پایان نامه ارشد: نقد و بررسی روش دکتر صبری ابراهیم السید در «نهج البلاغۀ، نسخه جدیدۀ …

گرایش :نهج البلاغه

عنوان : نقد و بررسی روش دکتر صبری ابراهیم السید در «نهج البلاغۀ، نسخه جدیدۀ محققۀ و موثقۀ تحوی ما ثبتت نسبته للإمام علی (رضی الله عنه و کرم الله وجهه) من خطب و رسائل و حکم» 

پایان نامه کارشناســی ارشــد

رشتۀ علوم حدیث

گرایش نهج البلاغه

 

عنـــوان پایان نامــه

نقد و بررسی روش دکتر صبری ابراهیم السید در «نهج­البلاغۀ، نسخه جدیدۀ محققۀ و موثقۀ تحوی ما ثبتت نسبته للإمام علی (رضی الله عنه و کرم الله وجهه) من خطب و رسائل و حکم»

 

استاد راهنما

حجه الاسلام و المسلمین دکتر مهدی مهریزی

استاد مشاور

حجه الاسلام و المسلمین علی صدرایی خویی

 

ماه و سال دفاع

                                             اسفند ماه۹۱

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده پایان نامه درج نمی شود

(در فایل دانلودی نام نویسنده موجود است)

تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :

(ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل است)

چکیده

پس از تدوین نهج­البلاغه توسط سید رضی; شبهات بسیاری پیرامون آن مطرح شد که ابتدایی­ترین آن انتساب سخنان این کتاب به گردآورنده یعنی سید رضی یا برادرش سید مرتضی بود. از دیگر شبهات وارده می­توان به: مسئله امامت و خلافت، دسته­بندی و گونه­بندی منظم و مرتب، به کارگیری الفاظ وصی یا وصایت، ادعای تأخر برخی مباحث نهج­البلاغه از زمان امام علی­۷، ادعای برخورداری از علم غیب، آرایه­های لفظی و معنوی، تعریض به صحابه و … اشاره کرد. دکتر صبری ابراهیم السید پژوهشگر معاصر با تمسک به برخی از این شبهات به عنوان تحریفات وارد بر نهج­البلاغه و به تعبیری آفات نفوذ کردۀ در آن بر اثر سالیان دراز، سعی بر پاکسازی این کتاب از مطالب نادرست دارد. وی در تحقیق جدیدی گرد نهج البلاغه، که در اثر مشاهدات خود در باب مصادر و متون و اسناد نهج البلاغه صورت داده است، آن را به قسمت های مختلفی تقسیم نموده و در اثبات منقولات کتاب به امیرالمومنین­۷ بخش هایی از آن را صحیح می داند و مطالبی را هم رد می­کند. نهج البلاغه گردآوری شده توسط مرحوم شریف رضی در حدود ۶۰۰ صفحه می­باشد درحالی که ابراهیم صبری در ۳۰۰ صفحه آن را ارائه داده است، وی برای رد مطالب ذکر شده دلایلی را برمی شمرد و روش خویش را که استفاده از بررسی اسناد، مصادر کهن و نقد متن بوده است به کار می­بندد، که بر اثر این روش تلفیقی نتیجه کار خویش را در پنج بخش تقسیم می کند: ۱ـ متونی که نسبت آنها به امام­۷ ثابت شده است ۲ـ متونی که تنها راویان آن شیعیان بوده­اند ۳ـ متونی که هیچ راوی شیعه و سنی در کتاب خود نیاورده ۴ـ متونی که نسبت آنها مشکوک است ۵ـ متونی که نسبت آنها به دیگران ثابت شده است. وانگهی در تطبیق روش تلفیقی فوق دو نقص جدی دیده می شود: الف) این روش را نسبت به همه خطبه ها و نامه ها و حکمت ها اعمال نکرده است. ب) در تطبیق قواعد هر یک از سه محور ذکر شده (بررسی اسناد، مصادر کهن، نقد متن) مرتکب خطای فاحش شده است که این خطا می تواند در پژوهش و تحقیق نویسنده در مورد تمام افراد به صورت استقرایی، در تطبیق مطالب بر اثر حب و بغض، اعتقاد خاص و تعصبات مذهبی بروز کند. ما در این پژوهش  ابتدا به تبیین و سپس به تحلیل موضوع می­پردازیم و در پی آن روشی را که او برگزیده است معرفی، بررسی و نقد نموده و در مرحله تحلیل، درستی کار او را طبق موازین مشترک  دو فرقه شیعه و اهل سنت ارزیابی می­نماییم.

کلید واژه ها: نهج­البلاغه، ابراهیم صبری، سید رضی، شبهات نهج­البلاغه.

 

 

 

فهرست مطالب

مقدمه. ۹

فصل اول: کلیات.. ۱۲

۱.۱. آشنایی با سید رضی; ۱۳

۱.۱.۱. روزگار سید رضى. ۱۳

۱.۱.۲. زندگانى سید رضى؛ خانواده ۱۳

۱.۱.۳. استادان. ۱۶

۱.۱.۳.۱. استادان سید رضى. ۱۶

۱.۱.۴. آثار. ۱۷

۱.۱.۵. آشنایی با نهج البلاغه. ۲۲

۱.۱.۵.۱. اهمیت نهج البلاغه. ۲۲

۱.۱.۵.۲. توجه اهل سنت به سخنان گرانقدر امیرمؤمنان، علی ۷ و کلام ایشان در نهج­البلاغه. ۲۶

۱.۱.۵.۳. گردآوری سخنان امام علی ۷. ۲۹

۱.۱.۶. مصادر نهج البلاغه. ۳۲

۱.۱.۷. شرح ها، ترجمه ها، معجم ها (کتابنامه نهج­البلاغه) ۳۴

۱.۱.۷.۱. شرح. ۳۴

۱.۱.۷.۲. ترجمه. ۳۶

۱.۱.۷.۳. معجم و راهنما ۳۷

۱.۱.۷.۴. مستدرک.. ۳۷

۱.۱.۸. موضوعات نهج البلاغه. ۳۸

۱.۱.۹. شبهات مطرح شده پیرامون نهج البلاغه. ۳۹

۱.۱.۱۰. آشنایی با صبری ابراهیم السید ۴۰

فصل دوم: معرفی کتاب نهج البلاغه، نسخه جدیده محققه و موثقه. ۴۲

۲.۱. شناخت اجمالی کتاب.. ۴۳

۲.۲. گزارشی از مقدمه و پیشگفتار کتاب نهج البلاغه نسخه جدیده محققه و موثقه. ۴۴

۲.۳. استخراج موازین، مبانی و ملاکهای نویسنده برای حذف.. ۴۹

۲.۴. نتایج تحقیقات نویسنده ۵۱

۲.۵. گزارشی از موارد حذف شده (بخش آخر، تحقیق النصوص و توثیقها) ۵۵

۲.۵.۱. خطبه ها ۵۵

۲.۵.۲. نامه ها ۵۶

۲.۶. توضیح دلیل حذف خطبه ها و نامه ها بر اساس مبانی و موازین نویسنده ۵۷

۲.۶.۱. خطبه های حذف شده ۵۷

۲.۶.۲. نامه های حذف شده ۷۷

فصل سوم: نقد و بررسی مبانی و دیدگاههای صبری ابراهیم السید ۸۲

۳.۱.  نقد و بررسی ملاکها و دیدگاههای نویسنده ۸۳

۳.۱.۱. تکریم و علاقه مندی علی۷ نسبت به صحابه. ۸۴

۳.۱.۲. اراده­ی مقصود دیگری از سخن. ۸۷

۳.۱.۳. علم غیب.. ۹۰

۳.۱.۴. خطب مسجع. ۹۸

۳.۱.۵. اغراض مذهبی. ۱۰۰

۳.۱.۶. متون تکراری.. ۱۳۱

۳.۲. تناقضات.. ۱۳۲

۳.۳. نقد و بررسی سایر شبهات وی.. ۱۳۵

فصل چهارم: بررسی تطبیقی موارد اختلافی. ۱۴۵

۴.۱. موارد حذف شده­ی منسوب به دیگران. ۱۴۶

۴.۲. موارد حذف شده بر اساس دلایل دیگر مؤلف.. ۱۵۸

۴.۲.۱. خطبه ها ۱۵۸

۴.۲.۲. نامه ها ۱۸۶

جمع بندی.. ۱۹۳

کتابنامه. ۱۹۵

منابع فارسی.. ۱۹۵

منابع عربی. ۱۹۶

 


 

مقدمه

از قرنهای گذشته تا کنون افراد زیادی مشغول به جمع­آوری و ضبط سخنان رسول اکرم­۶ و ائمه هدی: بوده­اند. در این میان گرد­آوری احادیث أمیرالمؤمنین علی۷ در خور توجه است و اشخاص بسیاری خطبه ها و سخنان آن حضرت را تدوین و تبویب نموده­اند. نهج­البلاغه مجموعه گرد­آوری شده از کلام امام است که به گفته سید رضی;:

«هر گوینده و سخنوری بدو اقتدا کند و هر واعظ بلیغی در سخن خود از او یاری جوید».[۱]

این کتاب نه صرفاً تلاش برای دستیابی به آثار رسیده از امیرالمؤمنین۷ داشته، بلکه در پی آن بوده است تا سخنان بلیغ و فصیح آن بزرگوار را ضبط نماید. چرا که می­گوید:

«امیرالمؤمنین۷، سرچشمه و آبشخور فصاحت و منشأ و مولد بلاغت است و راز این دو، در کلام او آشکار گردیده و قواعدش را از کلام او اقتباس کرده­اند.»[۲]

لذا محور کتاب سید رضی خطبه­های شگفت­انگیز، نامه­های دل­آویز و سخنان کوتاه حکمت­آمیز است از این رو وی شیوه­ مخصوص خود را برای تدوین اثرش برگزیده است.

از نظر سبک­شناسی و میزان اعتبار کتاب، نحوه گزارش دهی سید رضی نقش مهمی را در بالابردن اعتبار اثر، بر عهده دارد. او در این مجموعه، روایات امام را به صورت مرسل گزارش کرده است. مرسل در اصطلاح علم حدیث، به حدیثی گفته می­شود که راوی آن، معصوم را درک نکرده باشد؛ خواه واسطه تا معصوم یک نفر و یا بیشتر باشد. بدین سبب پس از ۲۷۰ سال از نگارش نهج­البلاغه در قرن چهارم، تا کنون شبهات و نقدهای فراوانی بر آن وارد شده است. وجود برخی مطالب از جمله آنچه امیرالمؤمنین۷ در خطبه معروف به شقشقیه ایراد فرموده، شبهه­کنندگان را به این گمان افکنده که چنین سخنانی نمی­تواند کلام آن حضرت باشد، لذا نبود سلسله اسناد راویان بر پافشاری تشکیک­کنندگان این کتاب دامن زده و آنان را به این سمت سوق داده است که نصوص نهج­البلاغه ساخته و پرداخته جامع آن می­باشد. ابن خلکان به عنوان نخستین شبهه­کننده در نهج­البلاغه، در کتاب «وفیات الأعیان» چنین نوشته:

«مردم درباره کتاب نهج­البلاغه گرد­آوری شده از کلمات امام علی بن ابی­طالب۲ اختلاف پیدا کرده­اند که آیا او (سید رضی) مؤلف آن کتاب است یا برادرش سید مرتضی و نیز گفته­اند این کتاب از سخنان علی نیست، بلکه شخص گرد­آورنده، سازنده آن کلمات است.»[۳]

در میان معاصران نیز کسانی پیرامون نهج­البلاغه شبهاتی بیان داشته­اند از جمله احمد امین مصری، شوقی ضیف و… . عادل حسن الأسدی در کتاب خود «مع المشککین»، تشکیک­کنندگان در نهج­البلاغه را گرد آورده و با ذکر شبهات آنها به اختصار پاسخهایی ارائه داده است.

ابراهیم صبری از جمله شبهه­کنندگان معاصر می­باشد که با تألیف کتاب «نهج­البلاغه نسخه جدیده محققه و موثقه تحوی ما ثبتت نسبته للإمام علی (رضی الله عنه و کرم الله وجهه) من خطب و رسائل و حکم» درصدد نشان دادن نصوصی است که به طور قطع از امیرالمؤمنین۷ صادر شده و در همین راستا بسیاری از خطبه ها و بخش های دیگر نهج­البلاغه را حذف کرده است.

نقد و بررسی مطالب این کتاب موضوع این پژوهش قرار گرفت و به علت حجم وسیع خطبه­ها و نامه های نهج البلاغه، از ارزیابی حکمتها و کلمات قصار خودداری به عمل آمد. لذا پژوهش پیش رو بررسی و کاوش در خطبه ها و نامه­های موجود در نهج­البلاغه و کتاب ابراهیم صبری است که در چهار فصل بدین قرار تنظیم شده است: فصل اول: کلیات، فصل دوم: گزارش کتاب نهج­البلاغه نسخه جدیده محققه و موثقه تحوی ما ثبتت نسبته للإمام علی (رضی الله عنه و کرم الله وجهه) من خطب و رسائل و حکم، فصل سوم: نقد مبانی و دیدگاه­های نویسنده و فصل چهارم: بررسی تطبیقی موارد اختلافی.

[۱]. سید رضی، نهج­البلاغه، مترجم عبدالمحمد آیتی، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی ـ بنیاد نهج­البلاغه، ۱۳۷۸ش، مقدمه سید رضی بر نهج­البلاغه، ص۲۱.

[۲]. همان.

[۳]. ابن خلکان، أبی العباس بن ابی­بکر، وفیات الأعیان و انباء ابناء الزمان، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۱۷ق، ج۲، در شرح حال سید مرتضی برادر بزرگ سید رضی.

تعداد صفحه : ۲۰۱

قیمت : ۱۴۷۰۰ تومان

بلافاصله پس از پرداخت لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار می گیرد

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

پشتیبانی سایت :        ****       ali.farjadniya@gmail.com

در صورتی که مشکلی با پرداخت آنلاین دارید می توانید مبلغ مورد نظر برای هر فایل را کارت به کارت کرده و فایل درخواستی و اطلاعات واریز را به ایمیل ما ارسال کنید تا فایل را از طریق ایمیل دریافت کنید.

***  *** ***