پایان نامه انگیزه تماشای سریال های شبکه ماهواره ای فارسی زبان جم

دانشکده علوم اجتماعی

گروه علوم ارتباطات اجتماعی

پایان­نامه کارشناسی ارشد علوم ارتباطات اجتماعی

موضوع:

انگیزه تماشای سریال­های شبکه ماهواره­ای فارسی زبان جم (GEM TV) توسط زنان و واکاوی قرائت آنان از سریال­ها (مطالعه موردی: زنان شهر کامیاران)

استاد مشاور:

دکتر هادی خانیکی

تیر ۹۳

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده و استاد راهنما در سایت درج نمی شود

(در فایل دانلودی نام نویسنده و استاد راهنما موجود است)

تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :

(ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل است)

چکیده

هدف پژوهش حاضر بررسی انگیزه تماشای سریال­های شبکه ماهواره­ای فارسی زبان جم (GEM TV) توسط زنان و واکاوی قرائت آنان از سریال­ها(مطالعه موردی: زنان شهر کامیاران) است. این پژوهش تلفیقی از دو روش کمی و کیفی است. بخش کیفی آن به شیوه مصاحبه ساخت نیافته است و بخش کمی آن به شیوه پیمایش و با استفاده از پرسش­نامه انجام شده است. جامعه آماری این پژوهش شامل کلیه زنان مخاطب سریال­های شبکه جم (GEM TV) در شهر کامیاران است. به منظور انتخاب نمونه از روش غیر احتمالی نمونه­گیری گلوله برفی استفاده شد. حجم نمونه مورد استفاده برای انجام مصاحبه ۲۶ نفر و برای انجام پیمایش پرسشنامه­ای ۱۹۵ نفر می­باشد. ابزار مورد استفاده در پژوهش حاضر، در بخش کمی پرسشنامه اصلاح شده شهابی و جهانگردی و در بخش کیفی مصاحبه ساخت نیافته است. برای تجزیه و تحلیل داده­ها در بخش کیفی از روش کد گذاری و تفسیر کد­های بدست آمده، استفاده شد و در بخش کمی از آزمون­های وی کرامر، همبستگی و تحلیل واریانس بهره گرفته شده است.

نتایج بخش کیفی این پژوهش حاکی از آن است که مصاحبه­شوندگان بیشتر تمایل دارند که وضعیت زندگی زنان این سریال­ها را با وضعیت زندگی خود مقایسه کنند. یافته­ها نشان داد که زنان اکثرا معتقدند که این سریال­ها تاثیر چندانی بر آن­ها ندارد. در این رابطه به نظر می­رسد که محیط و جامعه تغییرات به وجود آمده در افکار زنان را خنثی می کند و شرایط قبلی را بازتولید کند. به طور کلی می­توان گفت که زنان، خواهان تغییرات در روابط با مردان، سهیم شدن در قدرت و کسب استقلال باشند.

نتایج بخش کمی این پژوهش نیز حاکی از است که هرچه سن افراد بالاتر می­رود تمایل افراد به تماشای سریال­های شبکه جم با انگیزه آموزشی کاهش می­یابد و در عوض تمایل آنها به تماشای سریال­های شبکه جم با انگیزه تسهیل تعامل اجتماعی و انگیزه فرار از واقعیات روزمره افزایش می­یابد. نتایج نشان داد که وضعیت تاهل نیز در نوع استفاده از رسانه­ها موثر است. بر اساس نتایج انگیزه­های تسهیل تعامل اجتماعی و فرار از واقعیات روزمره در افراد متاهل بیشتر است و در مقابل انگیزه آموزشی در افراد مجرد بیشتر است.همچنین نتایج نشان داد که در تماشای سریال­های شبکه جم با انگیزه­های کسب آموزش و کسب پرستیژ اجتماعی در طبقات اقتصادی بالا نسبت به طبقات پایین بیشتر است و در عوض انگیزه­های فرار از واقعیات روزمره و تسهیل تعامل اجتماعی در افراد طبقات پایین بیشتر است. در این رابطه به نظر می­رسد که طبقه، سن و وضعیت تاهل به عنوان اصلی­ترین مولفه­ها، در نوع انگیزه زنان از تماشای سریال­ها تاثیر زیادی داشته باشند.

واژگان کلیدی: قرائت، زنان، واکاوی، سریال­های شبکه جم، شهر کامیاران

فهرست عناوین

فصل اول

کلیات پژوهش… I

۱-۱-طرح مسئله. ۲

۱-۲-ضرورت و اهمیت موضوع. ۶

۱-۳-اهداف پژوهش… ۷

۱-۳-۱-هدف اصلی.. ۷

۱-۳-۲-اهداف فرعی.. ۷

۱-۴-متغیرهای پژوهش… ۷

۱-۵-تعریف مفهومی متغیرهای پژوهش… ۷

۱-۶-مفاهیم پژوهش… ۸

۱-۷-تعریف عملیاتی متغیرهای پژوهش… ۹

 

فصل دوم

مرور ادبیات پژوهش… ۱۱

۲-۱-بخش اول: مرور نظری نظریه استفاده و رضامندی.. ۱۳

۲-۲-فرضیه های اصلی نظریه استفاده و رضامندی.. ۱۵

۲-۳-عناصر الگوی نظریه استفاده و رضامندی.. ۱۷

۲-۳-۱-نیازها و انگیزه ها ۱۷

۲-۳-۲-خشنودی.. ۱۸

۲-۴-بخش دوم: مرور نظری رویکرد مطالعات فرهنگی.. ۱۹

۲-۴-۱-تاریخچه. ۱۹

۲-۴-۲-زمینه های اصلی مطالعات فرهنگی.. ۲۱

۲-۵-مطالعات فرهنگی و فرهنگ عامه. ۲۴

۲-۶-رابطه متن و مخاطب در مطالعات فرهنگی.. ۲۵

۲-۷-آنتونیو گرامشی.. ۲۸

۲-۷-۱-مبانی فلسفی و فکری گرامشی.. ۲۸

۲-۷-۲-جامعه مدنی در اندیشه گرامشی.. ۳۱

۲-۷-۳-روشنفکران در دیدگاه گرامشی.. ۳۱

۲-۷-۴-هژمونی در دیدگاه گرامشی.. ۳۳

۲-۸-استوارت هال. ۳۵

۲-۸-۱-مبانی فکری.. ۳۵

۲-۸-۲-الگوی رمزگذاری/ رمزگشایی.. ۳۸

۲-۹-میشل دوسرتو. ۴۱

۲-۹-۱-تاکتیک ها و استراتژیها در نظر دوسرتو. ۴۲

۲-۹-۲-مصرف در دیدگاه دوسرتو. ۴۵

۲-۱۰-جان فیسک… ۴۸

۲-۱۰-۱-اقتصاد فرهنگی و اقتصاد تجاری (مالی) ۵۲

۲-۱۱-گادامر. ۵۳

۲-۱۲-بوردیو. ۵۵

۲-۱۲-۱-زندگی و آثار. ۵۵

۲-۱۲-۲-تفکرات.. ۵۵

۲-۱۲-۳-سرمایه. ۵۹

۲-۱۲-۴-منش… ۶۰

۲-۱۲-۵-سلیقه. ۶۲

۲-۱۲-۶-میدان. ۶۳

۲-۱۳-مرور تجربی.. ۶۵

۲-۱۳-۱-پژوهش های خارجی (نظریه استفاده و رضامندی) ۶۵

۲-۱۳-۲-پژوهش های خارجی (رویکرد مطالعات فرهنگی) ۶۷

۲-۱۳-۳-پژوهش های داخلی (نظریه استفاده و رضامندی) ۶۹

۲-۱۳-۴-پژوهش های داخلی (مکتب مطالعات فرهنگی) ۷۰

فصل سوم

روش شناسی پژوهش… ۷۱

۳-۱-روش پژوهش… ۷۲

۳-۲-سوال ها یا فرضیه های اصلی تحقیق. ۷۲

۳-۲-۱-فرضیه اصلی.. ۷۲

۳-۲-۲-سوال اصلی.. ۷۲

۳-۲-۳-فرضیه های فرعی.. ۷۲

۳-۲-۴-سوالات فرعی.. ۷۳

۳-۳-جامعه و نمونه آماری.. ۷۳

۳-۴-نحوه جمع آوری داده ها ۷۵

۳-۵-ابزار اندازه گیری پژوهش… ۷۵

۳-۵-۱-مصاحبه ساخت نیافته با مخاطبان سریال های شبکه جم. ۷۵

۳-۵-۱-۱-پایایی و روایی در داده های کیفی.. ۷۶

۳-۵-۲-پرسشنامه شهابی و جهانگردی.. ۷۷

۳-۵-۲-۱-پایایی و روایی پرسشنامه شهابی و جهانگردی.. ۷۸

۳-۶-شیوه تجزیه و تحلیل داده ها ۷۸

 

فصل چهارم

بررسی یافته های پژوهش… ۸۱

۴-۱-مقدمه. ۸۲

۴-۲-یافته های کمی پژوهش… ۸۳

۴-۲-۱-آمار توصیفی.. ۸۳

۴-۲-۱-۱-درآمد و سن افراد. ۸۳

۴-۲-۱-۲-تحصیلات افراد. ۸۵

۴-۲-۱-۳-وضعیت تاهل افراد. ۸۶

۴-۲-۲-۱-فرضیه اول پژوهش… ۸۷

۴-۲-۲-۲-فرضیه دوم پژوهش… ۸۸

۴-۲-۲-۳-فرضیه سوم پژوهش… ۸۹

۴-۲-۲-۴-فرضیه چهارم پژوهش… ۹۱

۴-۲-۲-۵-فرضیه پنجم پژوهش… ۹۳

۴-۲-۲-۶-فرضیه ششم پژوهش… ۹۶

۴-۳-یافته های کیفی پژوهش… ۹۹

۴-۳-۱-سوال اول پژوهش… ۱۰۱

۴-۳-۲-سوال دوم پژوهش… ۱۰۳

۴-۳-۳-سوال سوم پژوهش… ۱۰۴

۴-۳-۴-سوال چهارم پژوهش… ۱۰۶

 

فصل پنجم

نتایج و پیشنهادات.. ۱۰۸

۵-۱-بحث و نتیجه گیری.. ۱۰۹

۵-۱-۱-بحث و نتیجه گیری یافته های کمی پژوهش… ۱۰۹

۵-۱-۱-۱-فرضیه اول پژوهش… ۱۰۹

۵-۱-۱-۲-فرضیه دوم پژوهش… ۱۱۱

۵-۱-۱-۳-فرضیه سوم پژوهش… ۱۱۲

۵-۱-۱-۴-فرضیه چهارم پژوهش… ۱۱۳

۵-۱-۱-۵-فرضیه پنجم پژوهش… ۱۱۳

۵-۱-۱-۶-فرضیه ششم پژوهش… ۱۱۴

۵-۱-۲-بحث و نتیجه گیری یافته های کیفی پژوهش… ۱۱۶

۵-۱-۲-۱-سوال اول. ۱۱۶

۵-۱-۲-۲-سوال دوم. ۱۱۷

۵-۱-۲-۳-سوال سوم. ۱۱۸

۵-۱-۲-۴-سوال چهارم. ۱۱۹

۵-۲-محدودیت های پژوهش… ۱۲۰

۵-۳-پیشنهادات پژوهش… ۱۲۱

۵-۳-۱-پیشنهادات کاربردی.. ۱۲۱

۵-۳-۲-پیشنهاداتی برای پژوهش های آتی.. ۱۲۱

منابع.. ۱۲۳

ضمائم.. ۱۲۸

طرح مسئله

با رواج گسترده تلویزیون در میان خانواده­ها رفته رفته برنامه­های متنوعی با محتواهای مختلف، به وجود آمد. این برنامه­ها رفته رفته مخاطبان اختصاصی خود را یافتند، تا جایی که امروزه بعضی برنامه­ها عموما زنانه یا عموما مردانه تلقی می­شود. در میان انبوه برنامه­های تلویزیون، سریال­ها به عنوان یکی از ژانرهای محبوب، مخاطبان زیادی را به خصوص از قشر زنان به خود جلب کرده است. تلویزیون به عنوان دستگاهی ایدئولوژیک از طریق این سریال­ها به واسطه طبیعی نشان دادن برخی کنش­ها و نگرش­ها می­کوشد گفتمان خاصی را سیطره بخشد و این گفتمان را به مثابه عرف عام به مخاطبان خود معرفی کند. همانگونه که جان فیسک در «فرهنگ تلویزیون» می­نویسد: «تلویزیون برنامه­هایی آکنده از معانی نهفته پخش می­کند و می­کوشد با مهار این معانی آنها را به معنایی یگانه­تر و مرجح­تر تبدیل کند؛ معنایی که کارکرد جهان­بینی غالب را داشته باشد (محمدی؛ کریمی، ۱۳۹۰، ص ۵۰). اما این یک طرف قضیه است، چرا که مخاطبان برنامه­های مختلف ممکن است با توجه به ذهنیات، طبقه اجتماعی، احساسات و غیره معنای متفاوت (و یا حتی متضادی) را از برنامه­های تلویزیونی برداشت کنند. این دیدگاه، برگرفته از مکتب مطالعات فرهنگی است. در مطالعات فرهنگی بر پایه توجه به خصوصیات مخاطب که او را از بیننده صرف به خواننده هوشیار تبدیل کرده است، رسانه­ها دیگر تنها سرگرم­کننده نیستند، بلکه گاهی به ابزاری برای مقاومت بدل می­شوند (علینقیان، ۱۳۹۰، ص ۱۸۰).

رابطه مخاطبان و رسانه­ها همواره  مد نظر محققان ارتباطات بوده است. اولین نظریه­های ارائه شده در این زمینه به نظریه گلوله سحرآمیز مشهور شدند. بر این اساس پیام­های ارتباطات جمعی بر همه مخاطبان که در معرض آنها قرار می­گیرند، اثرهای قوی و کم و بیش یکسان دارد (سورین، تانکارد، ۱۳۹۰: ۳۸۷). در واکنش به نظریه گلوله سحرآمیز در دهه ۱۹۴۰ الگوی دو مرحله­ای ارتباط مطرح شد. الگوی دو مرحله­ای را اغلب نشانه­ای از افول نظریه تزریقی درباره اثرات رسانه­های جمعی دانسته­اند. بر اساس این نظریه اطلاعات به صورت غیر مستقیم و از طریق رهبران فکری به مردم می­رسد (رزاقی، ۱۳۸۱: ۱۵۷- ۱۵۸). با مطرح شدن نظریه­های دیگری همچون کاشت، شکاف آگاهی و برجسته سازی دوباره الگوی تاثیرات قوی رسانه­ها بر مردم شکل گرفت. در حقیقت بسیاری از محققان ارتباطات بر سر این موضوع که رسانه­های جمعی قدرتمند­ترین قصه­گویان جامعه مدرن­اند، توافق دارند (یین، ۲۰۰۸). همزمان در این دوره بعضی از مکاتب به تاثیرات مخرب رسانه­ها بر مردم توجه نمودد. مکتب فرانکفورت از جمله این مکاتب بود. از نظر مکتب فرانکفورت مخاطب رسانه­ای قدرتی نداشت و همچون مومی در دست صنعت فرهنگ بود، طوری که می­توانست آن را به هر صورتی درآورد؛ از خلق نیازهای کاذب تا توهم فردیت؛ همه محصول صنعت فرهنگ است. در این رویکرد جایی برای مقاومت و تفسیرهای متفاوت وجود ندارد و صنعت فرهنگ تسلط تام و تمام خود را بر روی مخاطب اعمال می­کند و تصور آزادی در این بین چیزی جز توهم نیست (بهرامی، ۱۳۹۱؛ ص ۶).

در دهه­های ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰ در واکنش به دیدگاه­های مکتب فرانکفورت، تحلیل­هایی رواج یافت که از یک سو مبتنی بر برخی اصول اساسی نگرش­های مکتب فرانکفورت بود و خصلت منحط و تجارت زده­ فرهنگ توده­ای مدرن را می­پذیرفت اما از سوی دیگر در برخی از آن اصول تردید و تجدید نظر می­کرد. نکته اصلی مورد نظر در این تحلیل­ها آن است که در پس فرآورده­ها و کردارهای فرهنگی توده­ای، اندیشه­ها و رفتارهای قاعده­مندی می­توان یافت که از فرهنگ اصیل عامه­ی مردم ریشه گرفته و توده­ها بر اساس آنها فرهنگ خود را تولید و مصرف می­کنند. به سخن دیگر در این تحلیل­ها به جای تاکید بر ساختگی بودن سراسری فرآورده­های فرهنگ توده­ای و تحمیل آن از بالا، بر نقش فعالیت آگاهانه و خودجوش مردم در شیوه­ی مصرف فرهنگ تاکید گذاشته می­شود (بشیریه، ۱۳۷۹؛ ص ۵۷). بر اساس نظریات متفکران مکتب مطالعات فرهنگی می­توان گفت میان متن و مخاطب رابطه­ای شکل می­گیرد که می­توان آن را نه یک ادراک منفعلانه، بلکه یک گفت­گو دانست (کوبلی، ۱۳۹۱: ۱۲۶). از نظر متفکران این مکتب، رابطه متن و مخاطب رابطه­ای یک طرفه نیست که در آن مخاطب صرفا فردی منفعل قلمداد شود، بلکه مخاطب، فردی است که نسبت به متن فعال است و متن را بر اساس پیش­زمینه­ها، ادراکات و اموری از این قبیل درک می­کند و واکنشی فعالانه در قبال متن دارد. در حقیقت مخاطبان رسانه­ها بر اساس انگیزه­ها، الگوها و پیش زمینه­های متفاوت مخاطب رسانه­ها می­شوند و چه بسا درکی متفاوت از متن رسانه­ها داشته باشند.

به عبارت دیگر بر اساس این نظریه، مخاطبان با توجه به جایگاه­های اجتماعی خود، تحت تاثیر گفتمان­های مختلفی قرار دارند، لذا ممکن است ایدئولوژی­های مسلطی را که از طریق رسانه­ها ارائه می­شوند به گونه دیگری قرائت کنند (بنت، ۱۳۸۶: ۱۲۲). اکثر نظریات مکتب فرانکفورت درباره رابطه مخاطب با تلویزیون و برنامه­های آن است. خصلت تلویزیون آن را به مهمترین رسانه مورد استقاده نوع بشر تبدیل کرده است؛ امری که به نظر می­رسد با گسترش استفاده از ماهواره­ها، خصلتی مضاعف یافته است.

ورود ماهواره به ایران و [تقریبا] عمومی شدن آن باعث شد که فیلم­ها و سریال­های متنوع از خارج از مرزهای ایران به درون خانواده­های ایرانی راه یابد. این درحالی بود که پیش از آن چنین امکانی وجود نداشت. مخاطبان ماهواره از اقشار گوناگون، با هدف­ها، انگیزه­ها و انتظارات متفاوتی به تماشای برنامه­های آن می­پردازند. اصلی­ترین تفاوتی که در زمینه انتخاب برنامه­های مشاهده شده است؛  تفاوت­های جنسیتی است، به گونه­ای که الگوهای انتخاب، استفاده و رضامندی از رسانه و محتوای آن­ها می­تواند تحت تاثیر متغیر جنسیت قرار گیرد (ریاحی و همکاران، ۱۳۸۹). از جمله اصلی­ترین برنامه­هایی که زنان به عنوان مخاطبان اصلی آن در نظر گرفته می­شوند؛ سریال­ها هستند. دانیل بلومنتال که سریال­ها را به عنوان جریان داستان­های مردمی و مدرنی معرفی می­کند که افراد جامعه را به صورت نمادین و سمبلیک به یکدیگر متصل می­کنند، معتقد است که سریال­ها را اساسا و به طور ویژه­ای برای زنان ساخته و نمایش داده­اند (ریاحی و همکاران، ۱۳۸۹).

پژوهش­های زیادی درباره سریال­ها و مخاطبان آن (زنان) انجام شده است اما اکثر این پژوهش­ها به انتقاد از تماشای این برنامه­ها محدود شده است. اکثر این انتقادها از بالا و بدون در نظر گرفتن نگاه خود زنان به این سریال­ها است. در حقیقت تماشای این سریال­ها توسط زنان باعث می­شود که در سطحی زیرین­تر استعاره­های جنس دوم [برای زنان] تقویت شود. زنان مخاطب این برنامه­ها و سریال­ها [که به سریال­های صابونی معروف شده­اند] به عنوان زنانی سبک مغز و بی­فکر نگریسته می­شوند که قادر به درک زندگی واقعی و جریانات آن نیستند. دلیل این امر ناشی از ماهیت نظام مردسالارانه بورژوایی است که همواره نگاه خود را بر نگاه زنان تحمیل کرده و نظرات آنان را بر اساس دیدگاه­های خود تفسیر کرده است.

با فراگیر شدن تماشای این برنامه­ها در ایران، به نظر می­رسد که زنان اهداف و انگیزه­های متفاوتی از تماشای این سریال­ها دارند. اهدافی که شاید به نوعی با خواسته­ها، امیال و شرایط زندگی زنان پیوند خورده باشد. در این رابطه به نظر می­رسد که زنان شهر کامیاران مورد ویژه­ای از این امر باشند. زنان شهر کامیاران سریال­های ماهواره­ای، خصوصا سریال­های شبکه جم (GEM TV) را دنبال می­کنند.

شبکه جم (GEM TV) با پخش سریال­های متنوع توجه مخاطبان زیادی را به سمت خود جلب کرده است. شبکه ماهواره­ای جم (GEM TV) در شهر کامیاران برخلاف بعضی از شبکه­های ماهواره­ای (مثل فارسی وان و فیس وان) فرکانس نسبتا مطلوبی دارد و سریال­هایی که این شبکه پخش می­کند در ساعات مناسب صبح یا بعداز ظهر مجدادا تکرار می­شود و به این وسیله مخاطبان این سریال­ها در صورت ندیدن این سریال­ها در پخش اولیه، می­توانند آن­ها را سر فرصت ببینند. سریال­های این شبکه اکثرا عاشقانه هستند و موضوعات ملموس و روزمره­ای را به نمایش می­گذارند و از این رو موضوع مناسبی را برای صحبت­های زنان فراهم می­کنند. به طور کلی سریال­های این شبکه در شهر کامیاران به طور ویژه­ای دنبال می­شود و زنان در این شهر به مخاطب اصلی این سریال­ها بدل شده­اند.

زنان شهر کامیاران در ساعات وسط صبح (۱۰-۱۲) و عصر (ساعات ۵-۸) در کوچه جمع می­شوند و درباره مسایل گوناگون زندگی خود حرف می­زنند که در این بین مساله­ای که در اکثر چند لحظه­ای به درون صحبت­های زنان راه می­یابد؛ صحبت درباره سریال­های شبکه جم است. زنان در مباحث روزمره خود با یکدیگر درباره این سریال­ها حرف می­زنند و جریان این سریال­ها را -خصوصا سریال­های شبکه جم (GEM TV) که برای آنان جذابیت خاصی دارند-  پیگیری می­کنند. این امر در حالی است بسیاری از زنان این شهر با وجود سخت­گیری­های مردان خانواده، این سریال­ را دنبال می­کنند. اکثر آن­ها دائما از طرف مردان خانواده (مرد خانواده و احتمالا پسر یا پسران خانواده) به خاطر تماشای این سریال­ها (که از نظر مردان، سریال­هایی آبکی هستند) مورد تحقیر قرار می­گیرند. این شرایط حتی در بعضی از خانواده­ها به گونه­ای است که زنان در مجبور می­شوند خفا این برنامه­ها را می­بینند.

شرایط عمومی زندگی زنان در شهر کامیاران به گونه­ای است که به نظر می­رسد تاثیر زیادی بر زنان برای تماشای این سریال­ها داشته است. اکثر زنان شهر کامیاران خانه دار بوده و شغلی خارج از خانه و کارهای خانگی ندارند و این امر -در خانه بودن-  فرصت و زمان کافی را برای تماشای این برنامه­ها برای آنها فراهم می­کند. زنان این شهرستان آزادی کمی در رفت و آمد خارج از خانه دارند و -به دلیل کم درآمد بودن اکثر خانواده­های این شهر- تفریحات و سرگرمی­های محدودتری را دارند. همچنین وجود شکاف بین نسلی در بین زنان نسل جوان و مسن این شهر به نظر می­رسد که تنوع دیدگاه­های گوناگونی را به دنبال داشته باشد. عموم زنان مسن این شهر متعلق به جامعه روستایی هستند که از حدود ۲۰- ۳۰ سال قبل به شهر کامیاران مهاجرت کرده­اند و در مقابل زنان جوان­تر این شهر اکثرا در خود کامیاران به دنیا آمده­اند و عموما تحصیلات بیشتری را نسبت به زنان مسنتر دارند و همچنین در شرایط اجتماعی متفاوت­تری نسبت به زنان مسنتر  بزرگ شده­اند. این شرایط در کل  به می­رسد دیدگاه­های متنوعی را درباره تماشای این سریال­ها به وجود آورده باشد.

عدم درک دیدگاه زنان و تفسیر دیدگاه آنان بر اساس اندیشه­های مردسالارانه مسائل و مشکلات بسیاری را برای این قشر به وجود آورده است. از این رو فهم نگاه زنان می­تواند کمک زیادی به حل مسئله زن در دنیای امروزی باشد. در این بین به نظر می­رسد که در همین راستا این پژوهش درصدد بررسی انگیزه زنان از تماشای برنامه­های شبکه ماهواره­ای جم (GEM TV) و واکاوی قرائت آنها از این سریال­ها (مورد مطالعه: زنان شهر کامیاران) می­باشد.

این که زنان به چه دلایلی به مخاطبان اصلی این سریال­ها بدل شده­اند به انگیزه آنان، پس زمینه­های اجتماعی، وضعیت اجتماعی زنان مخاطب این سریال­ها، تفسیرهای آنان از این برنامه­ها و اموری از این قبیل ربط دارد. بنابراین برای فهم این فعالیت­ باید از نگاه خود زنان بیننده این سریال­ها نگاه کرد.

۱۲-ضرورت و اهمیت موضوع

کج فهمی و عدم درک درست زنان و تفکرات آنان اساس تمامی مشکلاتی است که در دوران اخیر گریبان زنان را گرفته است. نگاه مردسالارانه به تفکرات زنان باعث شده که بسیاری از اعمال زنان با دیده­ی تحقیر نگریسته شود. در چند سال اخیر، با رواج برنامه­ها و سریال­های تلویزیونی این نگاه همواره بر تماشای این برنامه­ها از سوی زنان سنگینی کرده و این تاوانی است که آنان به دلیل عدم درکشان می­پردازند. مردسالاری بورژوایی و تفکرات آن از همین نگاه­ها است که بازتولید می­شود و حتی به لایه­های زیرین و عمیق تفکرات امروزی ما لغزیده؛ این چیزی است که به دلیل عدم درک درست زنان بر تماشای این برنامه­ها تحمیل می­شود. اساسا در این رابطه باید درک کرد که چرا با وجود تمامی انتقاداتی که از این برنامه­ها می­شود این برنامه­ها کماکان کانون توجه زنانند. وجود پژوهش­هایی که بر لزوم درک زنان از برنامه­های تلویزیون تاکید داشته باشد به ندرت مشاهده می­شود. این که زنان به چه دلایلی به مخاطبان اصلی این سریال­ها بدل شده­اند و فهم این که دلایل اصلی آنان از تماشای این برنامه­ها چیست؟؛ می­تواند ما را در فهم شرایط اجتماعی آنان کمک کند. فهم درست زنان و درک این نکته که نه از نگاه مردسالارانه، بلکه تنها از نگاه خود زنان به این سریال­ها است که می­توان فهمید که زنان چه درکی از این برنامه­ها دارند؟ و انگیزه آنان از تماشای این برنامه­ها چیست؟ در حقیقت فهم دلایل آنان از تماشای این برنامه­ها می­تواند اطلاعات زیادی درباره شرایط اجتماعی زنان، میزان آزادی آنان در اجتماع مورد نظر، درک تفسیر آنان از زندگی روزمره و اموری از این قبیل به ما بدهد. در حقیقت با درک دیدگاه زنان می­توان به حل بسیاری از مشکلات آنان پرداخت. پژوهش حاضر با هدف درک دیدگاه­های زنان درباره تماشای سریال­های شبکه جم، بررسی انگیزه­های آنها و واکاوی قرائت آنها ار این سریال­ها سعی بر آن دارد که با درک کامل دیدگاه­های زنان (شهر کامیاران) درباره سریال­های شبکه جم به نوعی شرایط زندگی آن­ها را روشن کند تا به این وسیله بتوان با درک شرایط زندگی آن­ها برای بهتر شدن شرایط زندگی آن­ها اقداماتی را انجام داد. در حقیقت با درک شرایط و دیدگاه زنان شهر کامیاران درباره سریال­های شبکه جم می­توان به دیدگاه­های آن­ها درباره شرایط زندگی­شان و شاید تغییراتی که به نظر آن­ها باید در زندگی آن­ها رخ دهد؛ دست یافت.

۱-۳-اهداف پژوهش

۱-۳-۱-هدف اصلی

هدف اصلی این پژوهش بررسی انگیزه تماشای سریال­های شبکه ماهواره­ای فارسی زبان جم (GEM TV) توسط زنان و واکاوی قرائت آنان از این سریال­ها می­باشد.

۱-۳-۲-اهداف فرعی

  • بررسی انگیزه­های زنان از تماشای سریال­های شبکه جم با توجه به سن، وضعیت تاهل و طبقه اقتصادی آن­ها
  • واکاوی قرائت زنان از تماشای سریال­های ماهواره­ای شبکه جم (GEM TV)
  • بررسی دیدگاه­ها و اهداف زنان از تماشای سریال­های شبکه جم (GEM TV)

۱-۴-متغیرهای پژوهش

متغیرهای پیش­بین: سن، وضعیت تاهل

متغیر ملاک: انگیزه

متغیر مستقل: طبقه

متغیرهای وابسته: انگیزه (تماشای سریال­ها)، انگیزه تسهیل تعامی اجتماعی، انگیزه کسب پرستیژ اجتماعی، انگیزه فرار از واقعیا روزمره و انگیزه آموزشی

۱-۵-تعریف مفهومی متغیرهای پژوهش

انگیزه: در این پژوهش منظور از انگیزه بررسی عوامل روانشناختی و فردی در استفاده از رسانه­هاست. افراد به صورت فعال، به دنبال محتوایی هستند که بیشترین رضایت را برای آنان فراهم سازد. میزان این رضایت بستگی به نیازها و علایق فرد دارد (مهدی­زاده، ۱۳۹۱: ۷۳).

متغیر انگیزه در این پژوهش شامل چهار انگیزه اصلی می­باشد که شامل انگیزه آموزشی، انگیز تسهیل تعامل اجتماعی، انگیزه کسب پرستیژ اجتماعی و انگیزه فرار از واقعیات روزمره می­باشد.

  • انگیزه آموزشی: منظور از این انگیزه، این است که افراد به دلیل نقش آموزشی برنامه­ها از رسانه­ها استفاده می­کنند. در این پژوهش منظور از انگیزه آموزشی این است که مخاطبان سریال­های شبکه جم به منظور یادگیری و با هدف آموزش دیدن به تماشای سریال­های شبکه جم می­پردازند. در حقیقت این انگیزه، شامل استفاده از ماهواره با هدف یادگیری و دریافت اطلاعاتی است که اطلاعات فرد را درباره موضوع یا موضوعاتی افزایش دهد.
  • انگیزه تسهیل تعامل اجتماعی: منظور از این انگیزه این است که افراد با تماشای برنامه ماهواره­ای به دنبال توسعه روابط شخصی خود با دیگر افراد جامعه هستند. این انگیزه با هدف افزایش ارتباطات میان فردی مخاطب با دیگر افراد جامعه (ارتباطات شخصی فرد با خانواده و دیگر آشنایان و دوستان) ارتباط دارد.
  • انگیزه کسب پرستیژ اجتماعی: این انگیزه ناظر بر استفاده از ماهواره با هدف اعتماد به نفس، هویت شخصی و احساس قدرت در مخاطب مرتبط است.
  • انگیزه فرار از واقعیات روزمره: این انگیزه ناظر بر جنبه سرگرم­کنندگی ماهواره می­باشد. در این انگیزه فرد مخاطب هدفی جز سرگرم شدن و غفلت از دنیای واقعی ندارد. این انگیزه ناظر بر فرار مخاطب از دنیای واقعی و پناه بردن به دنیای خیالی تلویزیون است.

۱-۶-مفاهیم پژوهش

  • قرائت: در این پژوهش منظور از قرائت نحوه تفسیر و رمزگشایی افراد از پیام­های رسانه­ای است. در حقیقت قرائت، مشتمل بر نحوه تفسیر، پیش­زمینه­های اجتماعی، نوع نگاه، نحوه ادراک و اموری از این قبیل است که نوع نگاه فرد به پیام­های رسانه­ای را تعیین می­کند.
  • هژمونی: هژمونی یعنی تولید رضایت و اجماع فرهنگی. به عبارت دیگر هژمونی به معنای نوعی رضایت خود خواسته و خودانگیخته است. در حقیقت هژمونی شکل­گیری نظامی از باورها و ارزش­های حامی طبقه حاکم و رخنه کردن آن به درون کل جامعه است(میلنر، براویت، ۱۳۹۰: ۳۲۳). برخلاف ایدئولوژی که حالتی از بالا به پایین، زورمندانه و همراه فریب دارد، هژمونی آنچنان در تمام ابعاد زندگی روزمره­ی انسان­ها تنیده می­شود که در قالب عقل سلیم در می­آید. مجموعه­ای از عرف، عادات، راه رفتن، حرف زدن، سلیقه، رسوم و غیره همگی می­توانند قالبی هژمونیک داشته باشند و افراد متوجه نشوند که در سیطره­ی هژمونی قرار دارند. هژمونی دارای بعدی فرهنگی است.در حقیقت گرامشی معتقد است که هژمونی ترکیبی از سلطه و مقاومت است ( راثی تهرانی، ۱۳۸۸: ۱۰۴).
  • زندگی روزمره: زندگی روزمره مفهومی جدید در ادبیات علوم اجتماعی نیست. بسیاری از دانشمندان علوم اجتماعی به نحوی از انحا به موضوع و مساله زندگی روز مره توجه نشان داده اند . اگر چه همواره به طور مستقیم واژه زندگی روز مره به کار برده نشد . اما این مفهوم در قالب های دیگری نیز چون (( فرهنگ توده )) و (( فرهنگ عامه پسند )) به طور گسترده استفاده شده است . البته بار معنایی مفهوم زندگی روز مره تا اندازه زیادی با سایر مفاهیمی که ذکر شده است متفاوت است. برای مثال درک زندگی روزمره در قالب مفهوم فرهنگ توده، نگرشی انفعالی را به متن زندگی در پی داشته است. با وجود این، مسئله در نزد همه متفکرانی که به زندگی و امر زندگی روزمره پرداخته­اند، از جنبه­های مشترکی برخوردار بوده است ( کاظمی، ۱۳۸۴: ۹۸).
  • مطالعات فرهنگی: عبارت مطالعات فرهنگی به دو معنای عام و خاص به کار می­رود؛ اما در نظریه و نقد ادبی مدرن صرفا معنای خاص آن اراده می­شود. در معنای عام، مطالعات فرهنگی به هرگونه مطالعه درباره فرهنگ جامعه اطلاق می­شود که به طور متعارف از منظر علوم اجتماعی انجام می­شده است. اما در معنای خاص، این اصطلاح برای اشاره به روش­شناسی معینی در تحقیقات میان رشته­ای فرهنگی به کار می­رود که ریموند ویلیامز و ریچارد هوگارت در اواخر دهه ۱۹۵۰ و اوایل دهه ۱۹۶۰ پیشگامان نظری آن بودند (پاینده، ۱۳۸۵: ۴۲).
  • فرهنگ: این اصطلاح در اصل به معنای کشت و پرورش گیاهان بود، اما بعدها بسط یافت و به معنای رشد و شکوفایی موجودات انسانی نیز استفاده شد. در علوم انسانی به هنر­ها و فنون اشاره دارد؛ و در علوم اجتماعی به سبک زندگی افراد. تلفیق این دو معنا امکان­پذیر است، زیرا اولی بیانگر دومی است. به معنایی کلی­تر، فرهنگ به طیف وسیع نهادها، مصنوعات و عملکردهایی اشاره دارد که دنیای نمادین ما را بر می­سازند. لذا هنر و دین، علم و ورزش، آموزش و رفاه را شامل می­شود، اما معمولا اقتصاد و سیاست را دربر نمی­گیرد (میلنر، براویت، ۱۳۹۰: ۳۱۹).

۱-۷-تعریف عملیاتی متغیرهای پژوهش

تعریف عملیاتی راه و روش­های تجربه کردن یا سنجش یک مفهوم را مشخص می­کند (دی ویمر؛ آر دومینیک، ۱۳۸۴: ۸۳). در حقیقت تعریف عملیاتی یک متغیر، پژوهشگر را وادار می­کند تا مفاهیم انتزاعی را به شکل مشخص بیان کند (دی ویمر؛ آر دومینیک، ۱۳۸۴: ۸۳- ۸۴).

 

  • انگیزه­های تماشای برنامه­های ماهواره­ای

انگیزه تماشای برنامه­های تلویزیونی طیف بسیار متنوعی را شامل می­شود که یکی از آن­ها انگیزه­های تماشای برنامه­های ماهواره­ای بر مبنای پژوهشی است که شهابی و جهانگردی (۱۳۸۷) انجام داده­اند. انگیزه­های ذکر شده در این پژوهش شامل: ۱- انگیزه نارضایتی از تلویزیون ملی، ۲- انگیزه کسب اطلاعات سیاسی، ۳- انگیزه آموزشی، ۴- انگیزه فرار از واقعیات زندگی روزمره، ۵- انگیزه الگو گرفتن برای سبک زندگی، ۶- انگیزه تسهیل تعامل اجتماعی، ۷- انگیزه آشنایی و لذت بردن از فرهنگ عامه ایرانی و خارجی، ۸- انگیزه­های مسافرتی- مهاجرتی، ۹- انگیزه کسب پرستیژ اجتماعی و ۱۰- انگیزه دریافت اطلاعات ورزشی می­باشد که در ۶۰ گویه تهیه شده است. هر یک از این گویه­ها در یک طیف ۶ درجه­ای (که در آن به اصلا نمره ۱، خیلی کم نمره۲، کم نمره ۳، متوسط نمره ۴، زیاد نمره ۵ و خیلی زیاد نمره ۶ داده شد) تنظیم شده­اند. در پژوهش حاضر، با توجه به اهداف پژوهش از چهار انگیزه (انگیزه آموزشی، انگیز تسهیل تعامل اجتماعی، انگیزه کسب پرستیژ اجتماعی و انگیزه فرار از واقعیات روزمره) ذکر شده در اسن پرسشنامه استفاده شد تا بدین ترتیب انگیزه­های استفاده از برنامه­های شبکه جم (GEM TV) در میان مخاطبان این برنامه­ها روشن شود.

این پرسشنامه شامل ۲۴ جمله است که برای هریک از آنها ۶ پاسخ پیشنهاد شده است. پاسخ­های پیشنهادی به ترتیب نمراتی از (اصلا نمره ۱، خیلی کم نمره۲، کم نمره ۳، متوسط نمره ۴، زیاد نمره ۵ و خیلی زیاد نمره ۶) داده خواهد شد.

در این پژوهش همچنین نحوه قرائت زنان از طریق مصاحبه ساخت نیافته با آنان عملیاتی خواهد شد. به این ترتیب که در جریان مصاحبه با زنان، نحوه قرائت آنان در باب سریال­های شبکه جم (GEM TV) واکاوی خواهد شد.

تعداد صفحه :۱۴۶

قیمت :37500 تومان

بلافاصله پس از پرداخت ، لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار می گیرد

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

پشتیبانی سایت  ali.farjadniya@gmail.com