیامده است. بنابراین از دیدگاه کنت نول سلامت دو بعد توانایی های جسمانی و توانایی های اجتماعی را نیز در بر می گیرد (سجادی،۲۴۴:۱۳۸۴).

این مفهوم را دونالد[۳] و همکارانش ، در سال ۱۹۷۸ مطرح کردند و استدلال آنها این بود که سلامت امری فراتر از گزارش علائم بیماری ، میزان بیماری ها و قابلیت کارکرد فردی است ؛ آنها معتقد بودند که رفاه و آسایش فردی امری متمایز از سلامت جسمی و روانی است ؛ بر اساس برداشت آنان سلامت اجتماعی در حقیقت ، هم بخشی از ارکان وضع سلامت محسوب می شود و هم می تواند تابعی از آن باشد دونالد در سال ۱۹۷۹ در تعریف سلامت اجتماعی بیان کرد:

«سلامت اجتماعی یعنی کیفیت و کمیت تساوی افراد و وسعت درگیر شدن اشخاص با اجتماع.»

در سال ۱۹۹۶ ریف[۴] ، مدل سلامت اجتماعی را مطرح کرد ؛ این مفهوم در برگیرنده ابعاد عملکرد مثبت ذهن و روان بود که شامل پذیرش خود ، رشد شخصی ، روابط مثبت با دیگران ، تسلط بر محیط ، هدفمند بودن در زندگی و استقلال است ؛ وی معتقد بود که دوران کودکی فرد تنها از نقطه نظر بیولوژیکی دارای اهمیت نیست ، بلکه از لحاظ روانی و اجتماعی نیز از اهمیت زیادی برخوردار است.

در سال ۱۹۹۸ کییز مدل پنج بعدی سلامت اجتماعی خود را تحت تأثیر مدل سلامت پیشنهاد کرد. او مفهوم سلامت اجتماعی را با مقیاسی به صورت جامع تر و با شمول ابعاد اجتماعی و محیط زندگی فرد مفهوم سازی نموده کییز در آن مقیاس و پژوهش هایی که پس از آن صورت داد فرض را بر این گذاشت که افراد کیفیت زندگی و عملکرد شخصی شان را با معیارهای اجتماعی شان ارزشیابی نمایند.

طبق مدل پنج بعدی کییز ، فرد سالم از نظر اجتماعی زمانی عملکرد خوبی دارد که اجتماع خویش را به صورت جامعه معنادار ، قابل فهم و دارای باالقوه هایی برای رشد و شکوفایی بداند ، احساس کند که متعلق به خود اوست و خود را در اجتماع و پیشرفت آن شریک بداند. محتوای مقیاس سلامت اجتماعی هر فرد ، طیف مثبتی از ارزیابی فرد از تجانس در جامعه است(فارسی نژاد،۷۴:۱۳۸۳).

بدین ترتیب در ارزیابی های جدید بین المللی سلامت اجتماعی یکی از شاخص های مهم توسعه است و تقویت سلامت در بین کشورهای توسعه یافته و فقیر جامعه شناسان را به مطالعه موضوعات اجتماعی و رابطه آن با سلامت وادار نموده است.

 2-2- تاریخچه سرمایه اجتماعی

در دو دهه گذشته سرمایه اجتماعی در شکل ها و زمینه های مختلف به عنوان یکی از شاخص ترین مفاهیم در علوم اجتماعی پدیدار گشته است. ولی ریشه استفاده از این اصطلاح به سال ۱۹۱۶ و کاربرد اولیه آن توسط یک معلم جوان ترقی خواه به نام هنی فن[۵] باز می گردد. او در بحث از مراکز اجتماعات مدارس روستایی ، بر اهمیت احیای مشارکت- های اجتماعی برای تداوم دموکراسی و توسعه تأکید کرد و مفهوم سرمایه اجتماعی را وضع نمود. هنی فن هر دو وجه منابع خصوصی و عمومی سرمایه اجتماعی را برجسته کرد اما به رغم این نوآوری مفهومی توجهی را بر نیانگیخت و بدون هیچ اثری ناپدید شد. پس از آن مفهوم سرمایه اجتماعی چندین بار به طور مستقل بازآفرینی شد. در دهه ۱۹۵۰ توسط سیلی[۶] و همکارانش برای تحلیل عضویت حومه نشینان شهری در کلوبها ، در دهه ۱۹۶۰توسط جاکوب[۷] که  برنامه ریز شهری بود برای تأکید بر ارزش جمعی پیوندهای رسمی همسایگان در کلان شهرهای جدید و در دهه ۱۹۷۰ توسط لوری[۸] اقصاددان ، برای تحلیل میراث سیاسی اجتماعی برده داری به کار گرفته شده است.

به نظر می رسد لوری در مسیر  جدال با نظریات اقتصاد ارتدکس، در رابطه با مسئله نیروی کار ، به مفهوم سرمایه  اجتماعی رسیده است. او معتقد است اجرای برنامه های «برابری فرصت ها» به خودی خود از نابرابری های نژادی نخواهد کاست و این نابرابری ها از نظر لوری به دو دلیل می توانند  تا ابد ادامه یابند. دلیل اول ، فقر موروثی والدین سیاه پوست که به شکل سطح نازل تر  امکانات مادی ، و فقر فرصت های آموزشی به فرزندانشان انتقال می یابد. دلیل دوم ، ارتباط ضعیف کارگران سیاه پوست با بازار کار و بی بهره بودن آنان از اطلاعاتی درباره فرصت هاست.

بنابراین، مفهوم سرمایه اجتماعی تا جایی مورد بحث لوری واقع می شود که با تفاوت در میزان برخورداری از فرصت ها (از طریق ارتباطات اجتماعی) برای جوانان وابسته یا غیر وابسته به اقلیت های نژادی رابطه پیدا می کند ، ولی هیچگونه برخورد نظام مندی با روابطی که بین این نوع سرمایه و سایر اشکال سرمایه برقرار است مشاهده نمی شود. اما مفهوم سرمایه اجتماعی تنها در دهه ۱۹۸۰ بود که به شدت مورد توجه قرار گرفت و توانست با گسترش نظری و تجربی جایگاه تعریف شده ای در میان نظریه های جامعه شناسی به خود اختصاص دهد. این امر عمدتا مرهون کلمن[۹] (۱۹۹۸) جامعه- شناس آمریکایی وتحقیق او در زمینه مشارکت در امور مدرسه (در شهر شیکاگو) است پس از آن بوردیو در فرانسه ابعاد دیگری از این مفهوم را روشن کرد و مطالعه پوتنام (۱۹۹۳) در زمینه رابطه سرمایه اجتماعی و نهادهای دموکراتیک در ایتالیا، خصوصاً از عوامل موثر در این گسترش می باشد(فیلد،۱۹:۱۳۷۸).

با ملاحظه مضامین فوق،  برخی صاحب نظران بر این عقیده اند که مفهوم سرمایه بحث جدیدی نیست واین مفهوم را   می توان با عباراتی متفاوت و در دیدگاه بنیان گذاران جامعه شناسی نظیر دورکیم و مارکس نیز یافت. از این نظر، این موضوع که مشارکت فرد در امور جمعی به نتایج مثبتی برای فرد و جامعه اش انجامد، از آغاز مورد توجه جامعه شناسان بوده است. اما «پورش[۱۰]» قدرت نوآورانه و اکتشافی این مفهوم را در دو چیز می بیند: «نخست آنکه این مفهوم بر پیامد- های مثبت معاشرت پذیری[۱۱] متمرکز است و ویژگی های کمتر جالب توجه آن را کنار می گذارد. دوم آنکه پیامد های مثبت را در چارچوب فراخ تر بحث سرمایه جا می دهد و توجه را به این نکته جلب می کند که چطور چنین اشکال غیر پولی ، درست مثل حجم دارایی ها یا حساب بانکی ، می توانند سر چشمه های مهم قدرت و اثر بخشی باشند. قابلیت کارکردی باالقوه منابع متنوع سرمایه فاصله میان جنبه های جامعه شناختی و اقتصادی را می کاهد و همزمان توجه سیاستگذاران راکه به دنبال راه حل های کم هزینه و غیراقتصادی برای حل مسائل اجتماعی هستند جلب می کند» (محمدی،۴۱:۱۳۸۴).

با این که مدت طولانی است که قدرت سرمایه اجتماعی در زندگی روزمره شناخته شده است ، اما به عنوان یک مفهوم در علوم اجتماعی در سالهای نسبتاً اخیر ، اهمیت یافته است. این مفهوم به دلایلی چند مورد توجه قرارگرفته است. یک دلیل آن عکس العمل به آنچه فرد گرایی افراطی سیاستگذاران در دوران ریگان[۱۲] و تاچر[۱۳] نامیده می شود، بوده است. هنگامی که تاچر در یک مصاحبه اظهار داشت «چیزی به عنوان جامعه وجود ندارد»، بسیاری این حرف وی را معادل تشویق به فردگرایی لجام گسیخته می دانستند بعداً خانم تاچر سعی کرد توضیح دهد که منظورش این بوده که جامعه مفهومی انتزاعی است و او ترجیح می دهد نیازهای خانواده ها، افراد و اجتماعات محلی را مد نظر قرار دهد. اما به نظر  می رسد. هیچ کس توضیح او را باور نکرده باشد. با اینکه توضیح او پذیرفتنی می نمود ، اما تقسیر وی ریشه دوانده بود. در چنین شرایطی ایده های نو درباره کشف مجدد آنچه اجتماعی است برای عموم مردم وسیاستگذاران جذاب بود(فیلد،۱۷:۱۳۷۸).

 یک عامل مؤثر بر طرح ایده های مربوط به سرمایه اجتماعی ، تغییرات اخیر در رفتار و روابط اجتماعی بوده است ، علاوه بر این سرمایه اجتماعی از یک چرخش فرهنگی در علوم اجتماعی سود برده است . همراه با افزایش چشمگیر توجه به جنبه های فرهنگی رفتار اجتماعی ، رشدی قابل توجه در علاقه به «رفتار و تجربه فردی سطح فردی » به وجود آمده است. تعداد قابل توجهی از دانشمندان علوم اجتماعی برجسته ، صمیمیت و اعتماد را به عنوان دو شاخص که به قلب مفهوم سرمایه اجتماعی نزدیک هستند ، بررسی کرده اند . با اینکه این نویسندگان چیزهای کمی درباره سرمایه اجتماعی گفته اند ، اما کانون توجه آنها دقیقا کنش متقابل روزمرّه و کیفیت روابط بین فردی بوده است . این زمینه عمومی توجه روشنفکرانه ، پشتوانه ای را برای رشد سریع علاقه به سرمایه اجتماعی در میان دانشمندان علوم اجتماعی  به وجود آورده است(همان).

 

تعداد صفحه :۱۳۹

قیمت :37500 تومان

بلافاصله پس از پرداخت ، لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار می گیرد

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

پشتیبانی سایت  serderehi@gmail.com