دانلود پایان نامه ارشد: کارکردهای اجتماعی دین از دیدگاه علامه طباطبایی و دورکیم

دانلود پایان نامه

دانشکده: علوم اجتماعی

 

    پایان نامه جهت اخذ درجه کارشناسی ارشد

رشته : علوم اجتماعی

 

عنوان :

کارکردهای اجتماعی دین از دیدگاه علامه طباطبایی و دورکیم 

 

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده پایان نامه درج نمی شود

(در فایل دانلودی نام نویسنده موجود است)

تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :

(ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل است)

 

چکیده

این پژوهش به دنبال آن است تا به بررسی تطبیقی کارکردهای اجتماعی دین از دیدگاه دورکیم و علامه طباطبایی بپردازد تا بدین وسیله وجوه اشتراک و افتراق دیدگاههای آنان رادر این زمینه نشان دهد.

دورکیم و علامه طباطبایی با وجود اینکه دارای مبانی نظری متفاوتی هستند، اما هر دو برضرورت همیشگی دین و قوانین دینی در جامعه اذعان دارند.به اعتقاد دورکیم دین بر حسب نوع جوامع خصوصیات متفاوت پیدامیکند. ایشان برای دین دو بعد عقیدتی و مناسکی مطرح  می کند اما عنصر اصلی دین را بعد مناسکی آن می داند. آنچه که در تبیین کارکردی دورکیم از دین اهمیت دارد کارکردهای اجتماعی مناسک دینی است که عبارتند از :انضباط بخشی، وحدت بخشی، خوشبختی بخشی ، حیات بخشی و تقویت قوا . بر این اساس دورکیم کارکردهای دین را در بعد اجتماعی آن خلاصه می کند.

اما علامه طباطبایی بر این باور است که دین در سه بعد عقیدتی ،اخلاقی و عملی  دارای کارکردهای فردی و اجتماعی، دنیوی و اخروی است . از جمله کار کردهای اجتماعی دین از نظر ایشان می توان  به اصلاح جامعه، تنظیم زندگی اجتماعی، شکوفایی فرهنگ و تمدن و…اشاره کرد. به اعتقاد علامه (ره) تنها راهی که اجتماع انسانی را از تشتت و تفرقه نجات می دهد، دین است ؛ چرا که دین برای رفع و حل اختلاف جوامع بشری و ایجاد وحدت و همبستگی اجتماعی آمده است.

بنابر این می­توان گفت که علامه و دورکیم با وجود پیش فرض های متفاوت در بحث دین،بر نقش محوری دین در جامعه تأکید دارند و کارکردهای اجتماعی مشابهی را برای دین مطرح کرده­اند. اما تبیین علامه(ره)از کارکردهای دین ناظر به همه ابعاد وجود انسان است که برخلاف دورکیم اولاًبا تقلیل گرایی همراه نیست. ثانیاً کارکردهای دین را در راستای سعادت و کمال انسان می­داند و ثالثاً کارکردهای اجتماعی دین را نه تنها در ساختار جامعه بلکه در محتوای جامعه هم مطرح می­کند.
فهرست مطالب

 

مقدمه. ۱

فصل اول: کلیات و مفاهیم.. ۳

۱- بیان مساله. ۴

۲- سؤالات اصلی و فرعی پژوهش… ۵

الف)  سؤال اصلی.. ۵

ب) سؤلات فرعی پژوهش… ۵

۳- علت انتخاب موضوع و اهمیت و فایده آن. ۵

۴- پیشینه پژوهش… ۶

۵- اهداف پژوهش… ۸

۶- تعریف مفاهیم. ۸

۱-۶- تعریف دین: ۸

۱-۱-۶-معنای لغوی دین.. ۸

۲-۱-۶-دین در قرآن. ۹

۳-۱-۶-دین در روایات… ۱۰

۴-۱-۶-تعاریف اصطلاحی دین و عوامل اصلی بروز اختلاف در آن. ۱۱

۱- حوزه های دین پژوهی و مسأله تعریف دین.. ۱۱

۲- دین و مترادف های آن. ۱۲

۱-۲- دین وایدئولوژی.. ۱۲

۲-۲- دین و ایمان. ۱۳

۳-۲- دین و شریعت… ۱۴

۴-۲- دین و مذهب… ۱۴

۵-۲- دین و ماوراءالطبیعه. ۱۵

۳- دین و مبادی تعریف… ۱۵

۴- رهیافت­های نظری در تعریف دین.. ۱۶

۱-۴- تعاریف  اصطلاحی دین از نظر دانشمندان اسلامی.. ۱۶

۲-۴- تعاریف  اصطلاحی دین از نظردانشمندان غربی.. ۱۸

۲-۶-تعریف جامعه. ۲۱

۳-۶-تعریف کارکرد و انواع آن. ۲۲

۱-۳-۶- مفهوم کارکرد: ۲۳

۲-۳-۶- کارکردهای مناسب و نامناسب… ۲۴

۳-۳-۶- کارکردهای آشکار و پنهان. ۲۵

۴-۳-۶-کارکرد اجتماعی.. ۲۶

۴-۶- انسان شناسی.. ۲۶

۵-۶-  هستی شناسی.. ۲۷

۶-۶- روش شناسی.. ۲۷

۷- پیش فرض ها ۲۸

۸- روش پژوهش… ۲۸

۹- روش گرد آوری اطلاعات… ۲۹

۱۰- سازماندهی پژوهش… ۲۹

فصل دوم: دیدگاه­های اساسی درباره کارکردهای دین.. ۳۱

مقدمه. ۳۲

دیدگاه­های اساسی در باره کارکردهای دین.. ۳۳

۱- کارکردهای دین برحسب نوع نگرش( مثبت یا منفی بودن) ۳۳

۱-۱- کارکردهای منفی دین.. ۳۴

نقد نظریه مارکس و مارکسیست ها ۳۵

۲-۱- کارکردهای مثبت دین.. ۳۶

۱-۲-۱- همیشگی بودن کارکردهای مثبت دین.. ۳۶

۲-۲-۱- مقطعی بودن کارکردهای مثبت دین.. ۳۷

نقد نظریه اگوست کنت: ۳۸

۲- کارکردهای دین برحسب قلمرو آن. ۴۰

۱-۲- نظریات حداقلی دین و نقد آنها ۴۰

۱-۱-۲-نظریه سکولاریسم. ۴۰

۲-۱-۲- نظریه روانشناسان. ۴۴

۳-۱-۲- نظریه جامعه شناسان. ۴۶

۴-۱-۲- نظریه روشنفکران مذهبی.. ۴۹

نقد نظریات حداقلی.. ۵۲

۲-۲- نظریه حداکثری دین و نقد آن. ۵۳

نقد نظریه حداکثری.. ۵۴

۳-۲- نظریه اعتدالی دین.. ۵۵

فصل سوم: دین و کارکردهای اجتماعی آن از دیدگاه دورکیم.. ۵۹

بخش اول: کلیاتی درباره دورکیم. ۶۰

۱- زندگی و آثار دورکیم. ۶۰

۲- زمینه فکری و اندیشه­های اصلی دورکیم. ۶۴

۳- رویکرد روش شناسی دورکیم در دین پژوهی.. ۶۹

۴- هستی شناسی دورکیم. ۷۱

۵- انسان شناسی دورکیم. ۷۲

بخش دوم: کارکردهای اجتماعی دین از نظر دورکیم.. ۷۴

۱- دین و ابعاد آن. ۷۴

۱-۱- دورکیم و بعد مناسکی دین.. ۷۷

۲- دین و خصوصیات آن در جوامع مختلف از نظر دورکیم. ۸۳

۱-۲- دین و خصوصیات آن در جوامع ابتدایی.. ۸۷

۲-۲- دین و خصوصیات آن در جوامع صنعتی امروزی.. ۹۰

۳- دورکیم و تبیین کارکردی دین.. ۹۵

۴- دین به مثابه نهاد اجتماعی و کارکردهای آن از نظر دورکیم. ۹۹

۵- نقد نظریه دین دورکیم. ۱۰۴

۱-۵- انتقادات روش شناسانه. ۱۰۴

۲-۵- انتقادات مردم نگارانه و تجربی.. ۱۰۵

۳-۵- انتقادات نظری.. ۱۰۶

فصل چهارم: دین و کارکردهای اجتماعی آن از دیدگاه علامه طباطبایی.. ۱۰۹

بخش اول: کلیاتی درباره علامه طباطبایی.. ۱۱۰

۱- زندگی و آثار علامه طباطبایی.. ۱۱۰

آثار علامه طباطبائی.. ۱۱۲

۲- اندیشه­های اصلی علامه طباطبایی و نوآوریهای او در ابعاد مختلف… ۱۱۳

۳- رویکرد روش شناسی علامه طباطبایی در دین پژوهی.. ۱۱۴

۴- هستی شناسی علامه طباطبایی.. ۱۱۵

۵- انسان شناسی.. ۱۱۶

بخش دوم: دین و کارکردهای فردی و اجتماعی آن از دیدگاه علامه طباطبایی.. ۱۱۸

۱- دین و ابعاد آن. ۱۱۸

۲- دین و نظریه فطرت علامه. ۱۲۲

۳- دین و ماهیت اجتماعی آن. ۱۲۴

۴- کارکردهای دین از دیدگاه علامه طباطبایی.. ۱۲۵

۱-۴- پیش فرضهای علامه طباطبایی در بحث کارکرد دین.. ۱۲۶

۱-۱-۴- حقانیت دین و خدا ۱۲۶

۲-۱-۴- قرآن و سنت… ۱۲۶

۳-۱-۴- سازگاری عقل و دین.. ۱۲۶

۴-۱-۴- شریعت سخنگو. ۱۲۷

۵-۱-۵- دو ساحتی بودن دین.. ۱۲۷

۲-۴- کارکردهای فردی و اجتماعی دین از دیدگاه علامه. ۱۲۸

۱-۲-۴-کارکردهای فردی دین.. ۱۲۸

۱-۱-۲-۴- کارکردهای نگرشی دین.. ۱۲۸

۱- کارکردهای نگرش ایمانی در قرآن. ۱۳۰

۲- کارکردهای معرفت زایی دین.. ۱۳۱

۱-۲- خداشناسی.. ۱۳۲

۲-۲- پیامبرشناسی.. ۱۳۲

۱-۲-۲- تبیین خصوصیات پیامبران. ۱۳۳

۲-۲-۲- معرفی انگیزه بعثت پیامبران. ۱۳۳

۳-۲- معاد شناسی.. ۱۳۵

۲-۱-۲-۴- کارکردهای دین در عرصه اخلاق.. ۱۳۶

۱- شناخت فضائل و رذائل اخلاقی.. ۱۳۸

۲- تربیت اخلاقی.. ۱۴۰

۳- پشتیبانی از اصول اخلاقی و ضمانت اجرای آن. ۱۴۱

۳-۱-۲-۴- تامین سعادت دنیوی و اخروی انسان. ۱۴۳

۴-۱-۲-۴- تأمین بهداشت جسمی و روحی انسان. ۱۴۵

۲-۲-۴- کارکردهای اجتماعی دین.. ۱۴۶

۱-۲-۲-۴- اصلاح جامعه. ۱۴۶

۲-۲-۲-۴-ایجاد وحدت و همبستگی اجتماعی.. ۱۴۷

۳-۲-۲-۴- تنظیم زندگی اجتماعی انسان. ۱۴۸

۴-۲-۲-۴- شکوفایی تمدن و فرهنگ… ۱۴۹

۵-۲-۲-۴- حفظ منافع افراد ورفع اختلافات اجتماعی.. ۱۵۰

۶-۲-۲-۴- کارکردهای اجتماعی دین در عرصه احکام عملی(فقه) ۱۵۱

۱-کلیاتی در باب احکام عملی.. ۱۵۱

۱-۱- معنای لغوی و اصطلاحی احکام. ۱۵۱

۲-۱-موضوع و گستره احکام. ۱۵۱

۳-۱- ابواب فقه از نظر علامه طباطبایی.. ۱۵۳

۱-۳-۱- عبادات : ۱۵۳

۲- ۳-۱- معاملات : ۱۵۳

۳-۳-۱- سیاسات (احکام ): ۱۵۴

۲- کارکردهای اجتماعی احکام دینی بر حسب ابواب فقهی. ۱۵۴

۱-۲- فقه عبادی و کارکردهای اجتماعی آن. ۱۵۴

۱-۱-۲- کارکرد اجتماعی نماز. ۱۵۵

۲-۱- ۲- کارکرد اجتماعی حج.. ۱۵۶

۳-۱-۲- نماز، روزه و حج وسیله رفع اختلافات طبقاتی  ۱۵۸

۴-۱-۲- کارکرد اجتماعی خمس و زکات.. ۱۵۸

۲-۲- فقه معامله ای و کارکردهای اجتماعی آن. ۱۵۹

۱-۲-۲- قوام و ثبات اجتماعی.. ۱۵۹

۲-۲- ۲- تأمین عدالت اجتماعی.. ۱۶۱

۳-۲-۲- معاملات اقتصادی  باطل و کارکردهای منفی آن  ۱۶۲

۱-۳-۲-۲- معاملات ربوی.. ۱۶۳

۲-۳-۲-۲- کم فروشی.. ۱۶۴

۳-۲- فقه سیاسی و کارکردهای اجتماعی آن. ۱۶۵

۱-۳- ۲- حکومت ضامن اجرای احکام فقهی و حکومتی   ۱۶۶

۲-۳- ۲- حکومت حافظ حقوق و منافع اجتماعی انسان  ۱۷۱

فصل پنجم: بررسی تطبیقی دیدگاه­ها ۱۷۲

بخش اول: وجوه اشتراک دیدگاه علامه طباطبایی و دورکیم. ۱۷۳

۱- اشتراک در واقعیت دین.. ۱۷۳

۲-  اشتراک در کارکردهای مثبت دین.. ۱۷۶

۳- اشتراک دردائمی بودن دین.. ۱۷۶

۴- اشتراک درپیوند دین و جامعه. ۱۷۷

بخش دوم: وجوه افتراق دیدگاه دورکیم وعلامه طباطبایی.. ۱۷۹

۱- پیش فرض­های متفاوت در تعریف دین.. ۱۷۹

۲- تفاوت در مبانی نظری.. ۱۸۵

۱-۲- تفاوت در روش شناسی.. ۱۸۵

۲-۲- تفاوت در هستی شناسی.. ۱۸۵

۳-۲- تفاوت درانسان شناسی.. ۱۸۶

۳- منشأ دین.. ۱۸۷

۴- نوع رابطه دین و جامعه. ۱۹۲

۵- رابطه دین و اخلاق.. ۱۹۳

۶- علت دوام دین.. ۱۹۵

۷- حرکت ادیان. ۱۹۷

۸- کارکردهای دین برحسب برحسب قلمرو آن. ۱۹۸

۹- کارکردهای اجتماعی دین بر حسب ابعاد دین.. ۱۹۹

نتیجه گیری.. ۲۰۶

فهرست منابع.. ۲۱۰

الف) کتابها ۲۱۱

ب) پایان نامه­ها و مقالات… ۲۱۷

 

مقدمه

در سبز فایل با رشد علوم به ویژه علوم تجربی تبیین کارکردی رواج یافته است .  این  تبیین به بررسی پدیده ها بر اساس پیامد و آثار شان در زندگی فردی و اجتماعی انسان می پردازد  و  در عرصه های  مختلف از جمله دین توجه بسیاری از دانشمندان از جمله جامعه شناسان ومردم شناسان و متکلمان را به سوی خود معطوف داشته است . سؤالی که در تبیین کارکردی دین مطرح می شود این است که دین چه نقش و کارکردی در زندگی انسان دارد ؟

از بین جامعه شناسان دورکیم را به عنوان بنیانگذاری کارکردگرایی در سبز فایل می دانند که در تبیین دین بر جنبه اجتماعی آن تاکید دارد . ایشان توجهی به صدق و کذب ادیان و حقانیت دین و گزاره های دینی ندارد  و صرف نظر از حقانیت دین و با روش علمی  به مطالعه دین و آثارو کارکردهای آن می پردازند .

متفکرین و اندیشمندان اسلامی نیز از گذشته های دور به پیامدها وکارکردهای  دین توجه داشته اند .آنها در ضمن مباحث مختلف دینی به این موضوع  نظر داشته  ،  اما به طور مستقل به این موضوع نپرداخته اند . بنابراین نیاز بشر به دین و اینکه دین پاسخگوی چه نیازی از نیازهای انسان است همواره مورد توجه اندیشمندان اسلامی بوده وتوجه به این مساله در بین آنها سابقه ای طولانی دارد . اما آنچه که دین پژوهان اسلامی در مطالعات دینی خود به آن عنایت دارند توجه به حقانیت دین و صدق و کذب آن است ، علامه طباطبایی نیز از این جمله است . ایشان ضمن تبیین و تفسیر دین حقانیت آن را مد نظر داشته و به دفاع عقلانی از آن می پردازند .

دورکیم و علامه طباطبایی با وجود پیش فرض های متفاوتی که از دین دارند در آثار خود به نقش و کارکردهای اجتماعی آن پرداخته اند  وحضور دین در زندگی اجتماعی را یک ضرورت می دانند.هدف از انجام این پژوهش  بیان کارکردهای اجتماعی دین از دیدگاه این دو متفکر و یافتن وجوه اشتراک و افتراق دیدگاههای آنها می باشد که به تفصیل به آن خواهیم پرداخت.

 

 

فصل اول:

کلیات و مفاهیم

۱- بیان مساله

انسان موجودی اجتماعی است که بدون حضور در جامعه و تعامل با دیگران  از عهده پاسخگویی به نیازهای متنوع زندگی خویش بر نمی آید . این معاشرت و تعامل در زندگی اجتماعی باید مبتنی بر قانون باشد و گرنه به اختلال در نظام اجتماعی منجر خواهد شد.زیرا سود جویی و حب ذات که از صفات غریزی انسان است، او را به سوی تضییع حقوق دیگران سوق می­دهد . بنابراین برای کنترل صفات غریزی انسان وجود قانون امری ضروری به نظر می­رسد. از بین همه قوانین این قوانین دینی هستند که بیش از هر قانون دیگر می­توانند در این زمینه مؤثر باشند و درثبات نظام اجتماعی نقش ایفا نمایند.

بنابراین قوانین ، اصول و ارزش­های ثابتی که دین آنها را برای انسان فراهم می­کند، برای رفع نیازهای اجتماعی وی بیش از هر چیز دیگر اهمیت دارند . دین در یک تقسیم بندی کلی به دو دسته الهی و بشری تقسیم می­شود. دین بشری دینی است که بشر با فکر خود برای خویش تدوین کرده است. اما دین الهی از سوی خداوند برای هدایت بشر فرستاده شده است.

دین چه منشأ الهی داشته باشد چه بشری، از نگاه اندیشمندانی که از منظرهای متفاوتی به مطالعه آن پرداخته اند، دارای کارکردهای مختلفی از جمله کارکردهای اجتماعی در زندگی انسان است. کارکرد در اصطلاح جامعه شناسی غالباًبه معنی کار، نقش و وظیفه استعمال می­شود. علاقه جامعه شناسان از جمله دورکیم به مطالعه دین عمدتاً ناشی از تأثیراتی است که دین در حیات اجتماعی انسان دارد. دورکیم دین را به عنوان یک پدیده اجتماعی در نظر می گیرد و علت موجده آن را انسان و زندگی اجتماعی می داند.

علامه طباطبایی بر خلاف دورکیم برای دین منشأ الهی قائل است. از نظر ایشان نیز دین و قوانین دینی به دنبال پاسخگویی به نیازهای ضروری انسان می باشند . دورکیم و علامه طباطبایی که هر کدام از اندیشمندان بر جسته  زمان خود هستند، بر نقش مؤثر دین  درحیات اجتماعی بشر تأکید دارند.

در این پژوهش بر آنیم تا به بررسی تطبیقی دین از دیدگاه دورکیم و علامه طباطبایی بپردازیم  وکارکردهای اجتماعی دین را از نگاه آنان مقایسه کرده و وجوه اشتراک و افتراق آنها را بیان نماییم.

تعداد صفحه : ۲۴۱

قیمت : ۱۴۷۰۰ تومان

بلافاصله پس از پرداخت لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار می گیرد

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

پشتیبانی سایت :        ****       ali.farjadniya@gmail.com

در صورتی که مشکلی با پرداخت آنلاین دارید می توانید مبلغ مورد نظر برای هر فایل را کارت به کارت کرده و فایل درخواستی و اطلاعات واریز را به ایمیل ما ارسال کنید تا فایل را از طریق ایمیل دریافت کنید.

***  *** ***